Tímarit Máls og menningar - 01.09.1963, Blaðsíða 8

TÍMARIT MÁLS OG MENNINGAR
gætir þess sjónarmiðs eins, hvort að-
gerðir heppnast. Það eru að vísu
gamalkunn sannindi, að vald er níu
tíunduhlutar af öllum alþjóðarétti, en
eigi að síður virðist ástæðulaust að
láta stórveldasjónarmiðið eitt ráða í
riti sem þessu.
II
Síðara bindi bókarinnar skiptist í
tvo meginþætli. Nefnist hinn fyrri
Kalda stríðið í Auslur-Asíu 1945—-
1955. en hinn síðari Kalda stríðið
síðara 1955—1959. Frá sjónarmiði
Bandaríkjanna er þessu tímabili bezt
lýst með einu kaflaheitinu, Trouble
in all directions, og á það einkum við
um Kalda stríðið í Austur-Asíu. Hér
er þess enginn kostur að rekj a þá sögu
alla, né heldur frásögnina af Kalda
stríðinu síðara. Væri þó vel þess
virði, að gera því efni betri skil, ekki
hvað sízt kaflanum um Kína, en verð-
ur látið kyrrt liggja. Prófessor Flem-
ing fullyrðir að Vestrið hafi tapað
Kalda stríðinu, og næstsíðasti kafli
Iiókarinnar nefnist Why the West
Lost the Cold War. Verður sá kafli
rakinn allnákvæmlega hér, og sumt
þýtt, en annað endursagt.
Þegar prófessor Fleming virðir fyr-
ir sér gang Kalda stríðsins, kemst
hann að þeirri niðurstöðu, að þegar
á árinu 1919 hafi Vestrið gert sig
sekt um óbætanlega skyssu. Hann tel-
ur, að fyrri heimsstyrjöldin hefði átt
að hvetja Vesturveldin til þess að sjá
svo um, að slíkur harmleikur gæti
aldrei endurtekið sig. Ekkert slíkt
varð. Höfundur segir: „Djúpur skiln-
ingur var á þessari þörf. Uppi var
heimsleiðtogi, sem hafði til að bera
áður ókunnan siðferðisstyrk, og var
fær um að stofna Þjóðabandalag.
Woodrow Wilson myndaði raunveru-
lega Þjóðahandalag, studdur af millj-
ónum manna, sem hrifust af sögulegu
tækifæri.
Þá skeði hið ótrúlega. Stjórnmála-
andstæðingar hans í Bandaríkjunum
vönuðu Sáttmála bandalagsins og
höfnuðu endanlega, eftir að Wilson
var niðurbrotinn líkamlega og stjórn-
málalega eyðilagður. Árangurinn var
veikt Þjóðabandalag, sem ekki tókst
að hindra heimsstyrj öldina síðari.
Sigurinn yfir Wilson har að á ör-
lagastund sögunnar (at one of those
great climactic turning points in
history). Sá atburður var að öllum
líkindum örlagaríkasta skyssan í
amerískri sögu.
Hve gífurleg skyssan var, er greini-
lega lýst af Dr. Virgil M. Hancher,
rektor ríkisháskólans í Iowa, í fyrir-
lestri 4. maí 1955. Hann segir:
„Við verðum að gera okkur það
ljóst, að við höfum glatað gullnu
tækifæri til heimsforystu um að efla
frið og velmegun. 1919 áttum við
tækifæri, sem ekki þurfti annað en
grípa. Þjóðir Evrópu voru hrjáðar
og þreyttar; Rússland var lamað
af byltingu, og Asía var enn ekki
198