Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1976, Page 97

SÁMSSTADIR í ÞJÓRSÁRDAL
99
á rústum Pompeii. Þrjú lög voru greind í rústunum, (1) neðst um
2.5—3.0 m þykkt dökkt gjóskulag með vikursteinum á við valhnetur
að stærð, (2) næst um 1.9—2.2 m þykkt grátt gjóskulag nær vikur-
steinalaust og (3) efst nokkur þunn jarðlög úr ýmsum gosefnum,
um 0.3—1.0 m að þykkt.94
Þessi jarðlagaskipting hefur verið borin saman við lýsingu Plíní-
usar og er niðurstaðan sú að efni 1. lags nefni hann á latínu puviices
(vikur) en efni 2. lags cinis (aska). Aðfaranótt 25. ágúst urðu gífur-
legir landskjálftar samkvæmt lýsingunni og er eftir það einungis
talað um cinis eða ösku. Þetta er talið skýra að sumar byggingar
virðast hafa staðið uppi eftir að 1. lag féll en verið hrundar þegar
2. lag féll, en hlutar bygginga eru hátt uppi í gjóskunni.95
Austur í öræfum rannsakaði Gísli Gestsson bæinn í Gröf á árun-
um 1955—57, en hann hafði farið í eyði við Öræfajökulsgos 1362 að
tali Sigurðar Þórarinssonar. Jarðlagaskiptingunni í Gröf, bæði innan
tófta og í bæjardyrum hefur Gísli Gestsson lýst allnákvæmlega.90
Ennfremur hefur Sigurður Þórarinsson lýst jarðlagaskiptingu gjósk-
unnar á bæjarhlaðinu í Gröf.97 Utan tófta var neðst grá leirskel,
oft um 2 sm á þykkt, þá tók við 30—50 sm þykkt lag af grófum hrein-
um vikri, en síðan smár fokvikur moldarblandinn. Innan tófta var
gráa leirlagið ekki, en þar var bæði grófur hreinn vikur og fokvikur
ásamt rofmold og hellum (úr þaki). Athyglisvert er að þakefnið lá
samkvæmt lýsingu Gísla jafnan í eða í grennd við fokvikurinn.
Því miður eru litlar heimildir tiltækar um lagskiptingu gjóskunnar
í rannsökuðum Þjórsárdalsbæjum. Þó hefur Aage Roussell birt nokk-
ur atriði um hana í grein sinni um rannsóknina í Stöng. Hann birtir
ljósmynd af lagskiptingunni í fjósinu og telur að þak þess hafi
fallið niður í tóftina meðan á gjóskufallinu stóð eða strax á eftir og
síðan hafi vindurinn „kunnet fylde rummet med det lette stovJ'98
Á ljósmyndinni má sjá að sá vikur sem er neðan rofmoldanna úr
þakinu er tiltölulega grófari en sá vikur eða aska sem ofan á þeim er.
Eðlilegt virðist að túlka vikuröskuna ofan rofmolda sem fok-
vikur. Hins vegar er erfiðara að segja hvernig hrun fjóssins í Stöng
hefur orðið, til þess skortir lóðskurði á fleiri stöðum. Virðist þó sem
oi Carrington (1934), bls. 331.
ob Carrington (1934), bls. 332.
o(i Gísli Gestsson (1959), bls. 8—10.
07 Sigurður Þórarinsson (1958), bls. 76—77.
os Roussell (1943 b), bls. 75—76 og Fig. 36.