Skírnir - 01.12.1915, Blaðsíða 99

Ritfregnir.
43»
hliðsjón af erfðaraálunum í Egils sögu og frásögn Landnámu um
burtfarir íslendinga úr Nonegi sökum skattgjalda. — Gengur höf.
hér á hólm við eigi markminni fræðimenn en Sars og Hertzberg,
og svo Yngvar Nielsen, sem allir eru þeirrar skoðunar, að rangt só
frá hermt í fornritum vorum, svo að Haraldur konungur hafi ekki
eignast landeignir allar, heldur hafi verið um skatt að ræða, er
bændnr af misskilningi hafi talið vera landskyld. Þó er höf. hór
eigi einn síns liðs, því að Taranger, háskólakennari í Kristíaníu, hef-
ir ritað á móti kenningum fyrr nefndra fræðimanna. Samt hefir höf.
ýmislegt að athuga við kenningar Tarangers, þótt samþykkur só
honum um það, að lýsingar fornritanna á ráðstöfunum Haralds kon-
ungs um landeignir sóu laukróttar. — En hór er ekki rúm til þess
að rekja þær greinir uánara.
í þessum kafla kemst höf. út í erfðamál Hildiríðarsona og arfs-
tilkall Egils Skalla-Grímssonar í Noregi. Er þar vikið að gildi
lausabrullaups og ýmsum hjúskaparskilyrðum á söguöldinni. Ekki
mun ólíklegt, að út úr þeim kafla geti orðið greinir með höf. og
öðrum fræðimönnum, þeim er rannsóknir hafa haft á þessum efnum.
Þriðji kafli er um eðli Haraldsróttar (bls. 42—55).
íhugunarverðar og nýstárlegar eru þar kenningar höf. um orðið
ó ð a I. Heldur höf. því fram, að óðal tákni forróttindi alls konar
(privilegia), og fylgir þar með það, að Haraldur konungur hafi
helgað sór öll forróttindi, auk jarðeignanna. Athuganir höf. bera
vott um skarpskygni og nákvæmni í rannsókn. En þó get eg eng-
au veginn fallist á það með höf., að það só »sýnilegt4, að óðals-
menn hafi öðrum fremur verið kallaðir »menn« í Noregi, eins og
höf. heldur fram á bls. 49 neðanm. Þykir mér liggja beinast við að
skilja þá staði, sem höf. nefnir þar, eins og orðin sjálf herma, og
má vel láta sór það lynda, enda höf. engi nauðsyn að taka þá staði
svo upp til stuðnings sínu máli. En aukaatriði er þetta.
IV. kaflinn er um undanþágur og endurgjafir (bls.
55—59). Telur höf. Harald konung hafa skilið uudan rótti sínum
og álögum þá menn er gengu honum á hcnd, og dregur til þess
dæmi.
V. kaflinn er um þýðing H araldsróttar (bls. 59—73).
Við þessu orði, »þýðing«, tjóar líklega ekki að amast framar í ís-
lenzku máli, en samt undrar mig það, að höf., sem yfirleitt ritar
heldur hreint mál, skuli ekki hafa þýtt þetta orð á íslenzku, því
að engi skotaskuld mun vera á orðum, sem feli í sór það, er orðið
á að tákna. En þetta kann nú að þykja óþarfa-hótfyndni.
28*