Eimreiðin - 01.01.1913, Síða 41

41
leyti sem það kemur í stað þess í guðdóminum, sem birtist og á að
birtast í sköpunarverkinu. Kristur er trúar-nafn, því að hann ber að
dýrka, unz hann skapar guðlegt manneðli, og er upphaf vort og endi-
mark. Og það er heilagt nafn, því að það þýðir réttlæti, sem fólgið
er í sjálfsfórn til fullsælu allra. Og loks er nafnið stjórnlegs eðlis, þvi
að það þýðir þá stefnuskrá eða fyrirmynd i félagi manna, þar sem
kærleikurinn á að vera það lögmál, sem ræður og ríkir í mannlífinu,
og sannfærir hverja sál, að fullkomnun náist eigi, nema allir lifi fyrir
einn og einn fyrir alla. Við því er búið, að mönnum finnist, að þessi
útlistun geri Krist að óhlutrænni hugmynd (abstraktíón), er hafi ein-
ungis hálft persónulegt gildi, en vanti veruleik og hald, sem einkent
hafi sögu nafnsins, síðan það var fest við og látið þýða lifandi persónu.
En því má svara, að hvort heldur því sé svo varið eða eigi, sé engin
önnur útskýring orðsins tiltækileg eða hugsanleg á vorum dögum og
að öllum líkindum var fyrirmyndin til, eins og vér höfum séð, sem
huglægt nafn, löngu fyrir daga Jesú, þótt hún væri skoðuð í persónu-
gerfi; jafnvel hin kristna saga þess hefur lítið meira að bjóða, því frá
dögum Páls og æ síðan getum vér eigi sagt, að miljónirnar, sem hafa
sett Jesú í stað Krists, hafi nokkuð vitað beinlínis um Krist. Og mestu
afrek Krists-hugmyndarinnar hafa aldrei verið því að þakka, að hún
hafi verið takmörkuð og bundin við eina jarðneska persónu, og enga
aðra. Svo er því eigi heldur varið enn í dag. f’eir sem hugsjónin
hefur mest vald yfir, eru hugfangnir af því, sem hugsjónin þýðir, og
þegar þeir samþýða hana Jesú, láta þeir Jesús vera sömu þýðingar,
en án hennar mundu þeir eigi auðsýna honum nokkra dýrkun, né
nokkrum öðrum. f’að er að vísu mín skoðun, að eigi nokkur hugsjón
að verða áhrifamikil, verður hún að birtast í persónu, og það þótt
sú persóna væri hugsmíði, gert í þeim tilgangi. En þó mundi hug-
sjónin halda áfram að lifa, hvort sem hún holdgaðist í persónu eða
eigi. Eg bæti því við, að Krists-hugmyndin er jafnmáttug í dag og
hún hefur nokkru sinni verið, af því vér þurfum á orði að halda, sem
tekur yfir það, sem trúuð sál finnur til í sambandi við guðlegt mann-
eðli, sem »er á undan öllum hlutum og alhr hlutir eru fyrir gerðir«.
En að hve miklu leyti samsvarar Jesús þessari fyrirmynd?
»Hann nær þar ekki langt«, heyri ég suma segja; »vér vitum ná-
lega ekkert áreiðanlegt um hann, og enda þótt vér gerðum það, gæt-
um vér eigi með réttu sagt, að nokkur ein persóna, er lifði sönnu
mannlegu lífi, eins og Jesús gerði, gæti náð út yfir og sýnt alt það,
sem vér meinum með Kristi; ætti það að takast, mundi einstaklings-
eðli hans hverfa«. En þetta er einmitt jafn-satt um hina postullegu
skoðun á Kristi eins og um Krists skoðanir nútímans. Jesús gaf Gyð-
ingum aldrei neitt stjórnfrelsi; hann birtist ekki aftur í skýjum himins
til að stefna öllum þjóðum fyrir dómstól sinn, samkvæmt eftirvænting
hinna fyrstu kristnu manna; hann var ekki hinn eini þjónn guðs, sem
þjáðist og lét líf sitt fyrir boðskap sinn; og það eru líkindi til, að eng-
inn hefði undrast meir en hann, ef honum hefði verið sagt, að hann
væri sál þessa hnattar, og upphaf og endimark sérhverrar mannlegrar
veru. Að svo miklu leyti sem ályktað verður af vitnisburði guðspjall-
anna, líktist sá Kristur, sem Páll postuli boðaði, harla lítið Jesú frá