Morgunblaðið - 21.03.2014, Blaðsíða 40

BAKSVIÐ
Hörður Ægisson
hordur@mbl.is
Sjálfstæði Seðlabanka Íslands var
„skert nokkuð“ í kjölfar banka-
hrunsins 2008 – að minnsta kosti um
stundarsakir – þegar Alþjóðagjald-
eyrissjóðnum
(AGS) tókst að
knýja fram um-
talsverða hækk-
un á stýrivöxtum
bankans og þá-
verandi banka-
stjórar voru
leystir frá störf-
um með laga-
breytingu.
Þetta er á með-
al niðurstaðna í
meistararitgerð í opinberri stjórn-
sýslu sem Stefán Jóhann Stefáns-
son, ritstjóri og talsmaður Seðla-
bankans, hefur nýlega lokið við og
fjallar um sjálfstæði seðlabanka.
Þar færir Stefán einnig rök fyrir því
að þótt lagabreytingin 2009, sem var
ekki gerð í pólitískri sátt, kunni að
hafa síðar meir ýtt undir sjónarmið
um frekari breytingar á stjórn-
skipulagi bankans „og þar með
skapað óvissu í starfi Seðlabankans
hefur hún lagt grunn að enn meira
gegnsæi í starfi bankans“.
Létu í minni pokann
Fram kemur í ritgerð Stefáns, en
hann hefur starfað hjá Seðlabank-
anum í yfir tvo áratugi, að í fyrra til-
fellinu var sjálfstæði Seðlabankans
skert tímabundið þegar bankastjórn
Seðlabanka Íslands var nauðbeygð,
í krafti samkomulags við AGS og
lánveitinga frá sjóðnum, að sam-
þykkja vaxtahækkun sem „greini-
lega var sjálfri seðlabankastjórninni
ekki að skapi“. Bendir hann á að
AGS virðist hafa sett það sem skil-
yrði fyrir lánafyrirgreiðslu til Ís-
lands að vextir yrðu hækkaðir veru-
lega – úr 12% í 18%. „Bankastjórnin
lét þá einfaldlega í minni pokann,“
segir Stefán.
Í annan stað áttu sér stað inngrip
í sjálfstæði Seðlabankans þegar Al-
þingi breytti lögum um bankann svo
hægt væri að leysa bankastjórana
þrjá frá störfum. „Sú aðgerð kom í
kjölfar misklíðar og vantrausts sem
hafði grafið um sig. Lagabreytingin
var aðgerð ríkisstjórnarinnar og
þings til að taka völdin af seðla-
bankastjórunum og var því mjög
mikil en tímabundin skerðing á
sjálfstæði bankans.“ Að mati Stef-
áns er ennfremur „ekki ólíklegt að
sú aðgerð hafi ýtt undir síðari um-
ræður um breytingar á skipulagi
Seðlabankans“.
Skref í átt til meira sjálfstæðis
Hin opinbera réttlæting fyrir því
að víkja bankastjórunum frá var
einkum vantraust vegna pólitísks
bakgrunns Davíðs Oddssonar, sem
þá var formaður bankastjórnar.
Stefán segir þó að við aðstæður eins
og bankahrun þá geti verið „eðlilegt
að skipt sé um menn í brúnni“, jafn-
vel þótt ekki sé ljóst að þeir hefðu
getað afstýrt erfiðleikunum. „Það
var búið að skipta um stjórnendur á
flestum veigamestum stöðunum
nema í Seðlabankanum þegar komið
var fram í febrúar 2009. Hins vegar
er alveg ljóst að sú leið sem farin
var skerti sjálfstæði Seðlabankans
um stutta stund.“
Stefán telur að þótt sjálfstæði
Seðlabankans hafi vissulega verið
skert um stundarsakir í umrótinu
sem fylgdi bankahruninu þá hafi
lagabreytingin 2009 orðið til að und-
irstrika sjálfstæði bankans síðar
meir. Hafði hún í för með sér stofn-
un sjálfstæðrar peningastefnu-
nefndar og um leið var gagnsæi auk-
ið í starfi bankans með því að
fundargerðir um vaxtaákvarðanir
voru birtar opinberlega. Þá gæti það
hafa aukið lýðræðislega sátt um
peningastefnu bankans að tveir ut-
anaðkomandi sérfræðingar voru
skipaðir í fimm manna peninga-
stefnunefnd.
Atvinna eða verðstöðugleiki?
Í ritgerðinni fjallar Stefán einnig
um aukna áherslu á fjármálastöð-
ugleika en það hefur leitt til þess að
Seðlabankinn hefur fengið frekari
heimildir til reglusetningar og eft-
irlits með fjármálastofnunum. Þótt
sú þróun breyti ekki tengslum bank-
ans við ríkisstjórn eða ráðuneyti þá
mun hin aukna áhersla á fjármála-
stöðugleik kalla á frekara samstarf
við önnur stjórnvöld ef og þegar
annað fjármálaáfall dynur yfir. Með
auknu vægi fjármálastöðugleika í
starfsemi Seðlabankans, þar sem
eiga þarf í samstarfi við ríkisstjórn
og ýmsar stofnanir hins opinbera,
þá kann vægi einstakra starfsþátta
bankans að breytast „og þar með
draga úr sjálfstæði,“ segir Stefán.
Þegar rætt er um sjálfstæði
Seðlabankans þá nefnir Stefán í rit-
gerðinni að það verði að hafa í huga
umræðuhefð um efnahagsmál á Ís-
landi. Hún einkennist sérstaklega af
gagnrýni hagsmunaaðila á vaxta-
hækkanir bankans. Af þeim sökum,
ásamt slökum árangri peningastefn-
unnar, þá hefur „trúin og traustið í
garð peningastefnunnar sjaldan
fundið sér jákvæðan farveg“. Það
kunni að skýrast af því, útskýrir
Stefán, að ekki ríkir „sama sátt og
skilningur um verðbólgumarkmið“
hérlendis og víða annarsstaðar og
endurspeglar hugsanlega þá stað-
reynd að í huga Íslendinga skipti
full atvinna meira máli en stöðug-
leiki í verðlagi.
Sjálfstæðið var skert tímabundið
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Seðlabankinn Ekki er mikil „sátt og skilningur um verðbólgumarkmið“.
 Í nýrri meistararitgerð talsmanns Seðlabanka Íslands segir að sjálfstæði bankans hafi verið „skert
nokkuð“ í tvígang eftir bankahrunið  Ýtti síðar meir undir sjónarmið um breytingar á yfirstjórn
Stefán Jóhann
Stefánsson
40 FRÉTTIRViðskipti | Atvinnulíf
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 21. MARS 2014
Hæstiréttur Rétturinn samþykkti þrau-
tavarakröfu Símans á hendur Glitni.
● Hæstiréttur hefur staðfest dóm Hér-
aðsdóms Reykjavíkur að krafa sem
Síminn gerði í þrotabú Glitnis yrði sam-
þykkt sem almenn krafa í búið, sam-
kvæmt 113. grein gjaldþrotalaga.
Hæstiréttur samþykkti hins vegar
þrautavarakröfu Símans í bú Glitnis, að
fjárhæð 10,6 milljarðar. Síminn hafði
upphaflega krafist 34,2 milljarða króna.
Þrotabú Glitnis greiði
Símanum 19,6 milljarða
● Viðskiptaþvinganir í Rússlandi koma
illa við rekstur sænsku keðjunnar IKEA
þar í landi. Á fréttavef sænska dag-
blaðsins Dagens Industri kemur fram
að vöxtur IKEA hafi verið mestur í Rúss-
landi og Kína í fyrra. „Þetta er alvarleg
staða og við fylgjumst náið með þróun
mála og vonumst til að það finnist
lausn sem fyrst,“ hefur blaðið eftirYlvu
Magnusson upplýsingafulltrúa IKEA í
gær. Nýverið lokaði IKEA innkaupa-
miðstöð sinni í Kænugarði, höfuðborg
Úkraínu, en hún hefur verið opnuð á ný.
Koma illa við IKEA
● Endurálagður tekjuskattur vegna
öfugs samruna fyrirtækja á árunum
2008 til 2013 nemur rúmum fjórum
milljörðum króna. Þar af hafa verið
greiddir rúmir 3,35 milljarðar.
Þetta er á meðal þess sem fram
kom fram í svari Bjarni Benedikts-
sonar fjármálaráðherra á Alþingi í
gær við fyrirspurn Haraldar Bene-
diktssonar.
Fram kemur í svarinu að 27 fyrir-
tæki og félög fengu endurálagðan
tekjuskatt á árabilinu. Af þeim hafa
20 greitt endurálagninguna að fullu.
Eitt fyrirtækjanna, sem fékk álagn-
ingu upp á 53 milljónir króna, hefur
verið úrskurðað gjaldþrota.
Hafa greitt 3,3 milljarða
STUTTAR FRÉTTIR
 


   
  
   
  

 




 
  

 !
"#
"!
  
 !
!
#
$#
#
%&'() '*'

 
  
+,%-%*./ ,&*'0'12% 34*'1.4
55
  
""!
"!#
 5
$ #
 5!
"!5
##
#$#$

 55
"
"5$
  
5
 #
#
$"
#
"!$
Skannaðu kóð-
ann til að sjá
gengið eins og
það er núna á
Þeim sjónarmiðum hefur verið
haldið á lofti að það kunni að
draga úr sjálfstæði seðlabanka ef
stjórnvöld geta lækkað laun
seðlabankastjóra á skipunartíma
líkt og gert var hér á landi í des-
ember 2008 og á árinu 2009 í til-
felli Más Guðmundssonar seðla-
bankastjóra. Stefán bendir á að
rétt sé að hafa í huga að ákvörð-
uninni um lækkun launa árið
2009 var ekkert sérstaklega beint
að seðlabankastjóra heldur hafi
verið um að ræða almenna
ákvörðun um laun æðstu embætt-
ismanna ríkisins í kjölfar banka-
kreppunnar. Jafnframt hafi banka-
ráð lækkað laun
seðlabankastjóranna þriggja í
desember 2008 um 15% með vís-
an til samþykktar kjararáðs án
þess að eftirmál hlytust af.
Fram kemur í ritgerð Stefáns að
vissulega sé hægt að meta þessar
launalækkanir seðlabankastjóra
þannig að þær hafi dregið úr sjálf-
stæði bankans gagnvart stjórn-
völdum. Sé hins vegar tekið mið
af málsatvikum, þar sem launin
hafi verið lækkuð við mjög óvenju-
legar aðstæður í efnahagslífi Ís-
lands og margir orðið fyrir mikilli
kjaraskerðingu, þá sé „varla hægt
að fullyrða að sjálfstæði Seðla-
bankans hafi minnkað verulega“
við þær ákvarðanir.
Þrengdi ekki að sjálfstæði SÍ
ÁKVÖRÐUN UM LAUNALÆKKUN SEÐLABANKASTJÓRA
Flottar
fermingargjafir
- okkar hönnun og smíði
PI
PA
R\
TB
W
A
•
SÍ
A
•
14
06
29
jonogoskar.is Sími 5524910 Laugavegi 61 Kringlan Smáralind
Flottar
fermingargjafir
Trú, von og kærleikur – okkar hönnun