Fróðskaparrit - 01.01.1996, Síða 56

60
GRINDAPRISUR OG SKINNATAL 1584-1638
Meginreglan um hvalaveiði í MLL er, at
veiðin er frí (MLL VII-64-8:«Nu kan folk
veide hval, hvor de kan —«). Hetta veiði-
frælsi er endurtikið í Chr. IV NL (VI-
LXI:«Hual maa huer mand skiude —«).
Ognarrætt veiðimansins til veidda hvalin er
eingin ivi um, tá veiðin fer fram á havi
(MLL VII-64-9: »Nu veider nogen hval og
den dør paa dypet, da eier han hvalen —«.
Chr. IV NL VI-LXI: »Skiuder mand hual,
oc hand flyder paa dybit: da ejer hand
den —«. Øðrvísi er, um skutlaður hvalur í
sambandi við veiðina kemur so nær landi,
at hann stendur fastur, tá skal jarðarhvalur
verða latin.
Veiðifrælsið tykist tó bert hava umfatað
einstakar hvalir, sum hava verið veiddir við
skutli, ikki bólkar av hvalum, har neyðugt
var við skipaðari veiði. I hvussu er, hevur
grindaveiði ikki verið frí í Føroyum í yngri
tíð (Bjørk, 1963:165,168). Fyri tað tíðar-
skeið, sum her verður viðgjørt, hevur sakar-
málið móti Olavi Larvassyni í 1619 (Ting-
bókin, 1615-54:111) serstakan áhuga. Ólav-
ur Larvasson var stevndur fyri rættin fyri
sama ár at hava skutlað 3 grindahvalir út fyri
Hvalvík. Hann varð fríkendur »Efterdi alle
andre Baade vare rømt bort fra Hvalene«.
At Ólavur yvirhøvur hevur verið stevndur,
kann tykjast stríða ímóti galdandi lóg um
veiðifrælsi og kann einans verða tulkað so,
at í 1619 hevur grindaveiði ikki verið frí fyri
hvønn mann sær, men hevur verið skipað
veiði. At hann verður fríkendur við nevndu
grundgeving er somuleiðis í samsvar við ta
skipan, vit seinri finna kodificeraða í grein
11 í Reglement for Grindefangsten paa
Færøerne frá 1832, at grindin kann verða
givin upp fyri skutil. í 1619 tykjast tó ikki so
neyvar reglur at hava verið fyri hesi støðu.
Sýslumaður ella grindaformenn tykjast eftir
dóminum ikki at hava skula tikið avgerð um
at geva grindina upp fyri skutil. Frídøming-
in byggir á tað veruligu støðuna, at bátamir
vóru famir frá grindini.
Spurningurin um fría ella skipaða veiði
hevur týdning fyri metingina um, hvørjar
lógargreinir hava verið galdandi fyri
grindaveiði í Føroyum. Bjørk vísir til Gula-
tingslóg 149,6 og 150,3 (Bjørk, 1963:168),
men Gulatingslógin var ikki galdandi lóg í
Føroyum í her viðgjørda tíðarskeiði. Sam-
svarandi greinirnar í MLL eru VII-64-10 og
VII-64-16 og 17. Grein VII-64-10 snýr seg
um skutlaðan hval, ikki um hvalarakstur og
kann tí neyvan hava havt gildi fyri føroyska
grindaveiði. Grein VII-64-16 snýr seg um
at reka hval inn í annan mans hvalvág uttan
loyvi. Hvalvág merkir ikki tað sama í Nor-
egi sum íFøroyum (Bjørk, 1963:166; John-
sen, 1962:163-64), og grein VII-64-16
kann neyvan hava verið nýtt í sambandi við
føroyskt grindadráp, sum eisini Bjørk ger
vart við.
Einasta lógargrein í MLL, sum tykist
nýtulig í sambandi við skipaðan rakstur og
veiði av bólki av hvalum er MLL VII-64-
17: »Nu driver nogen hval ind i vaager, som
ikke før er hvalvaager; da eier veideren
halvdelen og vaageieren halvdelen«, sam-
svarandi hevur Chr. IV NL VI-LXI: »Drif-
fuer nogen hual ind i vijg paa anden mands
jord, som icke er hualgaard: da beholde de
dem begge til halffnit«.
Eftir galdandi lóg í tíðarskeiðinum eiga
grindamenninir sostatt helmingin av grind-
ini og jarðareigararnir hin helmingin. So-
leiðis er grindaskifti eisini farið fram sam-