Íslenska þjóðfélagið - 01.08.2023, Side 156

Staða innflytjenda á vinnumarkaði á krepputímum eftir byggðamynstri og atvinnugreinum
156 ..
Forsendur fyrir besta mati þessara líkana (Líkan 1 til 12) eru góðar þar sem engin marglínuleiki
(e. multicollinearity) mældist. Þá bendir próf sem kallað er kí-kvaðratspróf á sennileikahlutfalli2
(e. Likelihood ratio (LR) Chi-Square test) til þess að líkanið í heild sinni hafi marktæk áhrif á háðu
breyturnar. Það gera F-gildin líka. Engin misdreifni var í línulegu aðhvarfsgreiningarlíkönunum
samkvæmt Breusch-Pagan stuðlinum sem voru lægri en krítíska gildi prófsins (Líkön 9 og 10)3.
Hins vegar hefði fjöldi athugana (fjöldi þátttakenda) mátt vera meiri. Rúmlega 900 virk svör voru
frá innflytjendum í þessari könnun en í aðhvarfsgreiningunum nýttust eingöngu rúmlega 400 svör
og sums staðar tæplega. Það kemur til af því að of margir þátttakendur slepptu því að svara ýmsum
spurningum könnunarinnar. Einungis þátttakendur sem svöruðu öllum spurningum sem voru á bak-
við allar óháðu breytur líkananna nýttust í aðhvarfsgreiningarnar.
Umræða
Markmið þessarar rannsóknar var að kanna stöðu innflytjenda á vinnumarkaði á COVID-kreppu-
árinu 2020 byggt á stóru gagnasafni skoðanakönnunar frá 2020 eins og áður sagði. Tilefnið var
ærið því þessi hópur er stór í íslensku samfélagi og erlendar rannsóknir benda til að innflytjendur
verði almennt harðar úti í kreppum og samdráttarskeiðum en innfæddir (Cachon og Aysa-Lastra,
2015). Ekki síst vegna þess að ferðaþjónustan er sú atvinnugrein sem efnahagsþrengingarnar í kjöl-
far heimsfaraldurs COVID-19 léku verst en ferðaþjónustan hefur einnig verið stærsti vinnuveitandi
innflytjenda á Íslandi um nokkurra ára skeið.
Í þessari rannsókn var spurt hvort innflytjendur á Íslandi hefðu notið sama hagræna forskots
og vissir landshlutar og atvinnugreinar/starfsgreinar á Íslandi hafa notið, jafnvel á tímum COVID-
kreppunnar. Í fyrsta lagi verður ekki séð að þeir hafi notið svokallaðs borgarhagræðis árið 2020 sem
aðrir íbúar landsins hafa notið. Sumir mælikvarðar (t.d. ánægja með búsetu og tekjur) benda jafnvel
til þess að þeir hafi síst þrifist á stærri þéttbýlisstöðum en atvinnuúrval var samt mest hjá þeim á
höfuðborgarsvæðinu. Atvinnuöryggi innflytjenda var ekki meira á höfuðborgarsvæðinu eins og í til-
felli Íslendinga. Þess utan virðast þeir ekki fá sömu tækifæri og Íslendingar í sjávarútvegi og jafnvel
upplýsingatækni. Á óvart kom hvað iðnaðarmenn í röðum innflytjenda voru með lágar tekjur miðað
við uppganginn á byggingamarkaði og skort á iðnaðarmönnum hérlendis. Þá virtust innflytjendur
ekki njóta menntunar sinnar í tekjum. Innflytjendur stóðu verst í ferðaþjónustu, einkum m.t.t. at-
vinnuöryggis og er það eðlilegt miðað við aðstæður en þó virtust þeir ekki standa verr en Íslendingar
nema mögulega hvað atvinnuúrval snerti. Innflytjendur í landbúnaði undu sér nokkuð vel árið 2020
og það sama má segja um þá sem störfuðu í þjónustu. Munurinn á milli Íslendinga og innflytjenda
var lítill og stundum innflytjendum í vil. Það kann að tengjast efnahagsástandinu að einhverju leyti
en opinberir aðilar voru hvattir til að draga úr efnahagsáfallinu. Athygli vekur samt að innflytjendum
líður ekki vel með búsetu sína í stærra þéttbýli þar sem þjónustugreinar vega hlutfallslega þyngra.
Hvað dreifbýlið snertir er staða innflytjenda í sjávarútvegi áhyggjuefni en ferðaþjónusta og landbún-
aður mega vel við una miðað við aðstæður. Vísbendingar komu fram um að iðnaðarmenn í röðum
innflytjenda stæðu höllum fæti og vigtar það þyngra í stærra þéttbýli þar sem byggingaframkvæmdir
hafa verið hlutfallslega mestar.
Aðrar atvinnugreinar skera sig ekki marktækt frá. Í byggingariðnaði og sjávarútvegi eru Íslend-
ingar samt marktækt ánægðari með laun sín en fólk í öðrum atvinnugreinum. Möguleg skýring
hefur verið tíunduð á þessum muni í sjávarútvegi en enga sennilega skýringu er að finna varðandi
byggingariðnað. Áhugaverður munur kom fram á starfsreynslu og starfsaldri hjá innflytjendum í
byggingariðnaði. Þeir virðast hafa mjög mikla starfsreynslu en lágan starfsaldur (sjá Vífill Karls-
son, 2020, myndir 8.11 og 8.12) sem bendir til þess að þeir fari ört á milli vinnuveitenda. Þetta er
mun meira áberandi á höfuðborgarsvæðinu en á landsbyggðinni (sjá Vífill Karlsson, 2020, tafla
8.1). Það kann að tengjast miklu meiri umsvifum byggingariðnaðarins á höfuðborgarsvæðinu en á
landsbyggðinni. Þá er stór munur hvað þetta varðar á milli innflytjenda og Íslendinga. Það kann að
útskýra mismun á tekjum að einhverju leyti en samt var leiðrétt fyrir þær breytur og hafði starfsaldur