Fróðskaparrit - 01.01.1996, Síða 11

VÁGAMÁLFØRI
15
s] verður [v] óraddað: [sgaifd] skeivt (hvk.
av skeivur ). Eins og í t.d. lænt, so fer
aspiratiónin í ljóðið frammanfyri. Aftan
fyri aspirerað lokaljóð í framstøðu av-
raddast [v] nakað, t.d. [d'va'dla]. Her
kundi [v] verið skrivað við einum: ( ).
/s/ VM hevur eitt óraddað fonem /s/, men
einki raddað * [z]. /b', d', g' /p, t, k hava
onga aspiratión aftan fyri /s/, t.d. í [sbeada]
spæla. Langt [s:] er í t.d. [d’vas:(a)]
tvass(a).
/J/. Her verður mett, at /J/ er eitt fonem í
VM. Mett verður, at talan ikki er um eina
samanseting við fleiri ljóðum. Fonemið
hevur uppruna sín í .V+/, s+t+j, s+k+e,
s+k+ey, s+k+i, s+k+y. Minimal pør eru
eitt nú: /Jei:/ sjey og /sei:/ seyð. At talan ikki
er um eitt samansett ljóð sæst eisini í sjálv-
ljóðslongdini í [d'i:Ja] tysja, [e:Ja] esja,
[gre:Ja] gresja, [di:Ja] dysja. Um [J] var
sett saman úr tveimum ljóðum, so átti sjálv-
ljóðið at verið stutt framman fyri tveimum
hjáljóðum. [J] er langt í innlæntum orðum:
[g'jaJ:aa] krassjar. Hetta er í fonematiskum
muni til eitt nú [g'ja'g:aj] krakkar.
[y] VM hevur dømi um spirantiskt [y]
framman fyri [d] (< norr. gð ). Heimldar-
maðurin er úr Miðvági, og er føddur 1884.
Bondini eru m.a. varðveidd á Tí føroyska
bókasavninum í Keypmannahavn undir tøl-
unum 18 og 21 og á Føroyamálsdeildini í
Tórshavn FMD BS 791. Dømið við spirant-
iskum framburði er í simpleksorðinum:
[laydcoj] lagdur, og tríggjar ferðir í:
[d'eafga uuu laydt] taka úr lagdi. Tað tyk-
ist sum um hetta allofonið av /g/ hevur ver-
ið varðveitt í einum vardum ljóðskipanar-
ligum umhvørvi, og kanska í eini ávísari
familju7.
/h/ er bara framman fyri sjálvljóðum og
tvíljóðum í framstøðu, t.d. [heau] har. I
týðiligum framburði hoyrist stundum eitt
glottalt ljóð: [?an:a], sum ein variantur av
[an:a] Anna. Ljóðið hevur onga fonemat-
iska støðu í VM.
Nasalar
VM hevur nasalfonemini /m/ m og In/n. /m/
hevur allofonini [m] og [m]. /n/ hevur allo-
fonini |n], [n], [p], [ji], [rj] og [q]. Dømi eru
eisini um stavilsisberandi n í føroyskum.
Fyribrigdið hoyrist eisini hjá heimildum
mínum. Stavilsisberandi n í føroyskum er
lýst av Sandøy (1994:12 ff).
/m/ verður óraddað framman fyri einum
óraddaðum lokaljóði, sum er aspirerað í
framljóði, t.d. [emd] eymt (hvk. av eymur).
Hetta stendur móti [emd] eymd. Atgrein-
andi er ikki óraddað [m] móti raddaðum
[m] . T.e. tey eru ikki serstøk fonem í VM,
men kunnu greinast út frá teim kringum-
standandi ljóðunum. Sama má sigast um
tann dentala nasalin í [land] lænt og [land]
land. Síggj Werner (1963),ið hevur tafyrru
fatanina. Mett verður - eins og fyrr nevnt -
at aspiratiónin er farin í nasalin, og tí hoyr-
ist hon eyðvitað ikki, men ger kortini mun-
in.
Millum sjálvljóð ber til at hava [m:], t.d.:
[fjam:(t)] jramm(i). Aftan fyri /s/ í fram-
støðu er [m] raddað hjá heimildum mínum,
t.d. í [sma'g:a] smakka. Sama í [hamsdja]
hamstra.
/n/ er óraddað framman fyri óraddaðum
lokaljóði, sum í framstøðu eru aspirerað:
[land] lænt. Aftan fyri nevndu ljóð og /s/ er
[n] nakað avraddað: [vo’gn | vákn, [asnt]
asni.