Morgunblaðið - 15.06.1996, Page 6

Morgunblaðið - 15.06.1996, Page 6
6 LAUGARDAGUR 15. JÚNÍ 1996 MORGUNBLAÐIÐ FRÉTTIR Morgunblaðið/Golli Rannsóknir á mýlildismeinum Framlag íslenskra vísindamanna hlýt- ur viðurkenningu YPIRLITSGREIN eftir íslenska sér- fræðinga um heilablæðingar vegna svonefndra mýlildisæðameina er birt í nýjasta hefti hins virta fræði- rits Brain Pathology, sem aiþjóðafé- íag taugameinafræðinga gefur út. Þetta hefti tímaritsins er helgað fræðslu um amyloidsjúkdóma, sem á íslensku hafa verið nefndir mýlild- issjúkdómar. Meðal þeirra eru heila- bilunarsjúkdómar eins og Alzhei- mersjúkdómur, arfgengar heila- blæðingar vegna mýlildisæðameina, prionmýlildismein, sem valda Cre- utzfeldt-Jacobsveiki og fleiri sjúk- dómum og riðuveiki í kúm, sauðfé og fleiri dýrategundum. í ofangreindu hefti er að finna yfirlitsgrein um heilablæðingar vegna mýlildisæðameina, sem þekkt eru í íslenskum ættum og rannsak- aðar hafa verið af læknum og öðrum vísindamönnum hérlendis og erlend- is í meira en hálfa öld. Greinarhöf- undar eru ísleifur Ólafsson yfir- læknir, Leifur Þorsteinsson ónæmis- fræðingur og Ólafur Jensson, fyrr- verandi yfirlæknir og prófessor. Erfðaræðideild Blóðbankans hef- ur starfað að rannsóknum á arf- gengum heilablæðingum vegna mýl- ildisæðameina í tvo áratugi í sam- vinnu við taugalækningadeild Land- spítalans, Rannsóknarstofu Háskól- ans í meinafræði við Barónsstíg, Rannsóknarstofu Háskólans í efna- fræði og Tilraunastöð Háskólans í meinafræði að Keldum. Að sögn Ólafs Jenssonar hefur samstarf við erlenda vísindamenn í Bandaríkjun- um og Svíþjóð verið mikið og skipt sköpum fyrir framgang og mikil- vægan árangur á rannsóknartíman- úm. Ríkisspítalar hafa að mestu stað- ið undir kostnaði við rannsóknar- starfið hérlendis. Að sögn Ólafs skipar líknarfélagið Heilavernd sér- stakan heiðursess á meðal styrktar- aðila en árið 1986 safnaði það með aðstoð útvarpsstöðvarinnar Bylgj- unnar milli fimm og sex milljónum króna og var þeirri upphæð að stór- um hluta varið til að tækjavæða erfðafræðideild Blóðbankans. Síð- asta áratug hefur Heilavernd verið sterkasti stuðningsaðili þessara rannsókna hérlendis en mikilvægur stuðningur hefur einnig komið frá Vísindasjóði íslands og Blóðgjafafé- lagi íslands. Ólafur Jensson segir að rann- sóknarstarfi íslenskra og erlendra vísindamanna sé sýnd mikilsverð viðurkenning með birtingu greinar- innar í Brain Pathology um þessar rannsóknir á arfgengum heilablæð- ingum í íslenskum ættum. Göngin orðin 40 metrar STÖÐUGT er sprengt í Hvalfjarð- argöngunum að norðanverðu og undirbúningur undir sprengingar að sunnanverðu gengur sam- kvæmt áætlun. Að sögn Hermanns Sigurðsson- ar staðarverkfræðings er búið að sprengja tæpa 40 metra á rúmum tveimur vikum norðanmegin í Hvalfirði. Að sunnanverðu er ver- ið að styrkja stafninn, þ.e. bergið þar sem byrjað verður að sprengja. Bolta þarf bergið og styrkja til að ekki hryi\ji úr því þegar til sprenginga kemur. Her- mann segir að ekki verði farið að sprengja fyrir neðan sjávarmál fyrr en eftir nokkra mánuði. Hér sést Ulle Poulsen verkfræðingur fylgjast með þar sem verið var að steypuþétta inni í göngunum að. norðanverðu eftir sprengingu. BM Vallá ehf. fær gæðavottun samkvæmt alþjóðlegum staðli Andlát ÞORODDUR TH. SIGURÐSSON BM VALLÁ ehf. og dótturfyrir- tæki þess Vikurvörur ehf. á Þor- lákshöfn fengu gæðavottun sam- kvæmt alþjóðlegum staðli um gæðakerfi er kallast ISO 9001. BM Vallá er fyrsta byggingar- fyrirtækið hér á landi til að fá slíka vottun og einnig það fyrsta sem starfar einungis á innanlands- markaði. Davíð Oddsson forsætisráð- herra afhenti Víglundi Þorsteins- syni, framkvæmdastjóra BM Vall- ár ehf., vottunarskírteinin. Víg- lundur sagði að það væri vel til fundið að fyrirtækið fengi vottun- ina í ár þar sem fyrirtækið ætti 40 ára afmæli. Hann sagði að gæðastjórnun byggist á að farið sé eftir skýrum reglum og menn vinni hlutina eins frá degi til dags svo ekki sé sveifla þar á eða óregla í framleiðslunni. Kjartan Kárason, fram- kvæmdastjóri Vottunar hf., sagði að BM Vallá ehf. og Vikurvörur ehf. væru 14. og 15. fyrirtækin á íslandi sem fengu ISO 9000 gæða- vottun. BM Vallá ehf. væri fyrsta byggingarfyrirtækið og einnig það fyrsta sem starfar eingöngu á inn- lendum markaði sem fengi slíka vottun. Gæðakerfið snúist um að hafa þau tæki og tól sem þurfi til að framleiða góða og gallalausa vöru, í samræmi við þá staðla sem ISO (International Standard Org- anisation) gefur upp. Fylgst verði með þeim fyrirtækjum sem fengið hafa vottunina og vonandi verði ávinningurinn sá að fyrirtækið smiti út frá sér og fleiri fylgji í kjölfarið. Guðmundur Benediktsson, að- stoðarframkvæmdastjóri BM Vall- ár, segir að mikið starf hafi verið unnið í nokkur ár til þess að fá vottunina. „Samstarf hófst með fyrirtækinu Ráðgarði hf. fyrir um 10 árum og stendur það enn. Undirbúningur fyrir vottunina hef- ur staðið sl. 3 ár. Allt framleiðslu- ferli fyrirtækisins hefur verið endurskoðað svo og eftirlit, skipt- ing ábyrgðar, skipulag og þjálfun starfsfólks. Segja má að fyrirtæk- ið hafi verið skipulagt frá grunni.“ Vottun hf. er sjálfstætt hlutafé- lag í eigu 15 hagsmunaaðila, s.s. Samtaka iðnaðarins, Verslunar- ráðs og Félags íslenskra stórkaup- manna. ÞÓRODDUR Thorodds- en Sigurðsson, fyrrum vatnsveitustjóri í Reykjavík, lést í Land- spítalanum í gærmorg- un, á sjötugasta og fjórða aldursári. Þór- oddur fæddist 11. októ- ber 1922 á Geirseyri við Patreksfjörð, sonur Sig- urðar Ándrésar Guð- mundssonar, skipstjóra og bónda, og Svandísar Árnadóttur húsmóður. Þóroddur varð stúd- ent frá Menntaskólanum á Akureyri 1943, lauk fyrrihlutaprófi í verk- fræði frá HÍ árið 1946 og prófi í vélaverkfræði frá Danmarks Tekniske Hojskole í Kaupmannahöfn árið 1950. Hann starfaði sem verkfræðingur hjá Atlas A/S í Kaupmannahöfn 1950-51, hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur 1951-58, en það ár varð hann vatnsveitustjóri í Reykjavík. Þóroddur gegndi því starfi til árs- ins 1993. Þóroddur var for- maður fasteignamats- nefndar Reykjavíkur 1964-71, í millimats- nefnd 1971-73, sat í stjóm Hitaveitu Suður- nesja 1975-82, átti sæti í Orkuráði 1979-95 og í stjórn Orkustofnunar 1985-95. Hann hlaut heiðursmerki Verk- fræðingafélags íslands í fyrra. Eftirlifandi eiginkona Þórodds er Kristín Guðbjörg Guðmundsdóttir, en þau gengu í hjónaband árið 1947. Börn þeirra eru fjögur, Margrét, Sig- urður Andrés, Guðmundur og Þór- oddur Ari. Morgunblaðið/Ásdís DAVÍÐ Oddsson, forsætisráðherra, afhendir Víglundi Þorsteins- syni, framkvæmdastjóra BM Vallár ehf., vottunarskírteininí Rannsókn á notkun getnaðar- varnapillunnar hér á landi Notendur yngri en áður NOTKUN getnaðarvarnapill- unnar hefur drégist saman hjá konum eldri en 30 ára en auk- ist hjá yngri konum á árunum 1965 til 1989 að því er fram kemur í grein um rannsókn fjögurra íslenskra lækna í nýút- komnu Læknablaði. Við rann- sóknina var stuðst við upplýs- ingar úr gagnasafni Leitar- stöðvar Krabbameinsfélags ís- lands. Upplýsingarnar gefa til kynna að 20% íslenskra kvenna á barneignaaldri noti getnaðar- varnapilluna. í greininni kemur fram að gagnasöfnun Leitarstöðvarinn- ar hafi hafist árið 1964. Frá upphafi hefur verið spurt um notkun getnaðarvarnapillunnar og frá 1975 um tímalengd notk- unar. Allan tímann hefur verið spurt um núverandi notkun og frá árinu 1971 um fyrri notkun. Frá árinu 1979 hefur tegund veri skráð. Á árunum 1964 og 1971 til 1974 voru upplýsingar um notkun getnaðarvarnapill- unnar ófullnægjandi og er þeim sleppt í rannsókninni. Stuðst var við upplýsingar frá konum á aldrinum 20 til 44 ára eða alls 112.388 svör. Helstu niðurstöður Fram kemur að yfir. 90% kvenna, yngri en 52 ára, höfðu prófað pilluna. Hins vegar hafði fimmtungur hópsins hætt notkun eftir ár eða fyrr. Þriðj- ungur hafði notað getnaðar- varnapilluna lengur en fjögur ár. Notkunin dróst saman hjá konum eldri en 30 ára á tíma- bilinu en jókst hjá yngri kon- um. í aldurshópnum 29 til 36 ára höfðu 80% hafið notkun fyrir tvítugt og 33% fyrir 17 ára aldur. Erlendar rannsóknir hafa sýnt að með tímanum hefur orðið tilfærsla hjá eldri neytend- um til yngri hópa en á nokkuð misjöfnum tímum eftir löndum. Fyrst eftir að pillan kom á markaðinn var algengt að tak- marka notkun við giftar konur en í Bretlandi jókst. notkun meðal kvenna undir tvítugsaldri hratt á árunum 1970 til 1975. Niðurstöður íslensku rannsókn- arinnar benda til þess að aukin notkun undir tvítugsaldri hafi orðið á svipuðum tíma á íslandi og í Bretlandi. 40 til 50 skammtar á 1.000 íbúa í greininni kemur fram að samkvæmt sölutölum frá heil- brigðis- og tryggingamálaráðu- neytinu hafi eingöngu verið notuð samsett einfasa getn- aðarvamapilla hér á landi á árunum 1975 til 1983. Þá kom raðpillan á markaðinn og hefur sala hennar aukist jafnt og þétt síðan á kostnað samsettu teg- undarinnar. Hlutur hennar af sölunni var orðinn 36% árið 1992. Árið 1989 hófst sala á míní-pillunni og var hlutur hennar orðinn 4% árið 1992. Samanlögð neysla allra tegunda var á bilinu 40 til 50 skammtar á 1.000 íbúa á dag.

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.