Morgunblaðið - 21.03.2014, Blaðsíða 6

FRÉTTASKÝRING
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
Hætta er á að hlutar vegstæðis
Siglufjarðarvegar á Almenningum
geti sigið verulega eða jafnvel hrun-
ið í sjó fram, að mati dr. Þorsteins
Sæmundssonar jarðfræðings.
„Þá er ég að tala um svæðið nyrst
í Tjarnardalaberghlaupinu, frá Al-
menningsnöf og út að slysavarna-
skýlinu,“ sagði Þorsteinn. Vegurinn
liggur tæpt á brún mjög sprungins
og brotins berghlaups á milli Kví-
gildis og Almenningsnafar. Hætta er
talin á að fleinar sígi úr frambrún-
inni og við verstu aðstæður hrynji
jafnvel í sjó fram og þá fer vegurinn
væntanlega með.
Bent var á
þessa hættu í
skýrslu sem Þor-
steinn og fleiri
vísindamenn hjá
Náttúrustofu
Norðurlands
vestra og Akur-
eyrarsetri
Náttúrufræði-
stofnunar Íslands
unnu fyrir Vega-
gerðina árið 2005. Einnig birtu Þor-
steinn og fleiri höfundar fræðigrein
um Tjarnardalaberghlaupið 2007
þar sem bent er á hættuna. Lesa má
skýrsluna og greinina á vef Vega-
gerðarinnar.
Þrjú stór berghlaup
Vegurinn um Almenninga var
lagður árið 1965 í tengslum við gerð
Strákaganga. Þau voru opnuð 10.
nóvember 1967. Vegurinn liggur yfir
þrjú stór berghlaup sem kennd eru
við Hraun, Þúfnavelli og Tjarnardali
auk margra minni berghlaupa.
Mestu hreyfingarnar eru í Tjarn-
ardalaberghlaupinu, við Kóngsnef. Í
greininni um vöktun Tjarnardala-
berghlaupsins kemur m.a. fram að
vísbendingar séu um að berghlaupið
færist stöðugt til vesturs, í átt til
sjávar.
Þorsteinn taldi að hættulegustu
svæðin í Tjarnardalaberghlaupinu
séu annars vegar Skógasvæðið þar
sem eru misgengi sem hreyfast mik-
ið. Misgengi sker veginn og einmitt
þar er meðalfærslan á ári 60-80 cm.
Hins vegar er svæðið utan við Al-
menningsnöfina og í áttina að gamla
slysavarnaskýlinu. Þar eru skeifu-
laga sprungur sem skera sig inn í
fjallshlíðina, inn í vegstæðið og upp
fyrir það. Þar er mikið jarðsig. Einn-
ig er talsverð hreyfing í Hrauna-
berghlaupinu en minni hreyfing er í
Þúfnavallaberghlaupinu.
Fljótlega eftir að vegurinn var
lagður varð vart við tíðar vegar-
skemmdir, aðallega þar sem veg-
urinn lá um Tjarnardalaberg-
hlaupið. Tíu árum síðar var lagður
nýr vegarkafli á þeim slóðum fjær
sjó. Ekkert lát varð á vegar-
skemmdum og árið 1977 hóf Vega-
gerðin að fylgjast skipulega með
framskriði landsins á þessum slóð-
um.
Þorsteinn sagði að þessi berg-
hlaup séu efnismassar sem allir eru
á hreyfingu. Það megi t.d. sjá á
hreyfingum sem orðið hafa á fornri
reiðleið ofarlega í Hraunaberg-
hlaupinu.
„Þar sér maður hvernig reiðgatan
hefur verið færð í tímans rás. Það
segir manni að þessar hreyfingar
hafa staðið lengi, mun lengur en ald-
ur reiðgötunnar, líklega allt frá því
að berghlaupin féllu í lok síðasta jök-
ulskeiðs,“ sagði Þorsteinn. Þegar
nær dregur ströndinni verða hreyf-
ingarnar hins vegar stærri og hrað-
ari. Það er það sem hefur áhrif á
vegstæðið, t.d. við Kóngsnefið.
„Við teljum að þessar hreyfingar
séu beintengdar við veðurfar,“ sagði
Þorsteinn. „Það er bein tenging á
milli mikilla hreyfinga og mikilla
rigninga eða örra leysinga.“ Einnig
er sjávarrof talið ýta undir landsigið
með undangreftri.
Þorsteinn sagði mismunandi skýr-
ingar hafa komið fram á því hvað
valdi þessum miklu hreyfingum
landsins á Almenningum. Annars
vegar er talið að þar undir sé sífreri
sem er að bráðna. Hins vegar að um
sé að ræða berghlaup, en þá hug-
mynd aðhyllist Þorsteinn. Hann
sagði þó búið að sanna að hreyfing-
arnar séu beintengdar við veður-
farið. Hvort ís sé þarna undir skipti í
raun litlu máli í þessu samhengi.
„Það sem skiptir máli er öryggi
vegfarenda. Á svæðinu frá Almenn-
ingsnöf og út að slysavarnaskýlinu
eru sprungur í vegstæðinu og ná
upp fyrir það á sumum stöðum. Þar
er mjög mikil hreyfing. Vegagerðin
vinnur hörðum höndum að viðhaldi
vegarins eins og unnt er. En hætta
er á að spildur úr vegstæðinu geti
sigið niður og þar fyrir framan er
þverhnípt stálið niður í sjó.“
Löng atburðarás
Af mörgum dæmum má nefna að í
febrúar 1983 seig vegurinn við
Kóngsnef um einn metra á fimm
dögum. Haustið 1991 lækkaði vegur-
inn á kafla um rúmlega einn metra á
um einum sólarhring. Þá hafði veg-
urinn sigið um þrjá metra á einu ári
á um 100 metra kafla við Kóngsnef
og árið þar áður hafði vegstæðið
sigið svipað.
Í ágúst 2002 seig önnur akrein
vegarins við Kóngsnef um 30 cm á
nokkurra metra kafla á einum degi.
Rekstrarstjóri Vegagerðarinnar
sagði þá að laga þyrfti veginn um Al-
menninga á um 5 km kafla, frá Helj-
artröð að Mánárskriðum á um 15-20
stöðum á hverju ári vegna sigs.
Vegurinn gæti hrunið á kafla
 Siglufjarðarvegur á Almenningum liggur yfir þrjú stór berghlaup  Landið er á sífelldri hreyf-
ingu  Vegurinn liggur yfir misgengi  Malarkaflar eru þar sem sprungumyndunin er mest
Morgunblaðið/Sigurður Ægisson
Varúð Þetta skilti mætir vegfarendum Fljótamegin þar sem vegferðin hefst yfir berghlaupin. Sprungur myndast í veginn vegna landsigs.
Siglufjarðarvegur á Almenningum
Heimild: Monitoring of the Tjarnardalir Landslide in Central North Iceland
TJARNARDALA-
BERGHLAUPIÐ
ÞÚFNAVALLA-
BERGHLAUPIÐ HRAUNABERG-
HLAUPIÐ
Alm
en
nin
gs
nö
f
M
án
ár
hy
rn
a
Kó
ng
sn
ef
Skógar
Tj
ar
na
rd
al
ir
Kv
íg
ild
i
Ill
vi
ðr
ah
nj
úk
ar
H
ró
lfs
va
lla
da
lu
r
H
ró
lfs
va
lla
sk
ál
ar
Þú
fn
av
el
lir
To
rf
na
fja
ll
Si
gl
uf
ja
rð
ar
sk
ar
ð
H
ra
un
ad
al
ur
Af
gl
ap
as
ka
rð
B
re
ið
af
ja
ll
Sa
uð
da
lu
r
H
ra
un
M
án
ár
fja
ll
SKAGAFJÖRÐUR
Siglufjörður
Kóngsnef
Skriðnavík
Torfnavík
Hlöðnuvík
Fljót
Tjarnardala-
berghlaup
Þúfnavalla-
berghlaup
Hrauna-
berghlaup
Loftmyndir ehf.
Þorsteinn
Sæmundsson
6 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 21. MARS 2014
„Maður gat farið heim að kvöldi og allt í góðu
lagi með veginn. Morguninn eftir hafði hann
lækkað kannski um eitt fet (30 cm) á kafla
þannig að þar mynduðust skörp skil,“ sagði
Hreinn Júlíusson, fyrrverandi verkstjóri á
Siglufirði. Hann var vegaeftirlitsmaður hjá
Vegagerðinni og hafði með Almenninga að
gera frá 1990 og fram undir þetta. Á því tíma-
bili var Siglufjarðarvegur á Almenningum
endurbyggður.
Hreinn sagði að fræðimenn hefðu fylgst
mjög vel með framskriði landsins á Almenn-
ingum. „Þetta virtist vera alveg norðan frá þar
sem björgunarskýlið stóð norðan við Almenn-
ingsnöfina og suður að Heljartröð, skammt
norðan við Hraun í Fljótum,“ sagði Hreinn.
Þetta er rúmlega 5 km vegarkafli.
„Það var farið að ergja
fólk að það skyldu vera mal-
arkaflar á veginum,“ sagði
Hreinn. „Malarkaflarnir
eru þar sem mest brotnar
til að geta gert snöggt við.
Hitt er malbikað. Svo var
farið í að laga malbikið eitt
vorið til að það yrði gott yfir
sumarið. Við byrjuðum
norðan frá við Mánárskrið-
urnar. Það var unnið fram á kvöld. Við vorum
komnir suður að Hraunum um níuleytið og
búnir að gera við allar malbiksskemmdir sem
við töldum hægt að laga.
Þegar ég keyrði heim um kvöldið, milli
klukkan níu og tíu, var komið stórt gat í nyrstu
viðgerðina hjá okkur. Stundum mynduðust
klofdjúpar rifur í veginn yfir nótt sem sköpuðu
hættu.“
Hreinn sagði að sér fyndist eins og brotnað
hefði víðar úr veginum seinustu sumrin en á
árum áður. Hann sagði að oft hefði sést litur í
sjónum framundan og taldi að sjávarrof hefði
talsverð áhrif á landsigið. Eitt árið voru teknar
þúsundir rúmmetra af Kóngsnefinu þar sem
framskriðið var mest. Farið var alveg upp fyr-
ir sprunguna. Þó komu þeir ekki niður á vatn.
Sprungan er nú í frambrún vegarins sem var
gerður þar. Allt þar framan við sígur jafnt og
þétt.
Hreinn sagði að þegar farið var að mæla
hreyfingu landsins með staðsetningartækjum
hafi komið í ljóst að landið færðist til í flekum.
Klofdjúpar rifur mynduðust yfir nótt
 Viðhald Siglufjarðarvegar á Almenningum hefur verið eilífðarverkefni vegna mikils landsigs
Morgunblaðið/Sigurður Ægisson
Jarðsig Ekki gengur að malbika þennan kafla
á Siglufjarðarvegi vegna sífellds jarðsigs.
Hreinn Júlíusson