Ný saga - 01.01.1990, Blaðsíða 87

Ný saga - 01.01.1990, Blaðsíða 87
Gunnar Karlsson Vísindaleg list eða listræn vísindi Líklega mætti færa sæmi- leg rök að því að öll Iist væri í raun og veru vís- indi. Hún er könnun á nýjum leiðum til tjáningar, túlkun á veruleika, ný sýn á mannlíf og umhverfi þess. Sömuleiðis mætti halda því fram að öll vísindi væru list. Frumleg hugsun er í eðli sínu falleg; það er yndi og nautn að skapa hana og skilja. Stærðfræðingar segja að snjöll lausn á þeirra sviði orki svipað og ljóð. Svona leikur að því að teygja hugtök getur verið skemmti- legur og fróðlegur, en sjaldan er hægt að nota niðurstöðuna til nokkurs eftir að henni er náð. Það er að miklu leyti komið undir venjum hvernig við skipum viðfangsefnum okkar niður í flokka, og þarf mikiö til svo að það sé ómaks- ins vert að breyta slíkum venj- um í alvöru. Við erum vön að telja sagnfræði til vísinda frek- ar en lista, og ég sé ekki á- stæðu til að hrófla við því. Á hinn bóginn held ég að sagnfræði eigi margt sameigin- legt með listum, og þeim skyldleika sé að jafnaði ekki gefinn sá gaumur sem hann verðskuldar. Bandaríski kennslufræðingurinn Elliot W. Eisner hefur varpað nýju ljósi á sína grein með því að halda því fram að kennsla sé í eðli sínu listgrein. Eitthvað hlið- stætt er fróðlegt að gera við sagnfræði stöku sinnum, án þess að það leiði til þess að við flytjum háskólanám í sagn- fræði í Listaháskóla íslands þegar hann kemst á stofn. Samnefnari sagnfræði og lista er einkum sá að bæði við- fangsefnin eru í eðli sínu al- þýðleg. Þau verða ekki notuð á neinn tæknilegan hátt af sér- fræðingum eins og niðurstöð- ur eðlisfræði, jarðfræði eða hagfræði. Það eina sem hægt er að gera við sögu og lista- verk er að njóta þeirra og láta þau opna augu sín á nýjan hátt fyrir lífinu og tilverunni. Ef sagnfræðingar stefna að einhverju marki með iðju sinni er það ekkert annað en að segja almenningi sögu, honum til fróðleiks og skemmtunar. Margir sagnfræðingar segjast skrifa sögu sögunnar vegna. Það er gott og gilt markmið svo langt sem það nær; í því felst krafa um rannsóknarfrelsi sem auðvitað er nauðsynlegt eins og frelsi listamanna til að ákveða sjálfir hvers konar list þeir skapa. En betur að gætt held ég aö þetta markmið sé í rauninni tæki en ekki takmark. Ástæðan er þessi: Óhemju- magn af efnisatriðum liggur allt að því ljóst fyrir í heimikl- um sagnfræðinga. Þar á ég ekki bara við einstaklings- bundin atriði. Það væri til dæmis fyrirhafnarlítið hægt að moka upp takmarkalausum ó- grynnum af tölfræöilegum niö- urstöðum: fjölda nautgripa á býli frá ári til árs, fjölda naut- gripa miðað við fjölda sauð- fjár, miðað við fjölda geita, hrossa, barna, báta og svo framvegis, allt frá ári til árs. Mikið af iðju sagnfræðinga felst í því að hafna mögulegri sögu. Ef við þykjumst bara skrifa sögu sögunnar vegna og viljum ekki nota hana til neins, þá höfum við engan mæli- kvarða á hvað við eigum að velja og hverju að hafna, og þá er kannski nærtækast að birta heimildirnar sem mest eins og þær koma fyrir. Þannig er fljótlegast að framleiða sögu, en um leið gera sagn- fræðingar sig óþarfa. Því verð- um við að eiga okkur hug- mynd um viðtakendur og skrifa fyrir þá, ef við viljum vera til. Nú verð ég að taka þrennt fram til að forðast misskilning. Fyrst er þaö að markmiðið að skrifa fyrir almenning er ekki það sama og að skrifa alltaf það sem flestir vilja lesa. í sagnfræði er flókin afstaða milli vinsælda og ágætis, og það á greinin vissulega sam- eiginlegt með listum. Á báðum sviðum á það við að líf grein- anna er komið undir því að menn prófi sig áfram með nýj- ungar, eins þótt þeim sé illa tekið af flestum. í öðru lagi er langt í frá nauðsynlegt aö allir sagnfræð- ingar skrifi alltaf fyrir almenn- ing. Þeir skrifa óhjákvæmilega mikið fyrir aðra sagnfræðinga, sem kannski skrifa aftur fyrir aðra sagnfræðinga sem skrifa svo kannski fyrir almenning. Saga verður til i samfélagi fræðimanna; hún er ekki ein- staklingsiðja. Þó held ég að frumrannsóknirnar yrðu árang- ursríkari ef menn hugsuðu meira um það, strax þá, hvað kunni að nýtast í alþýðlega sögu. Og skilyrðislaust eiga allir sagnfræðingar að læra að skrifa alþýðusögu engu síður en að rannsaka. Loks verð ég að taka fram að saga fyrir almenning þarf ekkert endilega að vera skemmtileg í venjulegri merk- ingu; hún þarf ekki nauðsyn- lega að vera fyndin, skrifuð af mælsku eða á fallegu máli. Það er umfram allt hugsunin í sögu sem gefur henni gildi, og hugsun má setja fram á afar margvíslegan hátt. Að sumu leyti er sagn- fræði líkust nytja- listum, til dæmis arkitektúr. Oft fer best á að fegurö henn- ar sé svo yfirlætislaus að fólk veiti henni enga athyglí að staðaldri. Engu að síöur er það rétt að tungumálið skiptir miklu þegar saga er skrifuð. Málið er efni skrifaðrar sögu, eins og skáld- skapar, ekki búningur hennar, og margt reynist vera sameig- inlegt með sagnfræðilegri rit- Samnefnari sagn- fræöi og lista er eink- um sá að bæði við- fangsefnin eru í eðli sínu alþýðleg. Þau verða ekki notuð á neinn tæknilegan hátt af sérfræðingum eins og niðurstöður eðlis- fræði, jarðfræði eða hagfræði. 85
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108

x

Ný saga

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ný saga
https://timarit.is/publication/806

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.