Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.1987, Page 82

80
Margrét Jónsdóttir
2.7
Eins og vikið hefur verið að voru þær breytingar sem hér eru til
umræðu hljóðfræðilegs eðlis í upphafi en eru þegar hér er komið
sögu miklu fremur orðnar beygingarfræðilegar. Þær tengjast ákveðnum
flokkum orða en eru ekki algildar.
Eins og fram hefur komið er ritun -u- á eftir -á- og -ú- á þessum tíma
bundin ákveðnum orðflokkum, er sumtæk en ekki algild. En í tengslum
við þetta verður að geta innskotssérhljóðsins -u- sem dæmi eru um frá
13. öld. Þetta -u- kemur aldrei fram í nefnifalli eintölu lýsingarorðaeins
og blár, mjór og trúr og ekki heldur í nafnorðum eins og skór og mór.
Liklegasta skýringin á því er sú að þegar -u- þrengdi sér inn í endingar
orða hafi umræddar raðir enn ekki verið leyfðar. Út frá þessu væri því
hægt að ákvarða afstæðan aldur breytinga. Hins vegar má einnig álykta
sem svo að beygingarfræðilegar ástæður hafi valdið því að þetta gerðist
ekki.
2.8
Þess var getið í 1.3, að þar sem röðin -áa(-) hafi ekki verið rituð í
fomu máli hafi það haft áhrif á einkvæðar ö-sagnir eins og má, spá,
skrá o.fl. (sbr. Noreen 1970:342-343). Nútíð 3. persónu eintölu varð
því skrár svo að dæmi sé tekið; brottfalls gætti líka í fleirtölu. Þess gætti
sömuleiðis í þátíð og lýsingarhætti þátíðar: spá - spáða - spáð. Þátíð-
armorfemin bentu því til allra annarra átta en til ö-sagna og því hlaut
nútíðin einnig að breytast. Samt hélst gamla beygingin lengi og í Guð-
brandsbiblíu er hún enn tíðari en núverandi beyging. Á það einkum við
um sögnina spá. Sögnin flóa sem skv. uppruna er ö-sögn hafði fengið
núverandi endingar eintölu nútíðar í Guðbrandsbiblíu; í fomu máli voru
ö-endingar hins vegar tíðastar. í Guðbrandsbiblíu er glóa hins vegar ö-
sögn enda þótt þegar í fommáli hafi hún stundum haft beygingu ö-sagna
eins og uppruni hennar segir til um. Það á raunar við um báðar þessar
sagnir (sbr. Bandle 1956:418^120; Noreen 1970:342-343; Lindeman
1968:68-70).
I sambandi við sagnimar má geta þess að kvenkynsnafnorð eins og
smán og -þján varpa ljósi á sagnflokkinn. Þar er upprunalega um öni-