Fróðskaparrit - 01.01.1996, Page 8

12
VÁGAMÁLFØRI
streymoy og (?) í Eysturoy. Júst hvar, er ilt
at meta um, vegna manglandi kanningar).
[e:] > [ei:j] /_$ [a]
Henda diftongering við hiatusinnskoti
framman fyri [a] í eftirfylgjandi herð-
ingarveika stavilsi er gjøgnumførd í VM.
Hon er í orðum sum [hehjan] hagan,
[b1 lehjaj] plagar, [oei:ja] ræða o.ø. orðum.
Gongdin hevur verið hagan > * /he:an/ > *
/hei:an/ > /hei:jan/. FAI (1891) hevur tvey
dømi um hesa diftongering við hiatusinn-
skotið.
Tey eru [læiandi] læandi (FAI, 1891:
446,4), [hæianon] haganum (FAI, 1891:
449, ío). Svabo nýtir skrivihættirnar heaan
ella heaan. Hetta bendir ikki á tvíljóðaðan
framburð, men kundi staðið fyri /he:an/,
ella /he:an/ eins og í Suðurstreymoy og
aðrastaðni, har framburðurin er at hoyra.
Kortini vísa øvugtir skrivihættir, at VM á
døgum Svabos hevði tvíljóðaðan framburð.
I orðabókaarbeiðinum er leygardagur (<
norr. laugardagr) skrivaður Feaárdeavur.
I »Indberetn....« bls. 368, er staðanavnið á
Heygafløtti (< norr. haugr -) skrivað, sum
um tað hevði ein framburð uttan tvíljóð.
Har stendur Heaafløtti. (Munnliga frá
Eivindi Weyhe). Slíkir øvugtir skrivihættir
vísa, at VM hevði nevndu diftongering við
hiatusinnskotið síðst í 1700-talinum. /ei:/ er
serstakt fonem í VM. Sbr. eitt nú tey mini-
malu pørini /sei:j/ seyð (hvønnf. av seyður)
og /sai:j/ seið (hvønnf. av seiður ). Framm-
an fyri /a/ í herðingaveikari støðu hendir ein
neutralisering millum tað gamla tvíljóðið:
/ei:/ ey (< norr. au ), og tað omanfyri lýsta
[ei:j] sum í [aei:ja], ið bæði kann hava týdn-
ingin reyða (hvørf., kvk., eint. av reyður )
og ræða.
Fólk í Mykinesi og Vágum hava stund-
um ein hyperkorrektan framburð í orðum
við upprunaligum føroyskum /ei:/ ey. Eitt
nú kann fleyga, ið vanliga verður borið
fram [flei:ja], hava framburðin [fle:a]. Ser-
liga ber til at hoyra hetta í útvarpssam-
røðum, og tá mykinesfólk/vágafólk tosa
við avbygdafólk.
Ein analogisk útjavnan er í t.d. [b lei:jt]
plagi (1. pers. eint. av plaga.) Tann ljóð-
rætti framburðurin, sum stundum hoyrist,
er [b leaijt]. I navnorðabendingini sæst slík
útjavnan í [ea:va], æða og ikki tann ljóð-
rætti * [ei:ja].
[o:] > [ou:w] /__$ [a]
Henda diftongeringin við hiatusinnskoti í
orðum sum fáa,ráða er gjøgnumførd í VM.
Gongdin hevur verið frá ráða > * /jo:a/ > *
/aou:a/ > * [jou:>a] > /jou:wa/. FAI (1891)
hevur nøkur dømi við tvíljóðaðum fram-
burði. Dømini eru: [foua] fáa (FAI, 1891:
447, 20); [houa] háa (FAI, 1891:447, 3i);
[groua] gráa (FAI, 1891: 447, 32);
[loua'tinar] lágættirnar (FAI, 1891: 450,
14). Svabo hevur eingi dømi um slíkan
framburð. Hann skrivar t.d. faaá ella faaa
fáa.
Hetta kann kanska standa fyri [fo:a], um
norr. /á/ á ikki er blivið tvíljóð hjá honum.
Hann nýtir altíð skriviháttin aa. Borið sam-
an við danska orthografi, sum hann byggir
á, so kundi hetta staðið fyri /o:/, t.e. danskt
á. Hin møguleikin er, at hann ikki vil skriva
ou í hesum orðunum, tí hann lagar fram-
burðin til tann, sum er í meginpartinum av
landinum annars. Hann roynir tó neyvan at