Bændablaðið - 20.05.2020, Blaðsíða 50

Bændablaðið - 20.05.2020, Blaðsíða 50
Bændablaðið | Miðvikudagur 20. maí 202050 Allt frá árinu 2003 hefur Landssamband kúabænda stað- ið fyrir því að taka saman upp- lýsingar um fjósgerðir á Íslandi og þróun þeirra ásamt ýmsum öðrum gagnlegum upplýsing- um. Þetta hefur verið gert u.þ.b. annað hvert ár og nú liggur fyrir níunda skýrslan og tekur hún til árabilsins 2017-2019. Margt afar áhugavert kemur fram í þessari skýrslu og m.a. að í fyrsta skipti þá eru básafjós með rörmjaltakerfi ekki lengur algeng­ asta fjósgerðin á Íslandi en mjalta­ þjónafjósin hafa nú tekið forustuna í þessum efnum. Fullyrða má að ekkert annað land í heiminum hafi jafn hátt hlutfall mjaltaþjónafjósa af heildarfjölda fjósa. 542 fjós í framleiðslu Í skýrslunni kemur fram að í árs­ lok 2019 voru 542 fjós í mjólkur­ framleiðslu á Íslandi en haustið 2009 voru þau 685 og hefur fjósum því fækkað um 143 á síðasta áratug eða um 21%. Þessi þróun er mjög svipuð því sem verið hefur hér á landi síðustu tvo áratugina. Ef litið er til þróunarinnar síð­ ustu tvö ár þá hefur fjósum hér á landi fækkað um 31 eða 5,4%. Þessi þróun hér á landi er afar áþekk þeirri þróun sem á sér stað um alla Evrópu, þar sem fjósum hefur verið að fækka um 4­8% á ári. Þrátt fyrir fækkun fjósa á hverju ári bæði á Íslandi og í Evrópu hefur heildar mjólkurframleiðslan aukist jafnt og þétt enda hafa eigendur þeirra fjósa sem eftir standa stækkað þau. 73% kúnna í lausagöngu Undanfarna áratugi hafa orðið gríðarlega miklar breytingar á húsvist íslenskra mjólkurkúa og ekki eru nema rétt um 20 ár síðan nærri öll fjós landsins voru básafjós af einhverri gerð og kýrnar því bundnar á bása en þetta er gjörbreytt í dag. Af þeim 542 fjósum sem voru í framleiðslu í árslok 2019 þá voru 58,1% þeirra lausagöngufjós. Þetta hlutfall gefur þó ekki alveg rétta mynd af stöðu aðbúnaðar kúa á Íslandi því ef litið er til stærðar fjósanna þá eru lausagöngufjósin með mun fleiri kýr að jafnaði. Í árs­ lok 2019 voru þannig 73,3% allra kúa á landinu í lausagöngufjósum en fyrir fjórum árum var þetta hlut­ fall 60,3% svo breytingin er ansi hröð og ef hún heldur svona áfram verða nánast allar kýr landsins í lausagöngu eftir 7 ár. Á meðfylgjandi mynd hér að ofan má sjá hvernig þróun fjós­ gerða hefur verið síðustu áratugi. Eins og sjá má gengu breytingarnar nokkuð hratt fyrir sig fram undir hrun en svo hægði verulega á þró­ uninni, sem hefur svo aftur tekið mikinn kipp síðustu árin. Mjaltaþjónafjós algengust Í skýrslunni er fjósgerðum skipt upp í tvo yfirflokka og samtals fimm undirflokka þar sem yfirflokkarnir eru annars vegar básafjós og hins vegar lausagöngufjós. Undirflokkar þessara tveggja megin fjósgerða taka svo mið af þeirri mjaltatækni sem er í notkun í fjósunum. Niðurstöðurnar má sjá í töflu 1, en þar kemur fram að frá árinu 2009 hefur básafjósum fækkað verulega eða úr 446 í 227 eða um 49%. Á sama tíma tíma hefur lausagöngufjósum fjölgað úr 238 í 315 sem er rúmlega 32% aukning á liðnum áratug. Þá koma fram í þessari skýrslu þau tíðindi, eins og hér að framan hefur verið nefnt, að básafjós með rörmjaltakerfi eru ekki lengur algengasta fjósgerðin á landinu en þau voru um áramótin 182 en á sama tíma voru mjaltaþjónafjósin orðin 216. Gengur þannig eftir þróun sem hefur verið fyrirsjáanleg all lengi og þessum skiptum á algengustu fjósgerð landsins var einmitt spáð í skýrslu Landssambands kúabænda fyrir tveimur árum. Þá er afar fróðlegt að sjá að enn eru þrjú fjós hér á landi sem nota vélfötur til mjalta. Veigamesta breytingin á síðustu 10 árum er auðvitað mikill fram­ gangur fjósa með mjaltaþjóna. Á þeim tíma hefur fjósum á Íslandi fækkað um 143 fjós en á sama tíma hefur mjaltaþjónafjósum fjölgað um 121. Meðalnyt mjaltaþjónafjósa langhæst Þegar skoðað er samhengi afurða, samkvæmt skýrsluhaldi RML, og fjósgerða kemur ekki á óvart að fjós með mjaltaþjónum eru langafurðahæst á landinu og er það í samræmi við uppgjör fyrri ára. Tekið skal fram að við þessa útreikninga er alltaf notað uppgjör allra búa í árslok uppgjörsársins, óháð því hvort þau hafi skipt um mjaltatækni á árinu eða ekki. Þá koma sum bú ekki til uppgjörs vegna vanskila á skýrslum eða annarra óvssuþátta. Þessi reikniaðferð ber auðvitað með sér ákveðna skekkju og skal því tekið með fyrirvara enda má t.d. ætla að meðalafurðir ættu að vera hærri á búum sem skiptu úr hefðbundinni mjaltatækni á árinu og yfir í mjaltaþjónatækni vegna tíðari mjalta. Þrátt fyrir þessa annmarka er, eins og áður segir, heildarmeðaltal mjaltaþjónabúa landsins hæst en vegið meðaltal þeirra var 6.710 kg mjólkur að jafnaði á hverja árskú á nýliðnu ári. Næstafurðahæstu búin voru svo lausagöngfjós án mjaltaþjóna með 6.131 kg. Þá voru meðalafurðir kúa í básafjósum með mjaltabása 5.961 kg og lægstar meðalafurðir eru að jafnaði í básafjósum með rörmjaltakerfi eða 5.619 kg. Hver meðalkýr er því að skila af sér rúmlega einu tonni meira af mjólk sé hún í mjaltaþjónafjósi í stað þess að vera í básafjósi með r ö r m j a l t a k e r f i . Þessi gríðarlega mikli munur getur skýrst af mörgum þáttum og sýna fyrri athuganir hér á landi að t.d. tíðari mjaltir mjaltaþjóna skýra í kringum helminginn af meðal Á FAGLEGUM NÓTUM Snorri Sigurðsson snorri.sigurdsson@outlook.com Garð- og skógarplöntur eru fjölbreyttur hópur plantna sem lands- menn nota til að prýða garða, opin svæði og lóðir við stofnanir og fyrirtæki, sem og trjá- plönturnar sem not- aðar eru til að rækta skóga framtíðar. Til að ná árangri í framleiðslu þessara tegunda þarf sérþekk­ ingu sem ekki er á færi leikmanna og fram­ leiðslan gerir auk þess sérstakar kröfur um ræktunaraðstöðu og tækni. Ræktun þessa fjölbreytta gróðurs er kennd á námsleið um garð­ og skógarplöntufram­ leiðslu á Garðyrkjuskóla LBHÍ á Reykjum í Ölfusi. Þar starfa sér­ fræðingar með áratuga reynslu af framleiðslu og notkun þeirra. Fjölbreytt og skemmtilegt nám Á námsleiðinni Garð­ og skógarplöntuframleiðsla eru kennd grunnfög garðyrkjunnar, til að mynda grasafræði, plöntu­ lífeðlisfræði, almenn ylræktun og jarðvegs­ og áburðarfræði, en einnig sérfög í framleiðslu garð­ og skógarplantna. Sérstaklega er kennd plöntuþekking og fram­ leiðsluferli hinna ýmsu tegunda. Áherslur í námi á Reykjum tengjast umhverfisvernd og sjálf­ bærni og er þar m.a. stuðst við gildi heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna og tekið mið af sér­ stöðu Íslands varðandi gróður­ far, verndun náttúrugæða og möguleika í vali á hinum ýmsu tegundum. Vistfræði er kynnt og einnig markaðsfræði og skipulag og stofnun garðyrkju­ stöðva. Sérstakur áfangi um ræktun ávaxtatrjáa er kenndur og sömuleiðis torf­ og grjóthleðslur, trjáklippingar og trjáfellingar. Útskrifaðir nemar hafa fengið góða innsýn í skógrækt, land­ notkun, verndun lífríkis og garð­ yrkju í sátt við umhverfið. Starfsvettvangur víða í samfélaginu Námið á Reykjum er blanda bók­ náms og verknáms. Bóknámið skiptist í 4 annir en verknám fer fram á viðurkenndum verk­ námsstöðum. Starfsvettvangur útskrifaðra nemenda er garð­ og skógarplöntustöðvar, plöntu­ ræktun, sala og ráðgjöf til við­ skiptavina auk þess að aðstoða við tilraunir og rannsóknir. Fjarnám er í boði á þessari námsbraut. Þá tekur námið að jafnaði 8 annir, auk verknáms. Útskrifaðir nemar eru eft­ irsóttir sem verkstjórar og ræktunarstjórar og starfa auk plöntuframleiðslu við garðyrkju­ störf hjá bæjar­ og sveitarfélög­ um. Námið veitir góðan grunn að framhaldsnámi erlendis. Einnig eru möguleikar í stofnun nýrra fyrirtækja í framleiðslu garð­ og skógarplantna. Kennslan hefst í ágústlok 2020 og er hægt er að sækja um nám á heimasíðu Landbúnaðarháskóla Íslands: lbhi.is. Kennslan fer fram á garðyrkjuskóla LBHÍ á Reykjum í Ölfusi. Umsóknarfrestur er til 15. júní. Ingólfur Guðnason GARÐYRKJUSKÓLI LBHÍ REYKJUM Framleiðsla garð- og skógarplantna: Hagnýtt og áhugavert nám Garðplöntur í gróðurhúsi. Til að ná árangri í framleiðslu plantna þarf sérþekkingu og framleiðslan gerir sérstakar kröfur um ræktunaraðstöðu og tækni. Starfsvettvangur útskrifaðra nemenda er garð- og skógarplöntustöðv- ar, ræktun, sala og ráðgjöf til viðskiptavina auk þess að aðstoða við tilraunir og rannsóknir. Tafla 1: Fjósgerðir og mjaltatækni, þróun í fjölda á landsvísu sl. 10 ár 2009 2019 Breyting Básafjós m. fötukerfum 10 3 -70% Básafjós m. rörmjaltakerfum 373 182 -51% Básafjós m. mjaltabásum 63 42 -33% Lausagöngufjós án mjaltaþjóna 143 99 -31% Lausagöngufjós m. mjaltaþjónum 95 216 127% Annað 1 0 Samtals 685 542 -21% 1,6% 13,6% 22,6% 29,8% 34,8% 36,5% 38,7% 43,4% 52,0% 58,1% 98,4% 86,4% 77,4% 70,2% 65,2% 63,5% 61,3% 56,6% 48,0% 41,9% 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 1994-1997 2003 2005 2007 2009 2011 2013 2015 2017 2019 Lausagöngufjós, allar gerðir Básafjós, allar gerðir Hlutfallsleg skipting fjósgerða 1994–2019. Mjaltaþjónafjós algengasta fjósgerðin á Íslandi
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Bændablaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Bændablaðið
https://timarit.is/publication/906

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.