Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Árgangur

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1974, Blaðsíða 32

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1974, Blaðsíða 32
38 ÁRBÓK FORNLEIFAFÉLAGSINS krossinum meðan hann var enn kyrr í Fannardal. Þessi maður er Guðmundur Bjarnason bakarameistari sem síðast bjó að Þingholts- stræti 22 í Reykjavík, fæddur að Veturhúsum í Eskifjarðarkálki 11. júní 1883, dáinn í Reykjavík 27. júlí 1961. Guðmundur var norð- firðingur að ætt og ólst að mestu upp í Norðfirði. Foreldrar hans voru Bjarni Pétursson frá Hofi í Norðfirði, en móðir hans Guðrún Marteinsdóttir úr Sandvík, systir Helgu Marteinsdóttur húsfreyju í Fannardal, sem gerð er grein fyrir hér að framan. Guðmundi Bjarnasyni farast svo orð: „Þegar ég var á fimmta ári var mér komið til Helgu móðursystur minnar, ekkju sem bjó í Fannadal í Norðfirði. Hún hafði mikið bú og góða jörð, stóð upp á sitt besta. Hafði hún ráðsmenn nokkra og var fjörkona. Mér brá mjög við matinn og húsakynnin því að hvort- tveggja hafði verið lélegt í fátæktinni í Veturhúsum. I Fannadal var stór baðstofa og allt þiljað. 1 baðstofunni var stórt krossmark með Kristi á krossinum. Um þetta hefur verið skrifað þó nokkuð og þjóðsögur gengu um krossinn. Segir þjóðsagan að krossinn hafi rekið á svonefndum Krossmel. Ennfremur segir að tvær tröllkonur hafi ætlað að spyrna saman Hólafjalli og Kaffelli, en áður en þær komu því við rak þennan mikla og fagra grip af sjó. Fólk hét á krossmerkið, og eignaðist það silkiklúta sem lagðir voru yfir það. Ég horfði oft á krossmerkið og undraðist það. Ég sá silkiklútana sem breiddir voru yfir það. Krossinn er nú geymdur á Norðfirði. 1 Fannadal var vatnsmylla en slík mannvirki þekktust ekki nema á bestu bæjum. Ég undi mjög við að skoða kornmylluna en hún malaði allt korn til heimilisins og jafnvel fyrir aðra ....“ (Vil- hjálmur S. Vilhjálmsson: ViS sem byggöum þessa borg, III. bindi, Reykjavík 1958, bls. 72, í þættinum Guðmundur Bjarnason: Svipmót vinnunnar, bls. 69—102). Þess ber að gæta að þessi frásögn er skráð eftir Guðmundi en ekki færd í letur af honum. Orðmyndina Fannadalur í stað Fannardalur verður að færa á reikning skrásetjara eða prentvillupúkans. Vant er að segja hvort örnefnið Krossmelur er afbökun skrásetjara eða mis- minni sögumanns. Hið síðara virðist þó líklegra. Benda má á skýr- ingu á því að orðin kross og melur gátu auðveldlega tengst saman í huga gamalla norðfirðinga. í Neskaupstað er svokallaður Franski- melur. Þar var forðum grafreitur franskra sjómanna og stóðu þar krossar á leiðum fram á daga roskinna norðfirðinga. Mér vitanlega hefur uppruni Fannardalskrossins aldrei verið bendlaður við þennan franska grafreit sem ekki mun heldur ýkja gamall, varla eldri en
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.