Morgunblaðið - 21.10.2007, Blaðsíða 4

4 SUNNUDAGUR 21. OKTÓBER 2007 MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
S
íðan ríkisstjórn Davíðs Odds-
sonar tók við völdum vorið
1991 hafa orðið þvílíkar fram-
farir hér á landi, að sá maður
sem síðast mundi eftir sér á
dögum síðustu vinstri stjórnar yrði eins
og úti á þekju í dag. Fjármagnsflutn-
ingar eru frjálsir og hlutabréfamark-
aðurinn blómstrar, ríkisbankarnir einka-
væddir og stóriðjuvæðingin á fljúgandi
ferð. Íslenskir fjárfestar eru í útrás. Ný-
ir möguleikar blasa við hvarvetna, en
auðvitað er ekki allt til sölu. Fjárfestar
eru gott orð og innihaldsríkt. Þar sem
frjáls samkeppni nýtur sín eru þeir í ess-
inu sínu, enda rennur hluti af afrakstr-
inum til neytendanna með lægra verði
fyrir vöru og þjónustu. En að sjálfsögðu
á það ekki við í fákeppni né um nátt-
úruauðlindir og þau gæði sem takmörk-
uð eru.
Nóg er nú. Oftar en ekki eru þessi orð
komin fram á varir mínar síðustu daga.
Atburðarásin hefur verið hröð og mót-
sagnakennd. En eitt hefur þó skýrst í
huga mér, sú sannfæring mín, að orku-
lindirnar megi ekki vera til sölu né orku-
verin, – ekki Landsvirkjun, ekki Orku-
veita Reykjavíkur, ekki Norðurorka og
ekki Hitaveita Suðurnesja. Við Íslend-
ingar búum við ódýra orku, sem skýrir
góð lífskjör hér á landi. En orkulindirnar
eru ekki ótæmandi. Við skulum ganga
vel um þær og hafa þær í vörslu þjóð-
arinnar sjálfrar. Við höfum séð það á síð-
ustu dögum, að fjárfestar eru ekki endi-
lega að hugsa um almannahag í skiptum
sínum við ríki og borg, heldur vilja þeir
ávaxta sitt pund. Af þeim sökum skall á
orkukreppa í Kaliforníu fyrir nokkrum
árum. Fjárfestarnir vildu ná sem mest-
um arði með sem minnstum tilkostnaði.
Reglur, sem tryggja áttu næga orku við
hóflegu verði, voru ekki nógu skýrar og
aðhald ónógt. Og hinum almenna borg-
ara blæddi. Augljóst er, að andstaða við
nýjar virkjanir mun fara í áður óþekktar
hæðir, ef afraksturinn verður reiddur
fram í matadorpeningum.
Hið sama á raunar við um jarðnæðið.
Framundir þetta hef ég beitt mér fyrir
því að ríkisjarðir séu seldar og ber
ábyrgð á nokkrum sölum. En síðustu ár
og misseri hafa einstakir menn sankað
að sér jörðum með skipulögðum hætti,
orðið gráðugir. Vitaskuld var tími til
kominn að bændur fengju gott verð fyrir
jarðir sínar. En á hinn bóginn geta fæst-
ir fellt sig við að nær allt jarðnæði á Ís-
landi verði í höndum fárra spekúlanta.
Þess vegna er ég andvígur því nú, að rík-
isjarðir séu seldar í bráð. Það liggur ekk-
ert á. Við skulum doka við og sjá hverju
fram vindur.
Meirihlutinn í borgarstjórn Reykja-
víkur féll eftir sameiningu REI og
Geysir Green Energy. Reykjavík
Energy Investment skal hið nýja fyr-
irtæki heita, enda samningurinn og gögn
málsins lögð fram á ensku í stjórn Orku-
veitu Reykjavíkur. Það var ekki gott.
Það er regla, að útboðslýsingar vega-
gerðarinnar vegna verkframkvæmda og
verksamningar skuli vera á íslensku við
hvern sem er að eiga. Í flókinni samn-
ingagerð geta blæbrigði og margbreyti-
leiki málsins skipt sköpum um skilning-
inn. Margrét Jónsdóttir, forstöðumaður
alþjóðasviðs Háskólans í Reykjavík, ráð-
lagði það í morgunútvarpinu á dögunum
að ef Íslendingar ættu viðskipti við Dani
skyldu þeir tala dönsku til að kynnast
þeim en samningarnir ættu að vera á
ensku, af því að ella væru Danirnir á
heimavelli og hefðu þess vegna betri
samningsstöðu. Fjárfestarnir í Geysir
Green Energy voru þaulvanir samn-
ingagerð á ensku. Það er ekki hægt að
hlaupa í það skjól, að enska sé alþjóðlegt
viðskiptamál, þegar fyrirtæki borg-
arinnar gerir samning við íslenskt fyr-
irtæki.
Á dögunum sá ég í Reykjavík auglýst
eftir starfsfólki á íslensku og ensku. Þar
var þessi klausa: „Góð enskukunnátta er
skilyrði og einhver íslenskukunnátta er
góð, en ekki nauðsyn.“ Samfélagið hefur
svo sannarlega breyst, en eigandanum
er vorkunn. Íslenskt afgreiðslufólk hefur
ekki fengist og því hefur hann tekið
enskuna fram aðrar erlendar tungur af
því að hann skildi hana. En það var af
illri nauðsyn, en ekki til að skapa sér yf-
irburði eins og tilfellið var um Geysir
Green Energy.
Nú reynir á nýja meirihlutann í borg-
arstjórn Reykjavíkur að hann taki hönd-
um saman við sjálfstæðismenn um að
ógilda samninginn milli Orkuveitunnar
og Geysir Green Energy. Það er sið-
ferðileg skylda. Ég tek undir með Geir
H. Haarde forsætisráðherra. Það getur
verið í lagi að gera samninga til 20 ára,
en ekki einkaleyfissamninga til 20 ára.
Þess vegna finnst mér sá þáttur í málinu
nánast óhæfa. Um hinn nýja borgar-
stjóra vísa ég til þess sem hann sagði í
sjónvarpsviðtali fyrir nokkrum dögum:
„Ég hef þroskast mikið.“ Og Björn Ingi.
Guð láti gott á vita.
Drögum lærdóm af síðustu atburðum
PISTILL » Við höfum séð það á
síðustu dögum, að
fjárfestar eru ekki
endilega að hugsa um
almannahag í skiptum
sínum við ríki og borg.
Halldór
Blöndal
Hljóðpistlar Morgunblaðsins,
Halldór Blöndal les pistilinn
HLJÓÐVARP mbl.is
Eftir Steinþór Guðbjartsson
steinthor@mbl.is
EINAR Skúlason, framkvæmdastjóri Alþjóða-
hússins, segir að Íslendingar dæmi útlendinga í
landinu gjarnan of hart og þurfi að gefa þeim, sem
vilji aðlagast íslensku samfélagi og læra tungu-
málið, meiri tíma og tækifæri.
„Það eru ekki allir skúrkar frá
Bíldudal,“ segir hann og vísar
til þess að almennt séu íbúar
landsins, sama hvaðan þeir
eru, gott og vel þenkjandi fólk.
Í Morgunblaðinu á föstudag
birtust tvær greinar um for-
dóma í íslensku samfélaginu.
Önnur greinin var eftir konu
frá Litháen sem hefur búið
hér í sex ár, og hin eftir pólska
konu, sem er í háskóla hérlendis og kennir útlend-
ingum íslensku. Í báðum tilfellum er greint frá
fordómum Íslendinga gagnvart þeim og löndum
þeirra og bent á að öllum sé fyrir bestu að lifa í
sátt og samlyndi.
Einar Skúlason tekur í sama streng. Hann seg-
ir að frásagnir kvennanna komi ekki á óvart, en til
þessa hafi útlendingar ekki viljað rugga bátnum
með opinberum skrifum. Hins vegar sé gott að
þær skuli hafa opnað sig. Það sé liður í því að
fræða aðra um stöðuna og viðleitni til að opna
augu Íslendinga fyrir alvöru málsins. Íslendingar
þurfi að velta því fyrir sér hvað gerðist í íslensku
samfélagi ef útlendingarnir vildu ekki halda
áfram að koma hingað. Eins sé mikilvægt að fólk
átti sig á því að ef hér myndast tvöfalt samfélag,
þar sem útlendingar alast upp sem annars flokks
borgarar, sé líklegt að glæpir aukist innan þess
hóps.
Að sögn Einars skiptir fræðslan mestu máli.
Hann segir að í fyrra hafi um 4.000 Íslendingar
sótt fræðslu til Alþjóðahússins og þeir séu orðnir
um 5.000 í ár. Hann haldi auk þess áfram að biðja
fjölmiðla um að tala ekki um þjóðerni þeirra sem
séu handteknir nema það sé bráðnauðsynlegt og
komi fréttinni við. Í því sambandi bendir hann á
að almennt sé ekki tekið fram að Íslendingur hafi
verið tekinn drukkinn undir stýri og því þurfi ekki
að nefna þjóðerni, sé það annað.
Reynslan best
Þrátt fyrir sýnda fordóma segist Einar reyna
að hafa almennt góða trú á fólki og betra sé að
byggja upp en rífa niður. „Ég held að fólk sé ekki
svo neikvætt að upplagi,“ segir hann og bætir við
að hugsanlega hafi örar breytingar á samfélaginu
þessi áhrif á Íslendinga um stundarsakir. Þetta sé
tímabundið ástand meðan menn séu að átta sig á
stöðunni. „Reynslan er langbest og með henni sjá
menn að það er allt í lagi að leigja til dæmis Lit-
háum eða Pólverjum húsnæði.“
Fólk dæmir
útlendinga
gjarna of hart
Einar Skúlason
HÁLSLÓN er nú orðið fullt og
vatn farið að renna um yfirfall
Kárahnjúkastíflu í farveg Jöklu.
Á vef Kárahnjúkavirkjunar
kemur fram að með þessu aukist
aftur tímabundið rennsli árinn-
ar niðri í byggð. Búist er við að
rennslið geti orðið allt að 100
rúmmetrar á sekúndu um
helgina. Þykir því ástæða til að
vara þá við sem eru á ferð ná-
lægt farvegi árinnar og brýna
fyrir þeim að fara með gát
vegna aukins rennslis í ánni.
Vatnið sem rennur um yf-
irfallið fer í þar til gerða rennu
og á enda hennar eru steyptir
tappar sem tvístra vatninu áður
en það fellur á steyptum stöllum
eina 60-70 metra niður í gljúfur
Jöklu, neðan við Kára-
hnjúkastífluna. Rennslið í Jöklu
á yfirfalli Hálslóns ræðst fyrst
og fremst af veðurfarinu á næst-
unni en það minnkar síðan
smám saman þegar raf-
orkuframleiðsla hefst í Fljóts-
dalsstöð, snemma í næsta mán-
uði. Í liðinni viku var byrjað að
hleypa vatni í aðrennslisgöngin.
Hálslón
orðið fullt
ÞJÓÐKIRKJAN stendur á tímamótum og
biskup Íslands, Karl Sigurbjörnsson, telur
þau eigi að nota til að horfa til framtíðar
þjóðkirkjunnar, að því er fram kom í stefnu-
ræðu hans við setningu Kirkjuþings í Grens-
áskirkju í gærmorgun. Á þessu ári er liðin
öld frá setningu kirkjulöggjafarinnar 1907 og
75 ár frá því Kirkjuráð tók til starfa. Á næsta
ári verður fagnað 50 ára afmæli Kirkjuþings
og taldi biskup einboðið að þá yrði efnt til
veglegs afmælisfundar. Biskup spurði síðan
hver væri framtíð þjóðkirkjunnar.
„Lifir hún af fækkun meðlima, áskorunina
frá vaxandi andtrúarviðhorfum og fjölgun
annarra trúarbragða í fjölmenningarlegu
samfélagi? Mun henni takast að koma fram
sem kirkja með boðskap sem snertir og hríf-
ur til góðra verka? Ljóst er að hlutfall þjóð-
kirkjunnar af mannfjölda hefur lækkað og
mun óhjákvæmilega gera það enn. En styrk-
ur hennar þarf ekki að veikjast að sama
skapi, meðan kirkjan ber með sér þann innri
gömlu konungsboð af hólmi og mun senda út
til presta og safnaða til umræðna og við-
bragða í byrjun næsta árs. Kirkjuþing myndi
síðan fjalla um og staðfesta þær samþykktir.
Þar með höfum við eignast kirkjuordinantíu
21. aldar, grundvallarsamþykktir um meg-
inatriði kirkjulífs og iðkunar.“
Björn Bjarnason, dóms- og kirkju-
málaráðherra, sagði m.a. í ávarpi við setn-
ingu Kirkjuþings að þjóðkirkjan réði nú öll-
um innri málum sínum og völd
kirkjumálaráðherrans um ytri mál hennar
væru í raun lítil.
„Á vettvangi ríkisstjórnar og við biskup
hefur verið rætt hvort við hinar nýju að-
stæður í samskiptum ríkis og kirkju sé
ástæða til að huga að stöðu þjóðkirkjunnar
innan stjórnarráðsins – leggja niður verk-
efnalausan kirkjumálaráðherra og færa þjóð-
kirkjuna til forsætisráðherra þar sem hún
skipaði sess með alþingi og embætti forseta
Íslands,“ sagði Björn.
auð og afl sem knýr til góðs í samfélagi og
menningu,“ sagði Karl biskup í ræðu sinni.
Karl hefur í samráði við biskupafund
ákveðið að hinn innri kirkjuréttur, kirkju-
skipanin, verði til umfjöllunar á prestastefnu
og Kirkjuþingi á næsta ári í tilefni af 50 ára
afmæli Kirkjuþings. „Hef ég lagt drög að
slíkum samþykktum sem leyst gætu hin
Hugað að breyttri stöðu þjóð-
kirkjunnar í stjórnarráðinu
Karl Sigurbjörnsson Björn Bjarnason