Íslenskt mál og almenn málfræði


Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.1987, Blaðsíða 174

Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.1987, Blaðsíða 174
172 Guðvarður Már Gunnlaugsson blandaðan framburð. Blandaði framburðurinn gat bæði náð yfir þá sem notuðu frá- blásin hljóð og ófráblásin til skiptis án allrar reglu (ti! skiptis í sama orði) og þá sem höfðu reglu á því og notuðu harðmælisframburð alltaf í sumum orðum og linmælis- framburð í öðrum. Einnig gat blandaði framburðurinn náð y fir þá sem voru harðmæltir í öll skipti nema eitt og þá sem voru linmæltir í öll skipti nema eitt. Hugtakið blandaður framburður er þvf mjög vítt. Varðandi flámæli þá notaði Bjöm ekki hugtakið bland- aðan framburð heldur flokkaði hljóðhafana í „réttmælta", flámælta og „slappmælta". Hugtakið flámæltur samsvarar því sem Björn kallaði í sambandi við önnur framburð- arafbrigði hreinan framburð (t.d. hreinan harðmælisframburð) og blandaðan framburð, og hugtakið „réttmæltur" samsvararþá hreinum framburði, t.d. hreinum linmælisfram- burði (sjá Bjöm Guðfinnsson 1964:82). Hugtakið „slappmæltur" erhins vegardálítið óljóst í þessu samhengi. Við úi-vinnslu vom reiknaðar út hlutfallstölur, til dæmis hreins harðmælisframburð- ar, hreins linmælisframburðar og blandaðs framburðar í hverri sýslu (kaupstað) fyrir sig (sjá t.d. 1946:206). Jafnframt birti Bjöm í töflum fjölda hljóðhafa í hverju skólahverfi og fjölda þein'a sem höfðu hreinan harðmælisframburð, hreinan linmælisframburð og blandaðan framburð (sjá t.d. 1946:168). Þannig fór hann með hvert mállýskuafbrigði. Bjöm reiknaði út hvert mállýskuafbrigði eftir sýslum og kaupstöðum og fann á þann hátt út kjamasvæði helstu afbrigðanna og málmörk. Þar sem mörk voru óljós kallaði hann blendingssvæði. Ef nota á niðurstöður Bjöms Guðfinnssonar verður að hafa nokkur atriði í huga. í fyrsta lagi hvemig hann fór að því að dæma framburð bamanna, en hann hefur hlustað og skráð hjá sér athugasemdir um framburð þeirra um leið og þau lásu. Þetta veldur því að hann heyrði ekki hvert orð lesið nerna einu sinni, og varð að ákveða á stund- inni hvaða hljóð bömin bám fram. í öðm lagi setur Bjöm sjaldnast upp þrígilda breytu fyrir hvert hljóð, heldur einungis tvígilda þannig að annaðhvort er hljóðið einhljóð eða tvfhljóð en ekkert þar á milli (sjá t.d. 1964:135). í þriðja lagi verður að geta þess í sam- bandi við svæðaskiptingu að þar er Bjöm ekki alltaf samkvæmur sjálfum sér (sjá t.d. 1946:209-220). Svæðaskipting Bjöms getur verið misvísandi og einnig var fámennið svo mikið í sumum skólahverfum (og jafnvel sýslum) að hlutfallstölur geta jafnvel ver- ið varhugaverðar. Þess skal og getið að Bjöm dró ekki upp á kort mörk helstu mállýskna eins og algengt var erlendis (sjá Chambers & Trudgill 1980:18-23). 3.3 Karl-Hampus Dahlstedt (1958a, b) og Hreinn Benediktsson (1961-62) hafa Qallað um rannsóknir Bjöms Guðfinnssonar og fundið að ýmsu við aðferðir hans. Dahlstedt (1958b:34) segir að Stefán Einarsson hafi rannsakað mállýskur sem hljóðfræðingur og hljóðsögufræðingur, en sjónarhóll Bjöms hafi verið vemdun framburðarins og móður- málskennslan og slík afstaða hafi mótað aðferðir hans. Báðir sakna þeir þess að hann skyldi ekki rannsaka önnur atriði en framburð, og einnig að hann skyldi ekki rannsaka eldra fólk, sérstaklega gamalt fólk í sveitum (Dahlstedt 1958b:35-36, 38 og Hreinn Benediktsson 1961-62:75-76, 81). Við þetta er það að athuga að Bjöm rannsakaði
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188
Blaðsíða 189
Blaðsíða 190
Blaðsíða 191
Blaðsíða 192
Blaðsíða 193
Blaðsíða 194
Blaðsíða 195
Blaðsíða 196

x

Íslenskt mál og almenn málfræði

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslenskt mál og almenn málfræði
https://timarit.is/publication/832

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.