Jökull


Jökull - 01.12.1984, Blaðsíða 152

Jökull - 01.12.1984, Blaðsíða 152
University of Iceland, report RH—78—21: 92pp. Tryggvason, Eysteinn 1978b: Jarðskjálftar á íslandi 1940-1949 (Earthquakes in Iceland 1940—1949, in Icelandic). Science Institute, University of Iceland, report RH—78-22: 51pp. Tryggvason, Eysteinn 1979: Jarðskjálftar á íslandi 1950—1959. (Earthquakes in Iceland 1950—1959, In Icelandic). Science Institute, University of Iceland, report RH-79-06: 90pp. ÁGRIP JARÐSKJÁLFTAR í VATNAJÖKLI 1900-1982, TENGSL þElRRA VIÐ SKEIÐARÁRHLAUP, SKAFTÁR- HLAUP OG ELDGOS í JÖKLINUM. eftir Bryndísi Brandsdóttur, Raunvísindastofnun Háskólans. Jarðskjálftamælingar hófust á íslandi árið 1909, en þá var mælir settur upp í gamla Sjó- mannaskólanum að Öldugötu 23 í Reykjavík. Fjórum árum síðar var öðrum mæli bætt við. Mælarnir voru settir upp og starfræktir að til- hlutan alþjóðasamtaka jarðskjálftafræðinga, sem höfðu aðsetur i Strassburg og þar fór úrvinnslan fram. Er fyrri heimsstyrjöldin braust út 1914, lögðust skjálftamælingar niður og sökum fjár- skorts og óhentugs húsnæðis hófust þær ekki á ný fyrr en 1925. Á árunum 1951 og 1952 voru teknir í notkun mun fullkomnari mælar í Reykjavík og gömlu frumstæðu mælarnir sendir til Akureyrar (AKU) og Víkur (VIK). Árið 1957 var settur upp mælir á Kirkjubæjarklaustri (SID) og 1964 hóf starfrækslu alþjóðleg stöð á Akureyri. Síðastliðin 15 ár hefur jarðskjálftastöðvum hérlendis fjölgað úr 6 í tæplega 40. Þessar stöðvar eru dreifðar um landið, flestar á SV—,S— og NA-landi. Fyrstu jarðskjálftamælarnir voru það ófull- komnir, að skjálftar með upptök í 200—250 km fjarlægð frá mæli náðu ekki skráningu, nema stærð þeirra væri 3.5 stig á Richterskvarða eða stærri. Síðan 1951 hafa heimtur skjálfta sífellt batnað. Fyrst með uppsetningu mælanna á Kirkjubæjarklaustri 1957 og á Akureyri 1964 og síðan með uppsetningu annarra stöðva á NA— og SA—landi eftir 1973. í dag eru allir Vatnajök- ulsskjálftar stærri en 2.0 stig skráðir. Ef öll gögn frá upphafi mælinga 1909 eru borin saman og eldri gögn túlkuð í ljósi niðurstaðna sem fengist hafa frá nýrri fullkomnari gögnum, kemur fram nokkuð heilleg mynd af skjálfta- mynstri Vatnajökuls á þessari öld. Skipta má skjálftavirkninni í tvö tímabil. Á fyrra tímabilinu, á árunum 1909—1914 og 1925-1953, var skjálfta- virkni í Vatnajökli lítil sem engin. Þá mældust 5— 15 skjálftar að stærð 3.5 eða stærri. Seinna tíma- bilið hófst 1954, er skjálftavirknin jókst til muna, og stendur enn. Síðan 1954 hafa mælst meira en 100 skjálftar að stærð 3.5 eða stærri. Athyglisvert er, að þessi aukning í jarðskjálftum á sér stað samhliða aukinni jarðhitavirkni á sigkatlasvæðinu norðvestan Grímsvatna, sem Helgi Björnsson lýsir í greinum sínum um Skaftárhlaup í Jökli 1977 og 1983. Engin sjáanleg breyting á skjálftavirkni hefur fylgt jökulhlaupum (sjá mynd 2). Jarðskjálfta- mælar sem reknir hafa verið í Grímsvötnum á meðan á hlaupi stendur hafa einungis skráð ís- hreyfingar s.s. ísbresti, íshrun o.þ.h. Tvisvar hafa mælst jarðskjálftar í tengslum við eldgos í jöklinum, þ.e. í Grímsvatnagosunum 1934 og 1983. Engir mælar voru í gangi í Grímsvatnagos- inu 1922. Gosinu 1910, sem talið er hafa haft upptök í nágrenni Hamarsins fylgdu ekki mælan- legir skjálftar (M 2= 3.5). Jarðskjálftamælingar framan af öldinni voru það ófullkomnar, að ekki er hægt að nota þær til að ákvarða hvort og hvenær eldgos hafa orðið í Vatnajökli. Aftur á móti má nota mælingar eftir 1957 til þess að skera úr um að einungis eitt gos hefur orðið í jöklinum frá þeim tíma, gosið í maí-júní 1983, en það gos var uppgötvað eftir ábendingum skjálftavarða. 150 JÖKULL 34. ÁR
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188
Blaðsíða 189
Blaðsíða 190
Blaðsíða 191
Blaðsíða 192
Blaðsíða 193
Blaðsíða 194
Blaðsíða 195
Blaðsíða 196

x

Jökull

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Jökull
https://timarit.is/publication/1155

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.