Fróðskaparrit - 01.01.1996, Qupperneq 9

VÁGAMÁLFØRI
13
endurgeva málførið í Tórshavn, tí hann
meinar at málførið [Mund-arten] »er (og
bør saa være) den mest fordervede« (Ind-
beretn.: 265).
Til ber at hoyra framburðin [fou:>a\fáa í
VM og hinum bygdamálunum, ið hava fyr-
ibrigdið, t.e. við eini minni runding av tví-
ljóðinum. Spumingurin er, um glíðiljóðið
hevur verið til, tá ið J. Jakobsen gjørdi ljóð-
skriftsroyndimar í FAI. 1891.
Sbr. skrivihættirnar omanfyri. Møguliga
standa teir fyri tí næst- ella triðsíðsta stigin-
um av ljóðgongdini fram til diftongeraðan
framburð við glíðiljóði.
VM hevur kommutatión í slíkum mini-
malum pørum sum /sbu:wa/ sláa og
/sleiija/^/eya. Hetta bendir á fonematiskt
/ou:/ í VM; eitt /ou:/, sum ikki eigur at
blandast saman við /eu:/ ó frá norr. /ó/ó.
Heppið er at siga, at /ou:/ (< -á$a- ) er eitt
serstakt fonem í VM, men við avmarkaðari
útbreiðslu, — t.e. bara framman fyri [a] í
øðrum herðingaveika stavilsi aftan fyri á.
Síggj eisini Snædal, (1986:162). Sum fo-
nem er /ou:/ eisini komið frá vokalisering-
ini av v (Síggj 2.4.4.).
»omtrent som i dansk (mid-front-nar-
row-round), undertiden, som i sør'ta, no-
get nærmere ved dansk y (high-front-
wide-round).« (FAI, 1891: 441).
Út frá tí síðst nevnda og sør'ta = [Jyj da|
skjúrta, so ber til at tulka [høua tinar] sum:
|'huu:w,a'danaj] høgættirnar. T.e. við tví-
ljóðaðum framburði.
Yvirborðsmyndanin verður her mett at
hoyra til fonemið /uu:/ ú. I bendingaskip-
anini henda ymiskar analogiir. Tí hevur
VM ikki tann ljóðrætta framburðin *
[uu:wa], men: [ø:va] øða. Ein minni rund-
aður framburður er eisini at hoyra í herð-
ingaveikari støðu. T.e. [h«u:>a] høga. Sbr.
eisini undir 3.2. [fou:>a[/<áa
Samanumtøka
Tey niðurarvaðu sjálvljóðini eru /i: , u: , e:,
o: ø:/ við teim styttu variantunum [t, o, e,
o, æ] i, u, e, o, ø. VM hevur dømi við long-
um /a:/a og /y:/y. Ljóðini eru komin inn í
ljóðskipanina við innlæntum orðum av
slagnum statur og typa. Tvíljóðini eru /ei:,
ai:, oi:, coi:, uu:, eu:, ea:, oa:/ ey, ei, oy, í/ý,
ú, ó, æ/a, á, og /ou:, au:/ frá á-a, -ovl- og -
av«//-.Teirstyttu variantarnireru: [e, aj, oj,
coj, y, æ, a, o]. /au:/ hevur ein styttan vari-
ant í javnt. Møguligt er at tulka tey stuttu
ljóðini sum serstøk fonem, og ikki at meta
tey sum styttar variantar av teimum longu
fonemunum, uttan har talan var um morfo-
fonem. Tær diftongeringar við hiatusinn-
skotum, sum eru gjøgnumførdar í VM eru í
bygnaðunum hagan, ræða, fáa. Nútíðar-
málið hevur ofta manglandi diftongering í
orðum sum t.d. kvøða, røða. Av hesum er
bara tann fyrsta at síggja hjá Svabo, meðan
[ø:] > [uu:w] /_____$ [a]
Henda diftongeringin er í orðum sum
kvøða, høga o.ø. Hon er ikki gjøgnumførd í
nútíðar VM. Summi hava hana. onnur ikki.
Serliga tey yngru ættarliðini hava ikki hesa
diftongering við hiatusinnskoti. Grundin er
ein tillaging til onnur bygdamál, ið ikki
hava framburðir sum [h«u:wa], men [hø:a]
høga. Fyribrigdið er ikki nevnt í FAI, men
ein skriviháttur avdúkar seg kortini. Tað er
[høua tinar] høgættirnar (FAI, 1891:
450,n). Um ø verður sagt, at tað er: