Fróðskaparrit - 01.01.1996, Síða 13

V ÁGAMÁLFØRI
17
andi til fonemið /ei:/. Altso j2 er hiatusinn-
skot, meðan talan annars er um fonemið
/ji/.
Longd
Undir sjálvljóðum bleiv mett, at tey styttu
ljóðini vóru variantar av teimum longu. Tí
er [g>] í murra variantur av /u:/ í mura. Tann
týdningsatgreinandi munurin má tí vera
longdin, og má hon sostatt vera eitt serstakt
fonem í VM og føroyskum yvirhøvur, t.e. /
: /. Tí kann murra greinast fonetiskt/fono-
logiskt - um hetta er rætt - [m] +[©] + [j] +
[:] + [a] (fonetisk greining), ella: /m/ [©] /j/
/: / /a/ (fonologisk greining). Ein annar
møguleiki er at tulka tey stuttu ljóðini sum
serstøk fonem. Eg trúgvi, at teir flestu mál-
brúkararnar eisini fata málveruleikan so-
leiðis. Teir siga at í [m©j:a] murra er eitt.
/©/, meðan eitt /u:/ er í [muua] mura. T.v.s.,
at tey stuttu sjálvljóðini og tey longu sjálv-
ljóðini ikki eru variantar hvørt av øðrum,
eins og mett var undir reglu nummar 1, men
eru serstøk fonem. I vissum førum hevur
málið kortini morfofonematiskt skifti, har
tann langi varianturin kann metast sum
grundleggjandi, t.e. hann er ómarkeraður.
Talan er um dømi eins og gulur : gult. Her
virkar regla nummar 1.
Stuttur samandráttur
Her verður einki avgerandi sagt um aspira-
tiónina. Hetta má bíða til ljóðfrøðiligar
kanningar einaferð verða gjørdar. Sum arb-
eiðshypotesu havi eg tó valt at nýta fram-
gangsháttin hjá Jørgen Rischel. T.e., »For-
skellen mellem pá den ene side [p, t, c, k]
og pá den anden side [b , d , j, g] er hoved-
sagelig en aspirations forskel« (Rischel,
1961: XXVI). Her verður /J/ mett sum eitt
fonem, og ikki sum verandi samansett av
fleiri hjáljóðum eins og t.d. s+j, s+t+j
o.s.fr. Hetta er tí sjálvljóðini eru long
framman fyri [J] í t.d. [d'i:Ja] tysja. Affrik-
atarnir blivu ljóðskrivaðir sum [Qz', j?] .
Dømi eru um varðveitt (ella nýútviklað?)
[y] hjá einum heimildarfólki. Um ljóðið er
varðveitt, so er tað í einum vardum ljóð-
skipanarligum umhvørvi. Tá lateralar og
nasalar standa framman fyri lokaljóðum,
sum í framljóði eru aspirerað, fer aspira-
tiónin í lateralamar og nasalarnar sum í
[ald] alt mótvegis [ald] ald, og |land| lænt
mótvegis [land] land. Mett varð, at tey
óraddaðu nasalu ljóðini, og tey lateralu
ljóðini ikki eru sjálvstøðug fonem, tí tey
kunnu greinast út frá kringumstøðunum.
Eisini varð víst á dømi, har likvidar, nasalar
og tað labiodentalað v vóru nakað avradd-
að, uttan at verða fullkomiliga avraddað
(knoða, vákn, kliv, bekla, tvætl)
Drynjing
Nútíðarføroyskt hevur fallandi setnings-
tóna og ikki fallandi setningstóna. Tað
sama er galdandi fyri VM, sum umframt
hetta, eisini hevur dryjning. Hon kann
koma fyri í frasum við fallandi setningstóna
og ikki fallandi setningstóna. í høvuðssetn-
ingum, eykasetningum og spurnaðarsetn-
ingum. Drynjing hoyrist bara í frasuendum.
Hon hevur einki at gera við, um orðini eru
einstavilsisorð ella fleirstavilsisorð. Hon
kann sostatt ikki setast í samband við
aksent 1 og aksent 2 sum í norskum,
svenskum og donskum málførum. Tónin á
tí síðsta stavilsi í einum dryjnaðum orði
liggur nøkulunda á somu hædd sum tónin á