Fróðskaparrit - 01.01.1996, Síða 12

16
VÁGAMÁLFØRI
Aftan fyri [b', d', g'.] í framstøðu er [n]
stundum nakað avraddað, t.d.: [g'no:a]
knoða, [sna'gia] snakka. Hetta kundi verið
skrivað við einari parantes um ( ). Tað
tykist sum um avraddingin ikki fevnir um
alt ljóðið. Framman fyri [s] er [n] raddað í
VM, t.d. [dansa] dansa, [hans] Hans,
[bons] botns (hvørf. av botnur ).
[q] og [()] stava frá -ng, -nk, t.d. [bqgd]
longd, [lerjgd] langt. Ljóðini eru allofon av
/n/ framman fyri velarum lokaljóðum. [p]
og [p| stava frá -ngj/i,- nkj/i , t.d. [opjztn|
eingin, [opjzt| einki. Tey eru allofon av /n/
framman fyri palatalum lokaljóðum.
Lateralar
VM hevur eitt lateralt fonem /1/ við allo-
fonunum [1], [1], [Á] og [Á].Tey óraddaðu
ljóðini standa framman fyri óraddaðum
lokaljóðum, sum í framljóði eru aspirerað:
[ald] alt. Her er aspiratiónin farin í l’ið; aft-
an fyri somu ljóð og /s/ er [1] nakað avradd-
að: [jasla] rceðsla, [g'liiv ] kliv , [be:'g:la]
bekla. Aftan fyri /s/ og /f/ í framstøðu er /1/
nakað avraddað. Hetta kundi verið skrivað
við eini parantes rundan um ( ) sum í
[slea:] slag og [f\ea:]jlag. I øllum nevndu
førum er tað eins og avraddingin ikki fevnir
um alt ljóðið. Framman fyri [s] er /1/ raddað
í VM, t.d. [als] als. Tey palatalu ljóðini [Á]
og [Á] hoyrast framman fyri [jz] og ['jz].
Hesir palatalu lateralar eru variantar av /1/,
t.d. [d'eÁjza] telgja, [jzbÁjzi| kjálki. Her
er aspiratiónin farin í l’ið. Hjáljóðasam-
bandið Ij- í framstøðu var varðveitt hjá
heimildarfólkunum, t.d. í [ljeu:s] Ijós. Nú-
tíðarmálið hevur eina rættiliga greiða
gongd móti framburði uttan [1]. T.e. [jeu:s].
Ljóðið er /ji /, sbr. 4.7..
/j/ Ijóð
/j/ hevur ymiska manifestatión í VM. Oft-
ast er talan um [j], og tí havi eg valt hetta
sum tekn fyri sjálvt fonemið, t.e. ein alveol-
arur approksimantur. Tað kann vera eitt
‘flap’ [r]. Tá slær tungubroddurin eina ferð
móti alveoli. Ljóðið kann eisini vera eitt
rullandi [r]. Stundum er tað eitt retroflekst,
raddað [z |, ella eitt retroflekst, flap [t;] (eitt
dømi frá heimildum mínum). 011 ljóð eru
variantar av foneminum /j/, tí er eingin
týdningsatgreinandi munur millum [veua],
[ve:ra], [ve:ra] og [ve:za] vera..
í framstøðu kunnu [j, r, r[ variera. Sama
er galdandi millum einljóð/tvíljóð og í bak-
støðu. Her ber eisini til at hava [zj. Aftan
fyri tey óaspireraðu lokaljóðini í framstøðu
er [r] rættiliga vanligt, t.d. [grænd] grønt.
Stundum hava heimildirnar [r] her. Framm-
an fyri nevndu ljóðum hava heimildirnar
oftast [j],t.d. [bejjztnQn] berginum (hvørj-
umf. av berg )8.
VM hevur eitt langt óraddað [j:[ har
mann hevur skriftmálsins -rs. Hetta er í
orðum eins og [vej:| vers, [ fcu: | fyrs. Langt
[j:] er eisini í samansetingum eins og
['stæjjslijtn] stórsligin.
-jfonemið
VM hevur /j/ í framstøðu, t.d. [jøa] jørð.
Eisini er tað vanligt í stovninum í orðum,
sum hava herðingarsterkar miðvokalar
framman fyri i, t.e. /e:, o:, ø:/ /me:jl, mo:jt,
lø:jt/ megi, moðið, løgið. Sama er galdandi
aftan fyri tvíljóðini /ea:/ og /oa:/, framman
fyri i /fea:ju, foa:ju/ faðir, fáir. /j/ stendur
aftan fyri sjálvljóð, ið endað við høgum
frammæltum ljóði, s.s. [nei:j] neyð. Her er
talan um eina yvirborðsbyrting við [j] hoyr-