Uppeldi og menntun - 01.07.2005, Page 59

Uppeldi og menntun - 01.07.2005, Page 59
finna. Kenning Gottfredson um hugrænt kort starfa hefur veri› gagnrýnd. Guichard og félagar (1994) hafa véfengt kenningu Gottfredson um algilt hugarkort af störfum á grund- velli rannsóknar sem sýndi félagslegan mun í starfshugsun. Fræ›ilegur bakgrunnur rannsóknar Guichard og félaga er habitus-kenning félagsfræ›ingsins Bourdieu. Sú rannsókn sem hér er lýst er einnig bygg› á habitus-kenningu Bourdieu. Í stuttu máli má skilgreina habitus sem formger› sem á sér rætur í félagsger›inni og sem hefur áhrif á skynjun okkar og val á lífsstíl (Bourdieu og Waquant, 1992). Á íslensku mætti flví kalla habitus félagslegan veruhátt. Þessar formger›ir hafa or›i› til vi› svipa›ar a›stæ›ur í félagshópum og eru flví samræmdar innan hópsins og móta skynjun, hugsanir og athafnir fólks (Bourdieu, 1998). Þannig er enginn einangra›ur og ö›rum óhá›ur flegar hann velur fatna›, áhugamál e›a störf, heldur óafvitandi tengdur ö›rum. Sameiginleg formger› skynjunar og fegur›arsmekks vi›heldur flessum sterku innbyr›is tengslum (Waquant, 2004). Þannig greinir félagslegur veruháttur (h a b i t u s) fólk a› í ólíka félagshópa og fla› er unnt a› mæla habitus me› flví a› sko›a tómstundai›ju fólks, svo sem tónlist sem fla› vill helst hlusta á og smekk fless fyrir t.d. innanhússmunum. Þa› er kenning Bourdieu a› athafnir eins og bóklestur, tónlist sem hlusta› er á e›a brandarar ver›i til vegna veruháttarins (habitus) en ekki fyrir val einstaklingsins og leit hans a› tilgangi (Bourdieu, 1979). Sögulegur uppruni habitus-kenningar Bourdieu liggur í rannsóknum hans á ólíkum a›stæ›um karla og kvenna og flví ekki a› undra a› Bourdieu skrifa›i ári› 1998 bókina La Domination masculine um yfirrá› karla (ensk flý›ing 2001). Í upphafi bókarinnar segist hann ekki hafa hætt sér inn á fletta erfi›a svi› sem kynjarannsóknir eru nema af flví a› allar hans rannsóknir hafi beinst a› flví vi›fangsefni sem hann kallar flversögn hins vi›tekna, fl.e. a› fólk fylgir markalínum (bo› og bönn, skyldur og vi›urlög) án fless a› streitast á móti. Þá sé fla› enn fur›ulegra hvernig fólk undirgengst valdbo› án fless a› æmta e›a skræmta, lí›ur alls kyns forréttindi og óréttlæti. Slíkar óflolandi a›stæ›ur flyki jafnvel e›lilegar. Bourdieu segir í bókinni a› sér hafi alltaf fundist a› yfirrá› karla, og hvernig fleim er vi›haldi›, séu besta dæmi› um flessa flversagnakenndu au›sveipni. Orsök flessarar au›sveipni er hin táknræna valdbeiting, sem er bæ›i ósýnileg og óáflreifanleg, en birtist í samskiptum, flekkingu e›a vanflekkingu, vi›urkenningu og tilfinningu. Þessi flögla au›sveipni kemur m.a. fram í flví hvernig konur kjósa eiginmenn sem eru bæ›i eldri og hærri en flær (Ferree, 1984 í Bourdieu 1998; Bozon, 1990 í Bourdieu, 1998). Þannig er fla› skilningur fleirra a› eiginkonan eigi a› vera minni en eiginma›urinn í fleiri en einum skilningi, anna› geri líti› úr bæ›i eiginmanninum og eiginkonunni. Táknræn valdbeiting skýrir hvers vegna fla› getur veri› konum tilfinningalega erfitt a› fara inn á svi› karla og jafnvel beinlínis líkamlega erfitt: Þær ro›na, finna til kví›a, sektarkenndar, rei›i hins vanmáttuga og sætta sig t.d. vi› a› teki› sé fram í fyrir fleim (Bourdieu, 1998). Samkvæmt Bourdieu liggur valdi› í hugarferlunum og flau liggja a› baki hinu félagslega mynstri. Félagsmynstrin standa djúpt og eru eins og skrifu› á líkama karla og kvenna. Þau birtast í andstæ›um eins og karl – kona, sterkur – veik, stór – lítil, hátt kaup – lágt kaup, beinn – bug›ótt, har›ur – mjúk, grófur – fín, vinna inni – vinna úti. Ein lei› til a› breyta flví félagslega mynstri sem yfirrá› karla byggjast á er a› kanna flessar ósýnilegu og óme›vitu›u formger›ir. Kenning Bourdieu hefur veri› nefnd formger›arleg G U ÐB J Ö R G V I L H J Á L M S D Ó T T I R O G G U ÐM U N D U R B . A R N K E L SS O N 59 uppeldi_14arg_2hefti_9 copy 12/13/05 9:49 AM Page 59
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116
Page 117
Page 118
Page 119
Page 120
Page 121
Page 122
Page 123
Page 124
Page 125
Page 126
Page 127
Page 128
Page 129
Page 130
Page 131
Page 132
Page 133
Page 134
Page 135
Page 136
Page 137
Page 138
Page 139
Page 140
Page 141

x

Uppeldi og menntun

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Uppeldi og menntun
https://timarit.is/publication/581

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.