Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.1978, Síða 79

Tímarit Máls og menningar - 01.12.1978, Síða 79
Hefð og nýjungar í íslenskum skáldskap á 20. öld dæmi um þetta nefnir Kári að konungar íslendingasagna voru mennskir menn eins og þeir Islendingar sem heimsóttu þá, en þeir verða nú ofur- menni, stöðluð manngerð. Það þarf að ýkja til að ná áhrifum, fólk er búið að missa sambandið. Sagnadansar urðu aldrei verulega rótfastir á íslandi vegna þess að um sama leyti og við hlið þeirra komu rímurnar upp, sem virtust uppfylla bet- ur þarfir þjóðarinnar. Rímurnar entust vel, þær voru vinsælasta skáldskapargrein meðal þjóðar- innar í sex hundruð ár. En þessi sigurganga hefur sína dökku hlið, segir Kári, því hún þýðir að menningin var stöðnuð. Með tímanum færðust rím- urnar fjær dönsum og nær dróttkvæðum, lögðu sífellt meiri áherslu á formið. Eftir því sem eymdin varð meiri á hinum myrku öldum því dýrar voru rímurnar kveðnar. „Því rýrari verður í aski / því dýrari háttur á tungu...,“ segir Jóhannes úr Kötlum löngu síðar. Kári rekur áhrif siðskipta á íslenskar bókmenntir, og þótt hann dragi ekki úr illum áhrifum kirkjunnar á mannlíf í landinu telur hann að með lúthersku hafi borist þau erlendu áhrif sem nægðu til að gera 17. öldina að ríkulegri bókmenntaöld en verið hafði hér síðan á 13. öld, enda voru nú líka róstur í landi, galdrabrennur, verslunarhöft, harðæri, kynlífskúgun móralskra meistara. I ljóðagerðinni varð sú breyting að skáld hugðu meira að innhaldi en formi, þau fóru að horfa meira inn á við og yrkja meira um tilfinningar sínar en verið hafði, sem afmr á rætur í eðlismun á lútherskri og kaþólskri trú. I kaþólskri trú gátu menn keypt sér syndaaflausn, en lútherstrúarmenn öðlast eilífa frelsun fyrir fagrar hugsanir, trú og iðrun. Þeir urðu þess vegna að skoða sitt sálarlíf. Frægast dæmi um slíkt eintal sálarinnar í íslenskum 17. aldar skáldskap eru Passíusálmar Hallgríms Péturssonar: Upp, upp mín sál og allt mitt geð... Til hliðar við lútherskan sálmakveðskap og hans innhverfu sjálfsskoðun blómstruðu rímurnar síflóknari í formi og innihaldslausari, sömu bardög- unum lýst á sískrautlegri hátt. En til hliðar við þær, til vinstri við þær, eins og Kári kýs að segja, spruttu upp greinar eins og öfugmælavísur sem nokkurs konar samsvörun við þjóðsögurnar og endurspegla oft eins og þær ástandið í landsmálum. Það má líta á öfugmælavísurnar sem meinlaus gamanmál, en Kári vill líta á þær sem dulbúna gagnrýni á landsmálin. Tækni þeirra hefur verið notuð af kúguðum þjóðum hvarvetna til að koma skoðunum á framfæri án þess að hljóta brigsl fyrir. Þegar búið er að gera 409
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.