Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.1987, Page 39

Flámœli í vesturíslensku
37
Kristján Ámason stingur upp á því (í samtali við höfund) að flámæli
geti annars vegar verið órói í hljóðkerfinu sem fær [1] og [y] til að leita
niður og hins vegar nokkurs konar samsvörun (analogy) sem flytur [e]
og [ö] upp í áttina að [1] og [y]. Ef svo er ættu allt aðrir og ólíkir þættir
að stjóma ferðinni í flámæli á [1] og [y] en [s] og [ö]. Svo virðist sem
niðurstöður Þórunnar Blöndal styðji skýringu af þessu tagi. Frumrann-
sóknir á flámæli í vesturíslensku þar sem mun færri tilfelli eru af [e]
og [ö] en [i] og [y] virðast einnig styðja þessa skýringu. Ef flámæli
hefur ekki falið í sér algeran samruna sérhljóða heldur verið tilhneig-
ing til samruna má vera að skynjunarsvið [i] og [e] skarist sem verður
til þess að eyrað nemur hljóðin sem sama hljóðið. Labov, Yaeger &
Steiner (1972, 6. kafli) sýndu fram á mörg dæmi um málbreytingar þar
sem samruni sérhljóða var talinn hafa gengið alla leið og hljóðin voru
talin hljóma eins, bæði af málfræðingum og málhöfum sem samkvæmt
hljóðrófsritum báru þau þó fram á mismunandi hátt. Ef flámælishljóðin
hafa aldrei fallið alveg saman í íslensku þótt [i] og [e] hafi verið skynjuð
sem sama hljóðið skýrist hve auðvelt reyndist að kenna flámæltum að
gera greinarmun á hljóðunum og með því að ráða niðurlögum flámælis
á íslandi.
Athyglisvert er einnig að sum flámælishljóð virðast hafa fest („fos-
silized“ eða „lexicalized") í sumum orðum í vesturíslensku. Sem dæmi
má nefna að skip var oftast borið fram [sjpb] og spil sem [sbj:l] hvort
sem málhafinn var flámæltur að öðru leyti eða ekki. Svipað gerðist með
sum harðmælishljóð.
Frekari rannsóknir á yfirstandandi málbreytingum eins og flámæli
og einföldun beygingarkerfis nafnorða og sagna í vesturíslensku fræða
okkur væntanlega eitthvað um þær málbreytingar sem áttu sér stað í
eldri málstigum íslensku, auk málbreytinga sem hugsanlega geta átt
sér stað.
Niðurstöður þeirra fmmrannsókna á vesturíslensku sem hér hefur
verið lýst benda til þess að þegar mál eða mállýskur tapa því aðhaldi
sem fylgir því að vera fullt þjóðmál, og eftir verður takmarkaðra notk-
unarsvið, aukist hraðinn á útbreiðslu málbreytinga.