Són - 01.01.2003, Blaðsíða 33

Són - 01.01.2003, Blaðsíða 33
UM BRAGHRYNJANDI AÐ FORNU OG NÝJU 33 þessi upphrópun sé kynnt með því að brjóta upp hrynjandina eins og gert er. Í samræmi við það væri eðlilegt að leyfa áherslunni á fyrsta atkvæðinu að halda sér í lestri, drjúp?ana, frekar en að lesa drjúp? hana bara til að fylgja bragnum (eins og raunar gerist í alþekktu lagi sem þetta kvæði er oft sungið við). V Hljóðdvöl í eldri og yngri kveðskap Eins og minnst var á í upphafi er mikilsverður munur á hrynjandi í eldri og yngri kveðskap íslenskum sem tengist hljóðdvöl, sem svo hefur verið kölluð, eða atkvæðaþunga. Forn atkvæði höfðu mismun- andi hljóðdvöl eða voru misþung en það réðst af því hvernig þau voru upp byggð. Annars vegar réðst hljóðdvöl af lengd sérhljóðanna, hins vegar því hversu mörg samhljóð fylgdu sérhljóðunum. Í fornu máli var grundvallarmunur á lengd sérhljóða þannig að þau sem nú kallast breið, eins og í, (é), ú, ó o.s.frv., voru lengri en þau sem nú kallast grönn: i, e, u, o o.s.frv. Þung (með langa hljóðdvöl) voru þau atkvæði sem annaðhvort höfðu gömul löng sérhljóð eða tvíhljóð eða höfðu fleiri en eitt samhljóð á eftir. Þess vegna voru fyrri atkvæðin í orðmyndum eins og bleikir, hálar og landa þung en orð- myndir eins og gleður, vakir og talar höfðu hins vegar létt áherslu- atkvæði þar sem sérhljóðið var stutt og einungis eitt samhljóð kom á eftir: Þung atkvæði Létt atkvæði I II bleikir (tvíhljóð) gleður (stutt sérhlj. + eitt samhlj.) hálar (langt sérhljóð) vakir - - landa (stutt sérhlj. + tvö samhlj.) talar - - rósta (langt sérhlj. + tvö samhlj.) Þessi hljóðdvalarmunur skipti máli í kveðskapnum. Einungis þung atkvæði, eins og þau sem nefnd eru í fremri dálki töflunnar, gátu borið ris ein og sér. (Atkvæði eins og í rósta, þar sem tvö samhljóð fara á eftir löngu sérhljóði, eru stundum kölluð yfirþung eða yfirlöng en þau voru bragfræðilega jafngild áhersluatkvæðum í orðmyndum eins og hálar og landa.) Þetta má orða svo að léttu atkvæðin í fornu máli hafi skort bolmagn til þess að bera risið ein og sér. Tökum sem dæmi tvær frægar vísur Egils Skalla-Grímssonar. Önn-
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104

x

Són

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Són
https://timarit.is/publication/1139

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.