Morgunblaðið - 17.03.2022, Blaðsíða 24

BAKSVIÐ
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
Þegar grannt er skoðað eru töluverð-
ir möguleikar til að auka orkuöflun í
landinu, til að mæta þörfum vegna
orkuskipta í samgöngum og aukinni
eftirspurn eftir grænni orku. Ekki
eru þó mörg verkefni að skila orku á
allra næstu árum því það tekur tíma
að undirbúa og byggja virkjanir. Þá
eru ýmsar hindranir í kerfinu sem
tefja fyrir.
Einu nýju virkjanirnar sem komast
í gagnið á þessu og næsta ári eru
Þverárvirkjun sem er smávirkjun í
Vopnafirði og stækkun Reykjanes-
virkjunar. Ekki er von til að aðrar
virkjanir, sem eitthvað kveður að,
komist í gagnið fyrr en eftir fjögur til
tíu ár.
Hindranirnar felast í seinvirku
leyfisveitingaferli, því stoppi sem
rammaáætlun er í og óvissu um um-
gjörð nýtingar vindorku. Ljóst er að
vindorkugarðar gætu komið með
mikla orku á samkeppnishæfu verði á
næstu árum, ef niðurstaða fæst um
hvar megi byggja slíkar virkjanir.
Kynnt hefur verið frumvarp til breyt-
ingar á lögum um rammaáætlun. Nái
það fram að ganga þarf stækkun á
starfandi virkjun ekki að fara í gegn-
um rammaáætlun, ef hún fer fram á
þegar röskuðu svæði. Getur þetta
flýtt uppbyggingu á vissum stöðum,
án þess að það bitni á umhverfinu.
Starfshópur umhverfis-, orku- og
loftslagsráðherra skilaði nýlega
skýrslu þar sem fram kom að þörf
væri á að tvöfalda orkuframleiðslu
hér á landi til að standa undir orku-
skiptum og áframhaldandi hagvexti.
Það samsvarar því að byggja þurfi
eina rúmlega 100 MW virkjun á ári.
Leitað var til helstu orkufyrirtækja
um hvaða möguleika þau telja sig
hafa til að taka þátt í þessu, á næstu
fimm til tíu árum.
Hvammur og Þeistareykir
Hvammsvirkjun, 95 MW virkjun í
neðri hluta Þjórsár, er það orkuöfl-
unarverkefni Landsvirkjunar sem
virðist komið lengst í undirbúningi.
Fram hefur komið í Morgunblaðinu
að vonast er til að hægt verði að hefja
framkvæmdir á virkjunarstað fyrir
lok þessa árs og að virkjunin verði
gangsett á árinu 2027. Stækkun jarð-
gufuvirkjunarinnar á Þeistareykjum
um 50-60 MW er einnig komin langt í
undirbúningi og gæti komist í gagnið
4-5 árum eftir að ákveðið verður að
virkja. Þriðja verkefnið er að reisa
þrjár litlar aflstöðvar á veituleið
Blönduvirkjunar, samtals 30-35 MW.
Með því yrði nýtt betur fallið frá
Blöndulóni og niður undir Blöndu-
stöð. Það verkefni er í bið vegna tak-
markana í flutningskerfi raforku.
Landsvirkjun er einnig með augun
á vindorkunni og hefur gert áætlanir
um Blöndulund við Blönduvirkjun og
Búrfellslund við Búrfellsvirkjun.
Hvort verkefni fyrir sig verður með
100-120 MW uppsett afl. Blöndu-
lundur er í nýtingarflokki í tillögum
verkefnisstjórnar 3. áfanga ramma-
áætlunar sem enn eru óafgreiddar á
Alþingi. Það verkefni er hins vegar
undir sömu sök selt og stækkun
Blönduvirkjunar, ekki er hægt að
koma rafmagninu á markað. Búrfells-
lundur fór í biðflokk rammaáætlunar
og þrátt fyrir að verkefnið hafi verið
endurhannað með tilliti til athuga-
semda sem fram komu á fyrri stigum
losnaði hann ekki úr herkvínni í
fyrstu tillögum 4. rammaáætlunar.
Vert er að nefna til viðbótar afl-
aukningarverkefni Landsvirkjunar.
Aflstöðvar fyrirtækisins eru keyrðar
nánast á uppsettu afli. Það skapar
erfiðleika, ekki síst vegna þess að
sveiflur í notkun eru að aukast.
Landsvirkjun er með áform um að
auka aflið í stöðvunum í Tungnaá um
100 MW, í fyrsta áfanga, en það mun
litlu bæta við orkuna eða aðeins um 5-
10 gígawattstundum. Þetta stærsta
orkufyrirtæki landsins vinnur vita-
skuld að fjölda annarra orkukosta
þar sem bæði er litið til skemmri tíma
og lengri.
Reykjanes og Svartsengi
HS orka er að stækka Reykjanes-
virkjun um 30 megawött og er stefnt
að því að orkan þaðan komi inn á raf-
orkukerfið eftir ár. Samkvæmt upp-
lýsingum Tómasar Más Sigurðssonar
forstjóra er stækkun jarðvarma-
stöðvarinnar í Svartsengi næst á dag-
skrá. Öll leyfi eru fyrir hendi til að
stækka hana um 22 MW, upp í 85
MW, og gæti viðbótin komist í gagnið
í byrjun árs 2025. „Við teljum okkur
geta stækkað Svartsengi mun meira,
eða allt upp í 105 MW, en eins og lög-
in eru í dag þyrftum við að leggja þá
stækkun fyrir rammaáætlun,“ segir
Tómas Már í svari.
HS orka á auk þess í nýtingaráætl-
un rammaáætlunar Sveifluháls og
Sandháls í Krýsuvík. Ef samkomulag
næst við landeigandann, Hafnar-
fjarðarbæ, verður farið í tilraunabor-
anir fyrir áfangaskipta 100 MW jarð-
varmavirkjun. Jóhann Snorri
Sigurbergsson, forstöðumaður við-
skiptaþróunar, bendir á að auk raf-
orkuframleiðslunnar sé möguleiki á
að ná allt að 200 MW af varma sem
gæti nýst til að stórauka afhending-
aröryggi á heitu vatni á höfuðborg-
arsvæðinu.
Þá er í tillögum verkefnastjórnar
rammaáætlunar 3 gert ráð fyrir
Austurengjum í nýtingarflokk sem
talinn er álitlegur kostur.
ON ekki með nýjar virkjanir
Orka náttúrunnar er ekki með
áætlanir um nýjar virkjanafram-
kvæmdir á sínum orkvinnslusvæðum.
Fyrirsjáanleg aukning er í orkuöflun
Orku náttúrunnar á næstu árum með
aukinni framleiðslu á heitu vatni í
Nesjavallavirkjun og Hellisheiðar-
virkjun. Í tillögum að rammaáætlun
eru þrír kostir á svæðinu í nýting-
arflokki, Hverahlíð II, Þverárdalur
og Meitillinn. Samkvæmt upplýsing-
um frá fyrirtækinu er nauðsynlegt
fyrir Orku náttúrunnar að nýta þessi
svæði til að svara aukinni eftirspurn
eftir heitu vatni á höfuðborgarsvæð-
inu og til þess að viðhalda fram-
leiðslugetu rafmagns í virkjunum.
Stækka Djúpadalsvirkjun
Fallorka sem er dótturfélag Norð-
urorku er að undirbúa kaup á viðbót-
arvél fyrir Djúpadalsvirkjun. Mun
hún auka aflgetu að vetri um 12% og
árlega orkugetu um 7%. Djúpadals-
virkjun er lítil þannig að á bak við 7%
aukningu orkugetu er ekki mikil orka
en viðbótin gæti verið komin fljótt í
gagnið eða eftir rúmt ár.
Fallorka er með rannsóknarleyfi
vegna mikillar stækkunar Djúpadals-
virkjunar, eða um 2-7 MW. Unnið er
að ýmsum rannsóknum en talið raun-
hæft að viðbótin gæti verið tilbúin
eftir fimm til sex ár, ef vel gengur.
Andri Teitsson framkvæmdastjóri
bendir á að vatnsmiðlun nýju virkj-
unarinnar myndi síðan nýtast þeim
tveimur virkjunum sem þegar eru
starfandi neðar í ánni.
Vilja Hólmsárvirkjun
Orkusalan, dótturfélag Rarik, er
að skoða möguleika á virkjun vatns-
afls og vinds ásamt möguleikum á afl-
aukningu starfandi virkjana. Þá er
fyrirtækið með fjölmörg rannsóknar-
leyfi.
Hólmsárvirkjun sem er 65 MW
virkjun með miðlun við Atley hafnaði
í biðflokki rammaáætlunar. Ágrein-
ingur var í verkefnastjórn um þessa
niðurstöðu og hefur Orkusalan lagt
mikla áherslu á að fá þessu breytt og
að virkjunin fari í nýtingarflokk. Til-
lagan er nú til umfjöllunar á Alþingi
og Magnús Kristjánsson, fram-
kvæmdastjóri Orkusölunnar, bindur
vonir við að virkjunin fái brautar-
gengi.
Orkusalan vinnur einnig að undir-
búningi allt að 9,9 MW vindorkuvers
við Lagarfossvirkjun á Héraði.
Hamarsvirkjun fyrir austan
Arctic Hydro, sem rekur Hóls-
virkjun í Fnjóskadal og er að byggja
Þverárvirkjun í Vopnafirði, er að
undirbúa fleiri virkjanir. Stærsta
verkefnið sem er í bígerð er Hamars-
virkjun í Hamarsdal í Múlaþingi. Það
yrði allt að 60 MW vatnsaflsvirkjun
sem myndi fæða orku inn á tengivirki
Landsnets við Teigarhorn. Verkefnið
var til umfjöllunar í rammaáætlun.
Skírnir Sigurbjörnsson fram-
kvæmdastjóri bindur miklar vonir við
að verkefnið verði sett í nýtingar-
flokk. Bendir á að ekkert verkefni á
Austurlandi sé í nýtingu. Ef allt
gangi upp ætti að vera hægt að gang-
setja Hamarsvirkjun eftir 6 til 8 ár.
Arctic Hydro hefur hafið umhverf-
ismatsferli vegna Geitdalsárvirkjunar
í Múlaþingi. Hún verður allt að 9,9
MW vatnsaflsvirkjun og á að geta haf-
ið framleiðslu eftir 4 til 6 ár. Er þetta
virkjun með stýranlega orku, eins og
fyrirhuguð Hamarsvirkjun, og bendir
Skírnir á að það sé nauðsynlegt að
hafa samhliða frekari uppbyggingu
vindorkuvera og rennslisvirkjana.
Miðast við afhendingaröryggi
Orkubú Vestfjarða hefur á undan-
förnum árum farið yfir möguleika til
virkjunar á Vestfjörðum. Hafa meira
en tíu valkostir verið skoðaðir, allt frá
einu megawatti í uppsettu afli og upp í
30 MW. Úr þessu hefur verið vinsað
enda margir kostir reynst óhag-
kvæmir, miðað við núverandi orku-
verð, og því verið lagðir til hliðar í bili.
Meðal þeirra er Tröllárvirkjun sem
tengist Glámu-hálendinu og Vattardal
í Reykhólahreppi þótt hún hafi hlotið
náð fyrir augum verkefnisstjórnar 4.
áfanga rammaáætlunar. Elías Jónat-
ansson orkubússtjóri segir að síðustu
árin hafi verið lögð aukin áhersla á
valkosti sem hefðu afgerandi áhrif á
afhendaröryggi svæðanna. Tveir
orkukostir eru sérstaklega til skoðun-
ar nú, að hans sögn. Annar er Kvísl-
artunguvirkjun í Steingrímsfirði, 9,7
MW. Orkubúið hefur rannsóknarleyfi
og yrði virkjunin mikilvægt innlegg í
að bæta afhendingaröryggi á Strönd-
um. Elías telur raunhæft að koma
virkjuninni í rekstur innan 5-7 ára,
miðað við að leyfisferli gangi eðlilega
fyrir sig.
Þá er Orkubúið með 20-30 MW
Vatnsfjarðarvirkjun til skoðunar, eins
og komið hefur fram, og sótt um rann-
sóknarleyfi vegna hennar. Elías segir
að virkjunin gæti haft afgerandi áhrif
á afhendingaröryggi raforku á Vest-
fjörðum þar sem hún yrði tengd inn á
afhendingarstað Landsnets við
Mjólká í Arnarfirði. Virkjunin er inn-
an friðlands og þarf að breyta friðlýs-
ingarskilmálum til þess að unnt sé að
taka hana til umfjöllunar í ramma-
áætlun. Orkubúið telur raunhæft að
koma virkjuninni í rekstur innan tíu
ára.
Lítið er í spilunum næstu árin
Nokkrir orkukostir
næstu ára
Uppsett afl Gæti verið
Landsvirkjun: MW tilbúið
Hvammsvirkjun 95 2027
Þeistareykjavirkjun
– stækkun
50-60 2026-27
Virkjanir í Blönduveitu 30-35
Blöndulundur 100
Búrfellslundur 120
HS orka:
Reykjanesvirkjun
– stækkun
30 2023
Svartsengi – stækkun 22 2025
Svartsengi
– frekari stækkun
20
Sveifluháls í Krýsuvík 100
Fallorka:
Djúpadalsvirkjun
– stækkun
0,2 2023
Djúpidalur 2-7 2027-28
Orkusalan:
Hólmsárvirkjun (Atley) 65
Lagarfoss – vindur 10
Arctic Hydro:
Hamarsvirkjun 60 2028-30
Þverárvirkjun 6 2022
Geitdalsárvirkjun 9,9 2025-26
Orkubú Vestfjarða:
Kvíslartunguvirkjun 9,7 2027-28
Vatnsfjarðarvirkjun 20-30 2032
Zephyr Iceland,4 staðir 600 2026
Qair Iceland, 4 staðir 550 2027
24
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 17. MARS 2022
Zephyr Iceland og Qair Iceland, stóru vindorku-
fyrirtækin sem vilja ryðja sér til rúms hér á landi,
eru með í undirbúningi á ýmsum stigum tugi vind-
orkugarða um allt land. Engin af staðsetningum
þeirra hefur þó hlotið náð fyrir augum verkefn-
isstjórna rammaáætlunar. Aðeins einn kosturinn,
Sólheimar í Dalabyggð sem Qair stendur fyrir,
komst í biðflokk í fyrstu tillögum verkefn-
isstjórnar 4. áfanga rammaáætlunar og vonast
fyrirtækið til að viðbótarupplýsingar leiði till þess
að hann verði færður í nýtingu. Hinir kostirnir
komast ekki á blað.
Nokkrir vindorkukostir annarra fyrirtækja
hafa þó komist í nýtingarflokk í óafgreiddum til-
lögum. Það eru Blöndulundur Landsvirkjunar,
Garpsdalur í Dalabyggð sem EM orka ber fram,
Alviðra á Grjóthálsi í Borgarfirði sem landeig-
endur vinna að og loks Vindheimavirkjun í Hörg-
árbyggð á vegum Fallorku. Síðastnefndi kost-
urinn hefur hins vegar verið lagður á hilluna í bili
vegna almennrar andstöðu sveitarstjórnar gegn
nýtingu vindorku.
Tugur staða til athugunar
Zephyr Iceland telur sig hafa raunhæfa mögu-
leika til koma upp aðstöðu til að nýta verulegt
vindafl á næstu 5-10 árum og gæti með því mætt
stórum hluta eftirspurnar eftir raforku vegna
orkuskipta með umhverfisvænni orku á sam-
keppnishæfu verði. Fyrirtækið er með um tug
staða til athugunar. Þar af er hafið umhverfismat
á fjórum stöðum og vindmælingar hafa verið
gerðar í tvö ár á einum stað. Gera má ráð fyrir að
uppsett afl sé í heildina nærri 600 MW.
Ketill Sigurjónsson framkvæmdastjóri telur
mögulegt að koma vindorkugörðunum í rekstur
sumarið 2025 en tekur fram að vegna tafa sem
stundum vilja verða í stjórnsýslunni megi gera
ráð fyrir að raunhæfara sé að miða við sumarið
2026, í fyrsta lagi. Fyrst yrði virkjað þar sem litlar
viðbótarframkvæmdir þurfi við flutningskerfið til
að koma orkunni til notenda.
Ketill bendir á að fljótlega þurfi að eyða óvissu
um það hvaða reglur og verð muni gilda hér um
jöfnunarafl. Landsvirkjun gegnir þar lykilhlut-
verki vegna stórra vatnsaflsvirkjana og miðl-
unarlóna.
Qair með fjórar virkjanir
Qair er með fjórar vindaflsvirkjanir í undirbún-
ingi og verða þær tilbúnar innan fimm ára, ef leyfi
fást, samkvæmt upplýsingum Tryggva Þórs Her-
bertssonar framkvæmdastjóra. Uppsett afl kost-
anna er samtals um 550 MW. Fyrirtækið er einnig
helmingshluthafi í Hábæ ehf. sem áformar end-
urreisn vindmylla í Þykkvabæ og undirbýr upp-
setningu nýs vindorkugarðs þar. helgi@mbl.is
Vindorkufyrirtækin bjóða fram á annað þúsund megawött
- Orkufyrirtækin stór og smá eru með ýmislegt á prjónunum - Þeir sem vilja beisla vindinn eru stór-
tækastir - Lítið bætist við á allra næstu árum en nýjar virkjanir gætu hafið framleiðslu eftir nokkur ár
Morgunblaðið/RAX
Jarðvarmavirkjun Eina verulega aukningin í orkuöflun á allra næstu árum er viðbót við Reykjanesvirkjun sem kemst í gagnið á næsta ári.
Áform um orkuöflun