Fróðskaparrit - 01.01.1996, Page 58

62
GRINDAPRISUR OG SKINNATAL 1584-1638
Peder Claussøn 1632
Elsta kenda frásøgnin um grindaveiði í Før-
oyum - og einasta úr hesum tíðarskeiði - er
at finna í bókini hjá Peder Claussøn
(1632:152) í tí brotinum, sum hann nevnir
»Nogit mere om Færøes leilighed«, og sum
hann hevur skrivað í 1592 eftir frásøgn frá
føroyska studentinum í Bergen Jacob Oud-
ensøn. Tíverri verður bert raksturin og part-
ur av drápinum lýstur. Einki verður sagt um
skiftið.
Fútaroknskapirnir 1584-1638
Fútaroknskapirnir eru høvuðskeldan til
kunnleikan um grind í tíðarskeiðinum
1584-1638. Roknskapir fútans vóru gjørdir
á hvørjum ári, eisini undan 1584, men
mangir teirra eru horvnir. Teir, sum varð-
veittir eru, eru frá 1584, 1588, 1590, 1600-
01, 1601-02, 1602-03, 1613-14, 1614-15,
1615-16, 1617-18, 1618-19, 1619-20,
1620-21, 1621-22, 1622-23, 1623-24,
1624-25, 1626-27, 1627-28, 1628-29,
1629-30, 1630-31, 1632-33, 1633-34,
1634-35, 1635-36, 1636-37, 1637-38 og
1638-39. í tíðarskeiðinum 1638-1653 eru
fleiri roknskapir til, men teir geva so lítið av
upplýsingum um grind, at teir ikki eru nýtu-
ligir í hesi kanning.
Fútaroknskapirnir eru á danska Ríkis-
skjalasavninum, men Føroya Fandsskjala-
savn hevur ljósrit av roknskapunum frá
1584-1653.
Roknskapimir eru yvir inntøkur og út-
reiðslur kongs av Føroyum.
Millum inntøkurnar er landskuld av
kongsjørðini, kongstíggjundin, festigjøld,
bøtur til kongs, inntøkur av hvali og reka
v.m. Tað, sum her hevur áhuga, er hvala-
roknskapurin.
Hvalaroknskapurin fevnir um inntøkur
kongs av hvali, t.e. inntøkur av grindaveiði,
døglingaveiði og deyðum rekahvali.
I fútaroknskapunum er grind ongantíð
nevnd við navni, í staðin verður sagt smá-
hvalur. Við hvørt kann tí vera ivasamt um
talan er um grind ella annan hval, og eisini
um talan er um veiði ella rekahval.
Inntøkur kongs av grind vóru jarðarhval-
ur og kongstíggjund. Kongur tók sjálvur
jarðarhvalin av kongsjørðini, jarðarhvalur
hevur tískil ikki verið burturfestur saman
við jørðini og øðrum jarðarrættindum.
Kongstíggjundin var 1/4 av allari tíggjund
fram til 1688, tá tíggjundabýtið varð broytt
við Norsku Fóg Chr. V. Eftir 1688 varð
tíggjundin býtt í triðjingar, og kongur fekk
tá 1/3. Ivasamt kann vera, um hvalatíggj-
undin í fútaroknskapunum er at finna í
tíggjundaroknskapinum ella í hvalarokn-
skapinum, men eitt sum bendir á, at tíggj-
undin er at finna í hvalaroknskapinum, er at
einki lýsi er at finna í nøkrum tíggjunda-
roknskapi, hóast lýsi var at kalla einasta
gjaldsvøra fyri hval frá 1613. Tað má tí
verða hildið, at hvalaroknskapurin eisini
fevnir um kongstíggjundina av hvali.
í tíðarskeiðinum 1584-1638 eru 44
grindir skrásettar. Onkrir av hesum tilburð-
um eru ivasamir at rokna sum grindadráp,
sum seinri skal verða greiniligari lýst, men
við teimum mongu árum í huga, har eingin
roknskapur er varðveittur, kunnu vit rokna
við, at veruliga talið á grinddrápum hevur
verið væl størri enn 44 í tíðarskeiðinum.