Hugur - 01.01.1991, Page 103

Hugur - 01.01.1991, Page 103
HUGUR Járnbúr skrifrœðis og skynsemi 101 loks verður einn þáttur tækniskynseminnar, reikniskynsemin, alls- ráðandi. En félagsfræðingurinn Weber dró þá ályktun af þessu, rang- lega að mínu viti, að framsókn tæknilegrar skynsemi væri óstöðvandi og að við gætum ekkert gert til að draga úr úrbreiðslu þessa hugsun- arháttar eða til að spoma við afleiðingum hans í samfélaginu. Það er einmitt frelsi manna til sjálfstæðrar hugsunar og sjálfstæðra athafna sem stafar mest hætta af reikniskynseminni og þar með skrifræðinu. Frelsið sem hér um ræðir er ekki bara athafnafrelsi í þeirri algengu merkingu að sá maður sé frjáls sem engum ytri hindrunum mætir, þótt skrifræði hafi oft tilhneigingu til að rýra þetta frelsi. Heldur er meira vert um hitt að til þess að skrifræðið geti starfað eins og því er uppálagt, þarf að steypa alla í sama mælanlega mótið. Þetta er nauðsynlegt til þess að reiknipúkinn geti reiknað út hina réttu niðurstöðu; mennimir verða bara að beygja sig undir það að lúta mælikvörðum eins og aðrir hlutir sem maðurinn mælir, ef þeir vilja fá skynsamlega niðurstöðu. Það er langt síðan „gildisskynsamir" menn komu auga á þessa þróun og vöruðu við henni. Til dæmis Sigurður Nordal í skemmti- legri grein sem hann kallaði „Samlagningu": Sú stefna er nú mjög ofarlega í heiminum, að allt eigi að mæla og ekki verði felldur öruggur dómur um neitt, nema hann sé á tölum reistur. Þetta getur verið lofsvert, ef það er rétt skilið og í hófi haldið. (...] Ef mælingamennimir næðu takmarki sínu, mundu menn á endanum verða jafnblindir á sálarlíf sitt og annarra sem úr og almanök hafa gert þá blinda á stjörnugang og sólarfar. Þeir mundu þá ganga með mann- gildiskvarða í vasanum og leggja hann á hvern nýjan kunningja. Og ættu þeir um tvær konur að velja, mundu þeir leggja þær inn á hagstofu, láta reikna þær út og meta til hundraða og bíða hlutlausir úrslitanna. En líklega tekur heilbrigður mannskapur í taumana, áður en svo langt er komið.1<i Það er rétt hjá Sigurði að það verðmætasta og mikilvægasta í tilverunni verður ekki mælt með kvarða reiknipúkans. En um verð- mæti og markmið er hins vegar hægt að ræða, og það meira að segja af heilmikilli skynsemi, eins og skrif Sigurðar Nordal eru til vitnis um. Því ef „skynsemi" á ekki gjörsamlega að tapa merkingu sinni þá hljótum við að halda í þá skoðun að sum markmið séu skynsamlegri en önnur, að eftirsókn eftir sumum verðmætum sé skynsamlegri en 15 Prentað í Áfangar, fyrra bindi (Helgafellsútgáfan, Reykjavík 1943), s. 231 og 232.
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132

x

Hugur

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.