Morgunblaðið - 09.12.1989, Síða 26

Morgunblaðið - 09.12.1989, Síða 26
I 26 wxjuaiíadjía .e muoacihad'jaj QiQAjaviuoaoM MORGUNBLAÐIÐ LAUGÁRDAGUR 9. DESEMBER 1989 Islenskur sjávarútvegur og Evrópubandalagið eftirHalldór * Arnason Efnahagur á íslandi er á margan hátt frábrugðið efnahagslífi annarra Evrópuríkja. Má í því sambandi nefna að hann byggist að mestu leyti á einni atvinnugrein, sjávarútvegi, og að utanríkisviðskipti eru óvenju mikil. Þess vegna er mikilvægt fyrir Islendinga að hafa góð samskipti við önnur ríki og leggja áherslu á að tryggja greiðan og hindrunarlausan aðgang fyrir útflutningsafurðir sínar að erlendum mörkuðum. Um áramótin 1988-1989 mynd- , uðu helstu hagsmunaaðilar í sjávar- útvegi hér á landi Samstarfsnefnd atvinnurekenda í sjávarútvegi til að kanna möguleikana á skoðanaskipt- um og samstarfi milli hinna ýmsu greina sjávarútvegsins. Eitt af markmiðum þessarar nefndar var að móta sameiginlega afstöðu þess- ara aðila til þeirrar þróunar sem á sér stað innan Evrópubandalagsins (EB) og sendi nefndin nýlega frá sér skýrslu sem nefnist Islenskur sjávar- útvegur og Evrópubandalagið. í henni er fjallað um þá hagsmuni sem tengjast islenskum sjávarútvegi í samskiptum við EB. Það er ekki að ástæðulausu að þetta er eitt af markmiðum sam- starfsnefndarinnar því EB er lang- mikilvægasti útflutningsmarkaður íslendinga og fer mikilvægi hans vaxandi eins og mynd 1 sýnir. Á síðasta ári fóru 59% af verð- mæti útflutnipgsafurða á þann markað og 62% af verðmæti út- fluttra sjávarafurða. Könnunarviðræður EFTA og EB Nefndin hefur fylgst með könnun- arviðræðum EFTÁ og EB sem lauk fyrir nokkru. Markmið þeirra var að kanna möguleika á samvinnu milli þessara aðila á þeim sviðum sem falla undir áætlun EB um innri markaðinn. Búist er við því að eigin- legar samningaviðræður hefjist í byijun næsta árs og að markmið þeirra verði að koma á sameiginlegu efnahagssvæði í Evrópu. Markmiðið með auknu samstarfi EB og EFTA er m.a. að auka hag- vöxt og velferð í aðildarríkjunum og er reynt að ná því með auknu frjáls- ræði og samkeppni í vöruviðskipum, þjónustu, fjármagnsflutningum og frelsi fólks til þess að ferðast, búa og starfa þar sem það vill. Þetta er drifkrafturinn í því sem er að gerast í EB og í samskiptum þess og EFTA. Allt skiptir þetta miklu máli fyrir íslendinga en sérstaða okkar sem sjávarútvegsþjóðar í samskiptum við þessar þjóðir skiptir ekki síður miklu máli. / Hvað vöruviðskipti varðar ten^j- ast væntanlegar viðræður EFTA og EB fyrst og fremst frelsi í viðskipt- um með iðnaðarvörur en síður sjáv- arafurðum og landbúnaðarafurðum. Er búist við að viðræðurnar geti leitt til útvíkkunar á fríverslunarsamn- ingi þessara aðila og að síðar þróist það yfir í tollabandalag. En hvað er átt við með fríversluríl Með fríverslun er stuðlað að heil- brigðri samkeppni milli fyrirtækja i þeim ríkjum sem gera með sér fríverslunarsamning; innflutning- stollar eru afnumdir, viðskiptahindr- unum af öðru tagi er rutt úr vegi og niðurgreiðslur og opinberir styrk- ir við atvinnulífið eru óheimilir. Einn starfshópanna í könnunar- viðræðunum fjallaði um frjáls vöru- viðskipti. Lítið var fjallað um við- skipti með sjávarafurðir og fram kom hjá fulltrúum EB að fríverslun með sjávarafurðir er ekki á döfinni og sögðu þeir að taka þyrfti tillit til sjávarútvegsstefnu bandalagsins Halldór Árnason „Það er mikið hags- munamál fyrir Islend- inga að fríverslunar- samningar við EB nái á sama hátt til sjávaraf- urða og iðnvarnings og falli verndartollar og opinberir styrkir við atvinnulífið þar með niður því hvort tveggja er forsenda fríverslun- arfyrirkomulags.“ sem erfiðlega gekk áð koma saman árið 1983. Uppistaðan í útflutningi íslend- inga er sjávarafurðir eins og mynd 2 sýnir. Sérstaða okkar íslendinga er mjög mikil hvað þetta varðar. Hlutfall sjávarafurða af verðmæti vöruút- flutnings er rúmlega 70%, en það er aðeins um 6% hjá Norðmönnum og 2% hjá Kanadamönnum, sem eru helstu samkeppnisaðilar íslensks sjávarútvegs. Sjávarútvegsstefiia EB Sjávarútvegsstefnu bandalagsins er ætlað að vernda og styrkja sjávar- útveg aðildarríkjanna. Til þess er beitt opinberum styrkjum og inn- flutningstollum á sjávarafurðir. Stangast hvort tveggja á við eitt af meginmarkmiðum bandalagsins sem er að stuðla að heilbrigðri sam- keppni og auka fijálsræði í vöruvið- skiptum. Við þurfum ftjálsan að- gang að mörkuðum EB fyrir sjávar- afurðir því þær eru okkar iðnaðar- vörur. Við þurfum viðskiptafrelsi með þær á sama hátt og iðnaðarvör- ur EB-ríkja njóta. Styrkir Árið 1987 gerði EB 10 ára áætlun um endurskipulagningu sjávarút- vegsins og var ákveðið að veija að meðaltali um 11 milljörðum íslenskra króna í því skyni. Styrkirnir hafa orðið mun hæixi en ráð var fyrir gert og mun bandalagið veija um 27 milljörðum króna til styrktar sjáv- arútveginum á þessu ári. Taflan sýn- ir hvernig þróun styrkjanna hefur verið. Opinberir styrkir við sjávarútveg í EB Millj. ísl. kr. 5 ára áætl. 1987 ............ 56 Árlegir styrkir ............. 11 Veittir styrkir 1987-1989 1987 ....................... 11 1988 ....................... 20 1989 ....................... 27 Hér er aðeins um að ræða fram- lag EB sem hefur verið 25-50% af íjárfestingum fyrirtækja. Til við- bótar kemur framlag frá viðkomandi aðildarríkjum sem hefur verið 10-30% af sömu .framkvæmdum, þannig að ætla má að heildarstyrk- urinn á þessu ári sé yfir 35 milljarð- ar íslenskra króna. Til samanburðar má geta þess að heildarverðmæti útfluttra sjávarafurða frá íslandi á síðasta ári var 43,8 milljarðar króna. Styrkjunum er m.a. varið til eftir- farandi verkefna: • fjárfestingar í fiskiskipum og fiskvinnslu • hagræðingarverkefni, s.s. til að bæta geymslur, spara orku og bæta löndunar- og hafnarað- stöðu • markaðssetning, auglýs- ingar og kynning á sjávarafurðum • sameiginleg verkefni á sviði fiskveiða og vinnslu, fiskiræktar og tilraunaveiða • bætur til sjómanna og út- gerðarmanna vegna aflataps, t.d. vegna tapaðra veiðiréttinda í lög- sögu annarra ríkja • leggja gömlum skipum Styrkirnir skapa sjávarútveginum allt aðra stöðu en sjávarútvegurinn hér á landi hefur því hann getur ekki sótt styrki til annarra. Tollar Fyrir utan þessa háu styrki nota EB innflutningstolla, eða vemdar- tolla, til að bæta samkeppnisstöðu sjávarútvegs í aðildarríkjunum. Bók- un nr. 6 við fríverslunarsamning íslands og EB er um tollaívilnanir til handa íslendingum við innflutn- ing á sjávarafurðum til EB frá ís- landi. Hefur bókunin, sem tók gildi árið 1976, haft mikla þýðingu fyrir íslenskan sjávarútveg og væri staða okkar óviðunandi ef hennar nyti ekki. Ýmislegt hefur breyst á þeim tíma sem síðan er liðinn og er samningur- inn nú ófullnægjandi fyrir íslend- inga. Við gerð samningsins var talið að hann næði til rúmlega 70% af útflutningi á sjávarafurðum til EB en eftir inngöngu Grikklands 1981 og Spánar og Portúgals 1986 er þetta hlutfall komið niður í um 60% vegna mikils útflutnings á saltfiski til þessara landa. Verndartollar á sjávarafurðum standa í vegi fyrir eðlilegri þróun atvinnugreinarinnar. Tollar bandalagsins eru misjafn- lega háir eftir afurðum og fískteg- undum. Með tollastefnunni reynir bandalagið að hafa áhrif á hvaða afurðir eru fluttar inn, þannig að það þjóni hagsmunum útgerðar og fiskvinnslu í bandalaginu sem best. Dæmi um það er að 18% tollur er á ferskum þorskflökum en 3,7% á óunnum þorski. Stuðlar bandalagið þannig að innflutningi á óunnum fiski sem fyrirtæki innan bandalags- ins vinna úr og innflutningi á virðis- auka. Þegar fríverslunarsamningurinn var gerður voru íslendingar fullviss- áðir um að engar líkur væru á að saltfisktollur yrði tekinn upp en þeg- ar Spánn og Portúgal gengu í banda- lagið var það gert. 13% tollur var settur á flattan saltfisk og 20% á söltuð flök. Á hveijuári hefur verið leyfður innflutningur á tilteknu magni af saltfiski án tolla-og á lægri tollum en þróunin hefur verið sú að kvótarnir hafa minnkað og tollarnir hækkað. Árið 1986 var tollfijáls kvóti 31 þús. tonn en 25 þús. tonn á þessu ári. 60 þús. tonna kvóti var 1986 með 3,7% tolli en í ár er hann 49 þús. tonn með 6% tolli. Rök bandalagsins fyrir tollunum voru helst þau að framleiðendur og neytendur saltfisks kæmu nú inn í Mynd 1. Hlutfallsleg skipting íslenskra útflutningsverðmæta 1985-1988 eftir markaðssvæðum 1986 1987 EB Banda- EFTA Japan Austur- Önnur ríkin Evrópa ríki Við erum ekki bara hagstœðir... KRINGLAN -.w'ó erum betri S: 68 58 68 Mynd 2. Hlutfallsleg skipting vöruútflutnings 1988 eftir vinnslugreinum. 80 T%-------------------------------------- Sjávar- AfurÖir . Iðnaðar- Landbún.- Annað afurðir stóriðju vörur vörur

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.