Íslenska þjóðfélagið - 01.08.2023, Blaðsíða 170

Aðskilin búseta: Búsetumynstur pólskra innflytjenda í Reykjavík
170 ..
Við höfum séð að saman söfnun pólskra innflytjenda tengist tveimur svæðum innan Reykjavíkur.
En að hvaða marki eru búsetumynstur þeirra ólík Reykvíkingum með íslenskan bakgrunn? Mynd 3
sýnir ólíkindavísitölu búsetumynstra pólskra innflytjenda í samanburði við borgarbúa með íslenskan
bakgrunn. Í upphafi aldarinnar jókst munurinn á búsetumynstrum hratt. Árið 2000 hefðu 22,5%
pólskra innflytjenda þurft að flytja sig um set á milli skólahverfa til að búsetumynstur þeirra væru
þau sömu og borgarbúa með íslenskan bakgrunn. Árið 2002 var hlutfallið orðið 29%. Síðan þá hefur
hlutfallið flökt án þess að það sé greinileg þróun utan áranna í kjölfar hrunsins þar sem fækkun
pólskra innflytjenda hélst í hendur við minnkandi aðskilnað í búsetu. Heilt yfir urðu búsetumynstur
pólskra innflytjenda ekki líkari búsetumynstrum borgarbúa með íslenskan bakgrunn fyrstu tvo ára-
tugi 21. aldarinnar og raunar heldur ekki ólíkari ef undan eru skilin fyrstu tvö ár aldarinnar.
Þau búsetumynstur sem hafa verið rakin hér tengjast efnahag hverfa. Fjöldi pólskra innflytjenda
sem búa í skólahverfum helst í hendur við miðgildi ráðstöfunartekna íbúa þeirra. Pearson fylgnin á
milli þessara tveggja stærða er -0,836. Því lægri sem tekjurnar eru, því hærra hlutfall pólskra inn-
flytjenda (þessar stærðir eru auðvitað ekki óháðar hvorri annarri en niðurstaðan er svo gott sem
óbreytt ef við skoðum bara miðgildi ráðstöfunartekna íbúa með íslenskan bakgrunn).
Þegar hér er komið sögu hafa tilgátur 1 (saman söfnun í lágtekjuhverfum) og 2 (dregur úr að-
skilnaði hópsins yfir tíma) verið prófaðar. Niðurstöðurnar styðja tilgátu 1. Þar sem tilgáta 1 er sam-
eiginleg öllum kenningunum er hjálpar okkur ekki að gera upp á milli þeirra. Niðurstöðurnar eru
hins vegar ekki í samræmi við tilgátu 2. Búsetumynstur pólskra innflytjenda hafa ekki orðið líkari
búsetumynstrum borgarbúa með íslenskan bakgrunn á þeim tveimur áratugum sem voru til skoð-
unar. Það mælir gegn kenningum um almenna aðlögun í búsetumynstrum.
Nýir innflytjendur og rótgrónir
Pólskir innflytjendur eru ekki einsleitur hópur. Sumir þeirra stoppa til dæmis mjög stutt, aðrir lengur
og enn aðrir setjast varanlega að. Sumir koma til að setjast að, aðrir ætla sér að snúa aftur til Pól-
lands. Enn aðrir ætla sér að snúa aftur heim en ákveða svo að setjast að þegar þeir eru komnir. Sumir
koma einusinni, aðrir koma oft og jafnvel reglulega (Tworek, 2011). Ætla má að fyrirætlanir fólks
á hverjum tíma og hve lengi það hefur búið að Íslandi hafi áhrif á búsetu þess. Ef fólk ætlar sér að
setjast að, eða að minnsta kosti að dvelja á landinu til langs tíma, er það líklegra til að gera öðruvísi
kröfur til húsnæðis en ef það tjaldar til einnar nætur. Fyrir vikið er ekki ósennilegt að búsetumynstur
séu mismunandi eftir því hve lengi fólk hefur verið á landinu. Þá sýna gögnin sem er unnið með
hér að árið 2020 höfðu 56% pólskra innflytjenda sem bjuggu í Reykjavík búið á Íslandi í skemur
en fimm ár. Það gæti þýtt að þrátt fyrir að búsetumynstur þeirra sem setjast að í Reykjavík verði
líkari búsetumynstrum borgarbúa með íslenskan bakgrunn yfir tíma valdi velta þeirra sem dvelja í
skemmri tíma að ekki dragi úr aðskilnaði í búsetumynstrum hópanna heilt yfir.
Það fyrsta sem er vert að skoða í þessu samhengi er hvort búsetumynstur pólskra innflytjenda
endurspegli hvaða hverfi þeir eru fyrst skráðir í við komuna til landsins. Hugmyndin er að innflytj-
endur flytji fyrst inn í hverfi þar sem er hátt hlutfall fólks með sama uppruna en svo spá mismunandi
kenningar ólíkt fyrir um hvað gerist næst. Annað hvort flytja þeir í önnur hverfi þar sem er lægra
hlutfall af innflytjendum (tilgáta 3), festast í hverfinu (tilgáta 4) eða velja að búa áfram í hverfinu
(tilgáta 5).
Mynd 4 sýnir hvernig fyrstu lögheimili þeirra pólsku innflytjenda sem fluttu til Reykjavíkur
á milli áranna 2001 og 2020 dreifist á skólahverfi og stærri svæði innan borgarinnar. Fyrir stærri
svæðin er myndin mjög svipuð og mynd 1 hvað varðar nýrri úthverfin, suður Reykjavík og Vestur-
tanga borgarinnar. Þau svæði sem hafa hæst hlutfall pólskra innflytjenda eru einnig líklegust til að
vera fyrsta stoppið, sem er sennilega afleiðing af flutningskeðjum þar sem þeir innflytjendur sem
eru fyrir fá vini og skyldmenni til að flytja til landsins og aðstoða þau við að koma sér fyrir. Það er
hins vegar mikilvægur munur á myndum 1 og 4 hvað varðar þessi hverfi. Mun hærra hlutfall pólskra
innflytjenda hafði Norðurströndina sem fyrsta stopp á árunum 2001 til 2020 en hlutfall pólskra inn-