Læknablaðið - 15.10.2001, Blaðsíða 16

FRÆÐIGREINAR / VIÐHORF TIL ENDURLIFGUNAR
smitsjúkdóma eins og HIV sýkingu. Niðurstöður
þeirrar könnunar sem hér er greint frá, að það myndi
ekki breyta neinu um þátttöku í endurlífgun að munn
við munn öndunaraðstoðin yrði afnumin, koma því
talsvert á óvart og gætu bent til að þessi mál séu í
betri farvegi hérlendis. Nýleg grein Garðars Sigurðs-
sonar og Gests Þorgeirssonar unt starfsemi neyðar-
bílsins 1991-1996 sýnir hins vegar að endurlífgun var
reynd af nærstöddum í um 43% tilfella þegar vitni
voru að hjarta- eða öndunarstoppi (9), sem er lægra
hlutfall en búast hefði mátt við, með hliðsjón af
niðurstöðum þeirrar könnunar sem hér er greint frá.
Ef til vill dregur það aðeins úr gildi niðurstaðna
könnunarinnar að einungis höfðu 6% aðspurðra ein-
hverja reynslu af þátttöku í endurlífgun. í ljós hefur
komið að það eru ekki síst læknar, hjúkrunarfræðing-
ar, sjúkraflutningsmenn og aðrir heilbrigðisstarfs-
ntenn sem eru tregir til að framkvæma munn við
munn öndun hjá ókunnugum, en þetta fólk er mun
líklegra til að hafa tekið þátt í endurlífgun en almenn-
ir borgarar. Sú staðreynd að fáir hafa reynslu af þátt-
töku í endurlífgun skýrir ef til vill að hluta til þá af-
stöðu, að það myndi engu breyta fyrir þátttöku að-
spurðra í endurlífgun að framkvæmd hennar yrði ein-
földuð með því að taka út munn við munn öndun.
Það skiptir oftast sköpum fyrir sjúkling sem fer í
hjartastopp að grunnendurlífgun sé hafin sem allra
fyrst eftir að sjúklingurinn hnígur niður. Hjartahnoð
getur, ef það er framkvæmt rétt, viðhaldið sleglahrað-
takti og sleglaflökti lengur en ella og aukið þannig
líkur á að hægt sé að beita raflosti með árangri eftir að
sjúkrabifreið kemur á vettvang. Ekki er fýsilegt að
gefa raflost ef sleglatakttruflunin hefur þróast yfir í
rafleysu. Ef ekki er framkvæmt hjartahnoð eru líkur á
árangursnku raflosti aðeins um 50% eftir fimm
mínútna hjartastopp (10). Meðalviðbragðstími
sjúkrabifreiðar á Stór-Reykjavíkursvæðinu er um 4,6
mínútur (9) og má leiða að því líkum að það líði allt að
mínúta til viðbótar þar til raflost er gefið.
Endurlífgun með ntunn við munn blæstri og
hjartahnoði hefur stundum þótt flókin fyrir almenn-
ing og komið hefur í ljós að það er fyrst og fremst
framkvæmd öndunaraðstoðarinnar sem mönnum
reynist erfitt að muna (11).
Á allra síðustu árum hefur verið talsvert skoðað
bæði í dýralíkönum og hjá mönnum hversu mikilvæg-
ur öndunarþátturinn er í raun við endurlífgun (12-15).
Niðurstöður þessara rannsókna sýna að árangur
af endurlífgun með hjartahnoði einu virðist vera
sams konar og ef beitt er bæði hjartahnoði og munn
við munn öndunaraðstoð. Þessi staðreynd gæti
mögulega haft veruleg áhrif á bæði kennslu og fram-
kvæmd endurlífgunar fyrir almenning á næstu árum.
Sér í lagi gæti þetta orðið til að minnka mikilvægi
öndunaraðstoðarinnar á fyrstu mínútum hjarta-
stopps utan sjúkrahúss og það myndi einfalda fyrstu
viðbrögð allverulega. Áhersla yrði lögð á að kalla til
sérhæfða aðstoð (sjúkrabifreið) og hefja síðan hjarta-
hnoð þar til aðstoð bærist.
Rétt er að ítreka að hér er fyrst og fremst átt við
viðbrögð á fyrstu mínútum við hjartastoppi sem vitni
eru að og á sér stað hjá fullorðnunt utan sjúkrahúss.
Niðurstöður þessarar rannsóknar sýna íslendinga í
jákvæðu ljósi og gefa til kynna að þeir séu boðnir og
búnir til að aðstoða náungann í neyð. Á sama tíma
hafa áherslur í endurlífgun utan sjúkrahúss verið að
skerpast og hlutur öndunaraðstoðar á fyrstu mínútum
hjartastopps er líkast til ekki jafnmikilvægur og fyrr
var talið. Mögulegt er því að vinnulag framkvæmdar
endurlífgunar utan sjúkrahúss hjá almenningi eigi
eftir að breytast á næstu árum. Jákvæðni Islendinga í
garð framkvæmdar endurlífgunar hjá ókunnugum
eykur bjartsýni á að kynningu á nýjungum í þessa
veru gæti verið vel tekið.
Þakkir
Rannsókn þessi var styrkt af Rauða krossi Islands,
Landssamtökum hjartasjúklinga á Islandi og í
Reykjavík, A. Karlssyni hf. og Pharmaco hf.
Heimildir
1. Cummins RO, Ornato JP, TTiies WH, Pepe PE. Improving
survival from sudden cardiac arrest: the chain of survival
concept: a statement for health professionals from the
Advanced Cardiac Life Support Committee of the American
Heart Association. Circulation 1991; 83:1832-47.
2. Cummins RO, Eisenberg MS, Hallstrom AP, Litwin PE.
Survival of out of hospital cardiac arrest with early initiation of
CPR. Am J Emerg Med 1985; 3:114-8.
3. Eisenberg MS, Berger L, Hallstrom AL. Cardiac resuscitation
in the community. JAMA 1979; 241:1905-7.
4. Brenner B, Stark B, Kaufman J. The reluctance of house staff
to perform mouth to mouth resuscitation in the inpatient
setting: what are the considerations? Resuscitation 1994; 28:
185-93.
5. Ornato JP, Hallagan LF, McMahan SB, Peeples EH,
Rostafinski AG. Attitudes of BCLS instructors about mouth
to mouth resuscitation during the AIDS epidemic. Ann Emerg
Med 1990; 19:151-6.
6. Locke CJ, Berg BA, Sanders AS, Davis MF, Milander MH,
Kern KB, et al. Bystander cardiopulmonary resuscitation:
concerns about mouth to mouth contact. Arch Int Med 1995;
155: 938-43.
7. Brenner BE. Reluctance of internists and medical nurses to
perform mouth to mouth resuscitation. Arch Int Med 1993;
153:1763-9.
8. Locke CJ, Berg RA, Sanders AS, Davis MF, Milander MH,
Kern KB, et al. Bystander cardiopulmonary resuscitation:
concerns about mouth to mouth contact. Arch Intern Med
1995; 155: 938-43.
9. Sigurðsson G, Þorgeirsson G. Sérhæfð endurlífgun utan
sjúkrahúsa á Reykjavíkursvæðinu 1991-1996. Læknablaðið
2000; 86: 669-73.
10. Cummins RO. From concept to standard of care? Review of
the clinical experience with automated external defibrillators.
Ann Emerg Med 1989; 18:1269-75.
11. Ewy GA. Cardiopulmonary resuscitation-strengthening the
links in the chain of survival. N Engl J Med 2000; 342:1599-601.
12. Berg BA, Kern KB, Sanders AB, Otto CW, Hilwig RW, Ewy
GA, et al. Bystander cardiopulmonary resuscitation. Is venti-
lation necessary? Circulation 1993; 88:1907-15.
13. Berg BA, Kern KB, Hilwig RW, Berg MD, Sanders AB, Otto
CW, et al. Assisted ventilation does not improve outcome in a
porcine model of single-rescuer bystander cardiopulmonary
resuscitation. Circulation 1997; 95:1635-41.
14. Bossaert L, Van Hoeyweghen R, for the Cerebral resuscita-
tion study group. Evaluation of cardiopulmonary resuscitation
techniques. Resuscitation 1989; 17/Suppl: S99-S109.
15. Hallstrom A, Cobb L, Johnson E, Copass M. Cardiopulmo-
nary resuscitation by chest compression alone or with mouth-
to-mouth ventilation. N Eng J Med 2000; 342:1546-53.
780 Læknablaðið 2001/87