Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.07.1980, Síða 103

Tímarit Máls og menningar - 01.07.1980, Síða 103
,,Von um virdingu fyrir sjálfum mer“ leitað í staðinn að lausn fyrir þann einstakling i sögunni sem velþóknun höfundar hvílir á. Theódór Friðriksson á sér að sönnu erfiðari fortíð en flestir íslenskir höfundar aðrir. En hann er í allstórum hópi þeirra, sem telja brauðstrit illa nauðsyn en ritstörfin sitt sanna lif, og reyna að finna ráð til að gera síðarnefnda þáttinn gildari i sinu lifi. Og honum tekst raunar um tima að verða hálfgerður at- vinnumaður: um það leyti sem hann byrjar á / verum hefur hann fengið skáldastyrk hækkaðan upp í 1500 krónur og það er allmikið fé árið 1936. (Að visu varð Theódór nokkru siðar fyrir barðinu á gráu tafli Jónasar frá Hriflu við rithöfunda — en einnig í því var hann í góðum félagsskap). Bæði ytri aðstæður og svo hefðir í þjóðmenningu virðast sameinast um að gera slikan mann sem Theódór mjög bundinn ævisögunni. Á þvi sviði mun hann að líkindum vinna sín bestu verk. Þar finnur hann þjálfaða frásagnaraðferð sem hann getur byggt á, þar heldur hann áttum. Þegar höfundurinn fer siðan að smíða sérheim (sem reynist mjögbundinn hanseigin lifsreynslu), þá rekst hann á marga erfiðleika. Hann notar sér skáldsöguna til að gefa pólitiskri en þó einkum siðferðilegri umvöndun sinni lausan tauminn. En hann skortir yfirsýn og sjálfstraust til að fylgja þeim boðskap eftir. Hann villist fljótt af vegi og á það gjarna til að hafna í vanmáttugum spurningum um allsherjartilgang: „Hvernig stóð á þessu mikla afli sem við köllum lif?“ (Mistur, 103). Ósk- hyggjan, notkun bókmennta sem uppbót á það sem ekki varð i lífi hans, verður flestu öðru yfirsterkari — hér skapast viss skyldleiki milli hans og lesenda huggunarrikra afþreyingarsagna um ástir og ævintýr. Auk þess skortir slikan höfund kunnáttu til að flétta söguþráð af hagleik, þann áhuga fyrir öðru fólki sem þarf til að skapa persónur með aðild og rétti. Hann kann heldur ekki að verjast háska hæpinna fyrirmynda úr alþjóðlegum skemmtisagnaiðnaði og hafnar þvi auðveldlega í klisjum, í formúlum fyrir útmálun tilfinningalífsins. Sem fyrr segir: þessi örlög hafa ekki orðið hlutskipti Theódórs Friðrikssonar eins, hann á ættingja i hinum ýmsu sóknum islenskra bókmennta. Og er i þeim efnum margt ósagt. Til dæmis væri gaman að taka upp þá spurningu, hvort einmitt íslenskar hefðir í lestri og skilningi á bókum séu ekki drjúgur þáttur i þessum sigri ævisögunnar yfír öðrum tegundum texta, sem við sjáum i dæmi Theódórs Friðrikssonar og fleiri ágætra manna. íslendingar hafa borið virðingu fyrir þeim textum sem segja satt. Menn voru yfirleitt á þeirri skoðun, að upphaf alls, Islendingasögur, væru einmitt „sannar sögur“. I bókum leituðu menn fregna af nágranna sínum eða forfeðrum eða af því sem gerst hafði í næsta umhverfi — í Islendingasögum, í þjóðsögum, i frásöguþáttum og annálsbrot- TMM 15 225
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.