Náttúrufræðingurinn

Årgang

Náttúrufræðingurinn - 1981, Side 32

Náttúrufræðingurinn - 1981, Side 32
SKÝRINGAR VIÐ TÖFLU I Stœrð. Lægri talan á við stærð þess svæðis á yfirborði þar sem hverir eru virkir. 1 stærri tölunni er tekin með ummyndun á yfirborði, ef hennar verður vart langt utan virku svæðanna en í sama eldstöðvarkerfinu. Hverir. Bókstafirnir þýða: g gufu- og leir- hverir, (g) kulnaðar hveraskellur, v kísil- hverir, a afrennsli af volgu vatni, ýmist volgt grunn- eða yfirborðsvatn. Súrt berg. Gúlarnir eru myndaðir undir jökli. Á íslausu landi rennur súra kvikan sem þykk hraun. EXPLANA TIONS TO TABLEI Size. The lower number corresponds to the area of active hot springs. In the higher number account is taken of the areal extent of thermally altered ground within the same volcanic syslem as the presently active Ihermat area. Hot springs. The letters refer to: g — steam- or mudpools, (g) = cold altered ground, v = high silica springs, a = warm water discharged in the ground water from the high temperature areas. Acid rocks. Gúlar = domes formed in subglacial eruptions. Subaenal acid eruptions produce thick lava flows and tephra. tímabili. Önnur eru að vísu laus við eldvirkni, en berskjölduð fyrir hraun- rennsli annars staðar frá, svo sem Hveragerðissvæðið, Hveravellir og Kaldakvísl. í töflunni sést, að háhitasvæðin liggja flest hátt til fjalla. Því kemur ekki á óvart, að finna allviða heitt afrennsli frá þeim, þó oftast sé það fremur óverulegt að magni til. Afrennslið kemur fram á ýmsan hátt, t. d. sem kalkrikar ölkeldur á jöðrunum (Geysissvæðið), fúlir lækir (Mýrdalsjökull, Kverkfjöll), sem heitt grunnvatn á gjásvæðum (Reykjanes, Námafjall) og sem laugar niður undan megineldstöðvum sem hýsa háhitasvæði (Strútslaug undir Torfajökli, laugar vestan undir Prestahnúki, volgra sunnan við skiðaskálann í Kerlingar- fjöllum). I fjórum tilfellum má einnig benda á likleg háhitakerfi út frá heitu afrennsli undan eldfjöllum, þ. e. i Tindfjallajökli, Eyjafjallajökli, Mýrdals- jökli og Hofsjökli. Rœlur háhitasvœða Á árunum kringum 1960 urðu að vissu leyti þáttaskil í jarðfræðirann- sóknum hérlendis, þegar breski jarð- fræðingurinn George P. L. Walker opn- aði mönnum innsýn í uppbyggingu blágrýtismyndunarinnar með rann- sóknum sínum á Austfjörðum (Walker 1959, 1960, 1963). í einni af ritgerðum sínum lýsti Walker innri byggingu megineldstöðvar sem skoða má í þver- skurði i Suðurdal inn af Breiðdalsvik. Þar kom m. a. í ljós, að hástig um- myndunar var að finna um miðbik eld- stöðvarinnar og var það skýrt þannig, að háhitasvæði hefði verið virkt í henni, á meðan hún var að hlaðast upp líkt og nú má sjá á Mývatnssvæðinu. Siðan hafa fjöldamargar rofnar megineldstöðvar verið kortlagðar i öllum landshlutum og fengist þannig i leiðinni vitneskja um innri gerð útkulnaðra háhitasvæða. í ljós hefur komið að þau eru flest hvert tengd öskjum. Bergeitlar og gangar eru fyrir hendi í miklu magni, jafnvel um og yfir 50% af öllu bergi þar sem rofið nær dýpst og fer ummyndunin stigvaxandi í átt að megininnskotaþyrpingunum. Við boranir á virkum háhitasvæðum hefur fundist samskonar stigvaxandi um- myndun með dýpi (Guðmundur Sig- valdason 1963, Hrefna Kristmanns- dóttir 1978, Guðmundur Pálmason o. fl. 1979). Virðist ljóst að innskotin eru aðalvarmagjafi háhitasvæðanna. Gildir það bæði um smáinnskotin, hverskyns ganga og æðar, og þó einkum stóra bergeitla og bergstöpla, sem sjást sums 174
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170
Side 171
Side 172
Side 173
Side 174
Side 175
Side 176
Side 177
Side 178
Side 179
Side 180
Side 181
Side 182
Side 183
Side 184
Side 185
Side 186
Side 187
Side 188
Side 189
Side 190
Side 191
Side 192
Side 193
Side 194
Side 195
Side 196
Side 197
Side 198
Side 199
Side 200
Side 201
Side 202
Side 203
Side 204
Side 205
Side 206
Side 207
Side 208
Side 209
Side 210
Side 211
Side 212
Side 213
Side 214
Side 215
Side 216
Side 217
Side 218
Side 219
Side 220

x

Náttúrufræðingurinn

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.