Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1953, Blaðsíða 20

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1953, Blaðsíða 20
24 Víkingslæk til móts við Svínhaga-Björn. Annars er fyrsta vissa um býli þar í Oddamáldaga, sem talinn er til 1270, en getur líka verið mikið eldri. Fyrsta vitneskja um eiganda Víkingslækjar er sú, að Einar Orms- son (Loftssonar ríka) á Hvoli í Hvolhreppi gefur í erfðaskrá sinni 1470 jörð þessa (og Háholt í Hreppum) Kristínu dóttur sinni. Hún var ein af átta systkinum (Fbrs. V. 570). JörSin hefir átt mikið og gott hraunheiðarland fram eftir öldum, ásamt flatlendi og slægjum í blettum milli holta og með Rangá. Sést þó ekki hærra mat á henni en 23% hundraðs árið 1681, og ekki nema 20 hundruð er hún talin 1696 og allt til 1794, en þá orðin stórkostlega spillt og lækkuð í 12 hundruð. Hélzt svo 1803, en um þetta bil var þó verið að yfirgefa býlin, sem lengi voru tvö og lítinn tíma þrjú. Og loks að öllu yfirgefin byggðin á þessum stað 1812 eins og nánar verður getið. Jörðin hefir alltaf verið ,,bændaeign“, nema lítill partur, sem um sinn hefir tekizt að klófesta konungi, sennilega í sakeyri, minni en svo, að hann bæri kúgildi, aðeins 5 aura í land- skuld (eða lambá og gemling t.d.). Þannig var þetta 1645. Landamerki og lýsing. Upp úr aldamótunum 1600 átti Oddur biskup jörðina. Lætur hann taka vitnisburði um landamerki Víkings- lækjar, þeir eru 2 frá 1605, og 1 frá 1612, og eru til í afriti í Þskjs. (A 81, I). Engum þeirra ber að öllu saman, en vegna örnefna og byrjunar spjalla landsins er vert að taka hér upp lítið ágrip: 1. Vitnisburðinn gefur Jón Jónsson, upp alinn hjá föður sínum, Jóni Sigurðssyni, er bjó á Víkingslæk. Er hjá honum allt í ruglingi. Að vestanverðu, á víst að vera, 1. Fífuflag — út í lækinn, en svo úr Fífluflagi austur í Svínavöll — austur eftir í Hvítamel, en milli Bolholts í Stóraklif, þúfu í Hrísnesbrúnum og í Hrútshelli. (Hann er fyrir norðan ána, á Landinu). 2. Vitnisburðinn gefur Halldór Jónsson, sem þar bjó „fjórtán ár og tuttugu“ (og leigði fyrst af Jóni heitnum Fúsasyni, svo af Helga syni hans). Mörkin telur hann, úr Ballarholti1 sjónhending í Þúíu, við lœkinn í Freysteinsholti. En upp eftir úr Ballarholti í Hvítamel, þaðan í Stóraklif, þúfuna í Hrísbrúnum — í Hrútshelli. Þetta telur hann tvímælalaus merki. Báðir þessir vitnisburðir eru gefnir 1605. — Hvorugur nefnir Rangá, sem rennur með landinu endilöngu. 1) Afritari frumritsins mun hafa mislesið fyrsta stafinn. Þar á víst að vera Vallarholt (sjá hér fyr), hornmark milli Brekkna, Víkingslækjar og Steinkross. (í gömlum handritum eru margföldu stafirnir V og B oft næsta líkir).
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.