Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.02.1983, Page 37

Tímarit Máls og menningar - 01.02.1983, Page 37
Kjarnorkuvopnalaus svœði (1, 8) og síðan rýna í afstöðu og hugmyndir friðarsamtaka á Norðurlöndum og huga að á hvaða stigi sú umræða er (9, 10, 11). Fyrstu hugmyndir um kjarnorkuvopnalaust svæði á Norðurlöndum tengjast mjög áðurnefndri Rapaci-áætlun. Sovétríkin virðast þegar í upphafi hafa haft áhuga á því að aukið yrði við svæðið í Mið-Evrópu til norðurs að Norðursjó og suðurs að Miðjarðarhafi, þannig að belti myndaðist þvert yfir Evrópu á milli NATO- og Varsjárbandalagsríkjanna. Það má vera að áhugi Sovétríkjanna hafi stafað af því að árið 1953 hafði NATÓ komið fyrir skammdrægum kjarnorkueldflaugum í Vestur-Evrópu. Arið 1958 reit Búlganín forsætisráðherrum Norðurlanda bréf, þar sem viðruð var hugmynd um kjarnorkuvopnalaus Norðurlönd eða Norður- Evrópu. I svari Hermanns Jónassonar, forsætisráðherra, var ekki tekin bein afstaða til þessarar hugmyndar, en þess getið með tilvísun til varnarsamn- ingsins við Bandaríkin, að aldrei hafi verið rætt um eldflaugastöðvar á Islandi og engin ósk komið fram um slíkt. Þessi bréfaskrif Búlganíns voru til að fylgja eftir tillögu Sovétríkjanna frá árinu áður um ráðstefnu leiðtoga Evrópuríkja, þar sem auk banns við tilraunum með kjarnorku- og vetnis- vopn, yrðu ræddir möguleikar á því að koma upp kjarnorkuvopnalausum svæðum. Ekkert varð úr þessari ráðstefnu. A árunum 1961—2 lagði Östen Undén, utanríkisráðherra Svía, fram hugmyndir á þingi S.þ., sem hann setti að vísu ekki fram vegna spennu í Evrópu eins og Rapaci á sínum tíma, heldur vegna þess að samningar stórveldanna um bann við kjarnorkuvopnatilraunum voru komnar í strand. Þessum hugmyndum var ætlað að nálgast vandann eftir öðrum leiðum. í tillögum Undéns fólst að einstök ríki gætu að eigin frumkvæði samþykkt tilraunabann og jafnframt stigið skrefi lengra og lýst sig kjarnorkuvopna- laus. Ekkert mælti á móti því að þau gætu myndað samtök kjarnorkuvopna- lausra ríkja. Það er ástæða til að vekja athygli á þessum tillögum af því að þær gera ekki ráð fyrir landfræðilega afmörkuðum kjarnorkuvopnalausum svæðum og falla mjög að hugmyndum Pugwash-samtakanna. Það eru samtök vís- indamanna í Austri og Vestri sem hafa mótað þá stefnu að kjarnorkuvopna- laust svæði ætti að spanna allan hnöttinn og taka til sérhvers lands sem skuldbindur sig að heimila ekki kjarnorkuvopn á landi sínu (9). Hugmyndirnar sem nú eru efst á baugi um kjarnorkuvopnalaus Norður- lönd eiga rót sína að rekja til Uhro Kekkonens, fyrrv. forseta Finnlands. Arið 1963 lagði hann til að Norðurlöndin tækju frumkvæði og lýstu því yfir að þau væru kjarnorkuvopnalaust svæði, til að rjúfa hina háskalegu þróun í Evrópu. Hann taldi að grundvöllur væri fyrir þessu þar eð Norðurlöndin, einnig NATÓ-ríkin Noregur og Danmörk, væru kjarnorkuvopnalaus og 27
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.