Morgunblaðið - 24.04.1999, Blaðsíða 14

14 LAUGARDAGUR 24. APRÍL 1999
MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
Morgunblaðið/Golli
KARL Sig’urbjörnsson biskup afhendir Valgerði Sigurðardóttur,
yfirlækni líknardeildarinnar, gjafir.
Líknardeild opn-
uð í Kópavogi
Úr skýrslu Auðlindanefndar
/ • •
Alitsgerð Sigurðar Líndal og Þorgeirs Orlygssonar
á nýtingu fiskistofna og töku gjalds fyrir
Leggja má veiði-
gjald á aflaheimildir
Leggja má sérstakt veiðigjald á afiaheim-
ildir án þess að bótaskylda stofnist, að mati
lagaprófessoranna Sigurðar Líndal og Þor-
geirs Orlygssonar. Hins vegar fæst það
ekki staðist eignarréttarákvæði stjórnar-
skrárinnar að svipta þá, sem fengið hafa
úthlutað veiðiheimildum á síðustu árum,
heimildum sínum fyrirvaralítið og bjóða
þær upp og úthluta til hæstbjóðenda vegna
þeirrar röskunar, sem slík breyting gæti
haft í för með sér á hagsmunum þeirra.
LÍKNARDEILD hefur verið opnuð
í Kópavogi og er þar um að ræða
nýjung í heilbrigðisþjónustu á ís-
landi.
I fréttatilkynningu segir að um
áratugur sé síðan farið var að ræða
stofnun líknardeildar hér á landi í
anda hinnar svokölluðu hospice-
hugmyndafræði, sem byggist á því
að þegar lækningu sjúklings verði
ekki lengur við komið fái hann með-
ferð, sem miði að því að viðhalda
lífsgæðum.
Undirbúningur að líknardeildinni
var á vegum hóps fagfólks og áhuga-
samra einstaklinga, sem söfnuðu
upplýsingum, gerðu úttekt á og unnu
tillögur um hvemig best mætti
standa að stofnun slíki'ar deildar. Þai-
voru meðal annars fulltrúar frá
krabbameinsdeild Landspítalans,
FULLTRÚAR Reykjanesbæjar og
heilbrigðisdeildar Háskólans á
Akureyri hafa undimtað viljayfirlýs-
ingu um íjarkennslu í hjúkrunar-
fræði fyi'ir nemendur búsetta á Suð-
umesjum. Samkvæmt yfirlýsingunni
er stefnt að því að bjóða upp á 1. árs
nám í hjúkrunarfræði í Reykjanes-
bæ veturinn 1999-2000 með hjálp
beinna útsendinga í gegnum mynd-
fundabúnað frá fyrirlestrum nyrðra.
Vestfirðingar hafa í vetur notið slíkr-
ar fjarkennslu frá Háskólanum á
Akureyri með ágætum árangri og
mun framhald verða á í haust. Þá
verða fyrirlestrar 2. árs einnig send-
ir út til Egilsstaða, en í fyrradag var
undirritaður samstarfssamningur
þar að lútandi milli Háskólans á
Akureyri og Egilsstaðabæjar.
Sambærilegar einkunnir
íjarnemenda og annarra
„Fjarkennslan til ísafjarðar hefur
gengið sérstaklega vel sem sést best
á því að einkunnir nemenda þar í
samkeppnisprófunum í vetur voru
sambærilegar við einkunnir þeirra
nemenda sem sátu í kennslustofum
hér á Akureyri. Fjarlægð nemenda
frá kennurum virðist því ekki hafa
áhrif á námsárangur," sagði Elsa B.
Friðfinnsdóttir, forstöðumanns heil-
brigðisdeildar Háskólans á Akur-
eyi'i, en tíu manns á Isafirði hafa
stundað hjúkrunarfræðinám í fjar-
kennslu í vetur. „I kjölfarið hafa ein-
staklingar og félagasamtök viða að
sýnt fjamáminu áhuga og barst okk-
ur nýverið formleg fyrirspurn frá
Suðurnesjum." A mánudag undirrit-
uðu Elsa, Hjálmar Arnason alþing-
ismaður og Friðjón Einarsson,
Sjúkrahúsi Reykjavíkm', heima-
hlynningu Krabbameinsfélags ís-
lands og þjóðltírkjunni. Einnig sýndu
Rauði kross íslands og hjúkrunar-
þjónustan Karitas málinu áhuga.
Oddfellowreglan á íslandi veitti
1997 peningagjöf til að standa undir
kostnaði við líknardeildina og
ákváðu heilbrigðisyfirvöld í fram-
haldi af því að ríkisspítalar tækju að
sér rekstur deildarinnar.
Ingibjörg Pálmadóttir heilbrigð-
isráðherra og Geir Zoéga, yfirmað-
ur Oddfellowreglunnar á íslandi,
Asgeir Guðmundsson, tilsjónarmað-
ur með verkefninu fyi'ir hönd Odd-
fellowa, og Valgerður Sigurðardótt-
ir yfirlæknir fluttu ávörp við opnun-
ina. Líknardeildin fékk síðan bless-
un hjá Karli Sigurbjörnssyni bisk-
upi.
framkvæmdastjóri markaðs- og at-
vinnumálaskrifstofu Reykjanesbæj-
ar, viljayfirlýsingu um að stefnt
skuli að háskólanámi í hjúkrunar-
fræði í Reykjanesbæ í haust. „Þetta
er ekki formlegur samstarfssamn-
ingur, enda er framkvæmdin háð
því að fé fáist til verkefnisins. Sú
hlið málsins er í höndum heima-
manna á Suðurnesjum, en þar hefur
eftir því sem ég best veit verið tekið
vel í hugmyndina," sagði Elsa.
Kennslan kemur til nemenda
Heilbrigðisdeild Háskólans á
Akureyri hyggur á frekari landvinn-
inga því á mánudag var undirritaðm-
samsstarfssamningur við Egilsstaða-
kaupstað um kennslu á 2. ári í hjúkr-
unarfræði. „Hjá okkur hafa verið
nemendur að austan sem vilja flytja
heim og halda náminu áfram þar,“
útskýrði Elsa og kvaðst fagna því
hversu vel bæjarfélögin hefðu brugð-
ist við hinum nýja kennslumöguleika.
„fbúar landsbyggðarinnar hafa ekki
allir tök á því að sækja háskólanám
til Akureyrar eða Reykjavíkur og þá
er þjóðráð að kennslan komi til
þeirra. Þess verður heldur örugglega
ekki langt að bíða að kennsla fari í
auknum mæli fram í gegnum Netið,
og þá skiptii' enn minna máli hvar
nemendur eru búsettir."
Hjúkrunarfræðinemar á Vest-
fjörðum hljóta verklega þjálfun í
námsstofu í Heilbrigðisstofnun ísa-
fjai'ðar en sækja verknám á ýmsum
sjúkrastofnunum eins og aðrir nem-
ar. Fjarkennsla fer fram í fleiri deild-
um Háskólans á Akureyri og hefiu'
að sögn Elsu B. Friðfinnsdóttur gef-
ist vel.
AU orð í 1. grein laga um
stjórn fiskveiða nr. 38/1990
að nytjastofnar á íslands-
miðum séu sameign ís-
lensku þjóðarinnar fela ekki í sér
yfirlýsingu um réttindi þjóðarinnar
sem jafna megi til einkaeignarrétt-
ar yfir nytjastofnunum, heldur er
um almenna stefnu- og markmiðsyf-
iriýsingu að ræða, sem felur í sér að
hagnýta beri nytjastofnana fyrir
þjóðarheildina, að áliti lagaprófess-
oranna Sigurðar Líndal og Þorgeirs
Örlygssonar, en skýrsla þeirra Um
nýtingu fiskistofna og töku gjalds
fyrir nýtingu þeirra er birt sem
fylgiskjal með skýrslu Auðlinda-
nefndar, sem kom út í síðasta mán-
uði.
I skýrslunni er að finna álit pró-
fessoranna vegna nokkurra spurn-
inga Auðlindanefndar varðandi nýt-
ingu fiskistofnanna og töku gjalds
íyrir nýtingu þeirra. í fyrsta lagi
spurði nefndin um þýðingu hins al-
menna ákvæðis 1. greinar fiskveiði-
stjórnunarlaganna um að nytja-
stofnar á Islandsmiðum séu sam-
eign íslensku þjóðarinnar og að út-
hlutun veiðiheimilda myndi ekki
eignarrétt eða óafturkallanlegt for-
ræði einstakra aðila yfir veiðiheim-
ildunum og hvort ákvæðið setji lög-
gjafanum aðrar og frekari skorður
en 72. og 75. gr. stjórnarskrárinnar,
sem fjalla um eignar- og atvinnu-
réttindi. Segir í álitsgerð tvemenn-
inganna að í 1. grein laganna sé að
finna fyrirvara um rétt löggjafans
til breytinga á núverandi kerfi, en
fyrirvarinn sé hvorki skilgreindur í
lögunum sjálfum né í þeim stjórn-
valdsleyfum sem gefm séu út á
grundvelli laganna. Það veiti lög-
gjafanum þó ekki frjálsar hendur
um framkvæmd breytinga heldur sé
hann í þeim efnum bundinn af al-
mennum mannréttindareglum.
í þriðja lagi telja prófessoramir
að hið almenna ákvæði 1. greinai'
laganna, sem ekki hafi stöðu stjórn-
skipunarlaga heldur stöðu al-
mennra laga, setji löggjafanum ekki
aðrai' og frekari skorður en ákvæði
72. og 75 gr. stjórnarskrárinnar
geri, þegar settar séu nýjar reglur
um úthlutun veiðiheimilda.
Jafnræðis sé gætt
Þá er í skýrslunni einnig svarað
spurningum varðandi einstök atriði
breytinga á fiskveiðistjórnuninni.
Segir í áliti lagaprófessoranna að
ekkert mæli gegn því að það verði
takmörkunum bundið í lögum hve
stórri hlutdeild af heildarafla hver
einstaklingur eða lögaðili geti ráðið
yfir. Óhjákvæmilegur þáttur slíkrar
lagasetningar sé að veita þeim aðil-
um sem eigi heimildir umfram lög-
leyft hámark sanngjarnan aðlögun-
arfrest til að koma hlutdeild sinni
niður fyrir mörkin, enda sé að öðru
leyti í hvívetna gætt jafnræðis og
annarra málefnislegra sjónarmiða.
Hins vegar telji þeir það mun
hæpnara að út frá jafnræðissjónar-
miðum að láta hámarksaflahlutdeild
ráðast af eignar- eða rekstrarformi
útgerðaraðila.
Aftur á móti telja þeir að það
megi úthluta mismunandi magni
veiðiheimilda til ólíkra gerða og
stærða skipa og eftir atvikum skipa
sem nota tiltekin veiðarfæri. Einnig
megi binda heimild til veiða á
ákveðnum svæðum við einstakar
stærðir og gerðir skipa og veiðar-
færa. „Við teljum máli skipta hver
rök liggja til grundvallar þeirri mis-
munun, sem beitt er hverju sinni.
Fyrst og fremst myndu friðunar- og
verndarsjónarmið geta réttlætt
slíka mismunun og jafnvel einnig
byggða- og hefðasjónarmið. Grund-
vallarforsenda hlýtur þó jafnan að
vera, að gætt sé fyllsta jafnræðis
meðal þeirra, sem í sama flokk falla.
Eins teljum við að mismunun milli
einstakra flokka verði að byggja á
málefnislegum sjónarmiðum og hún
sé ekki óhófleg. I slíkri mismunun
verður að gæta þess, að ekki sé
gengið lengra en þörf krefur til að
ná fram lögmætum markmiðum, og
ekki má ganga svo langt, að raskað
sé rekstrargrundvelli tiltekins
flokks,“ segir síðan.
Þá telja þeir ótvírætt að leggja
megi sérstakt veiðigjald á aflaheim-
ildir án þess að til bótaskyldu Stofn-
ist í svari við spurningu þar að lút-
andi. Um fjárhæð gjaldsins hljóti þó
að gilda sú almenna viðmiðunar-
regla sem eigi við um skatta al-
mennt að gjaldið gangi ekki svo
næm gjaldendum að jafnað verði til
eignarnáms. Þá telja þeir að gjaldið
inegi vera mishátt eftir ólíkum
gerðum og stærðum skipa og jafn-
vel eftir þvi hver veiðarfæri eru not-
uð, enda sé mismunun milli ein-
stakra flokka skipa og veiðarfæra
ekki óhófleg eða með öðrum hætti
ómálefnisleg. I þessu felist með öðr-
um orðum að sanngjarnt jafnvægi
þurfi að vera milli tilgangs og með-
als. „Við höfum hins vegar út frá
jafnræðissjónarmiðum verulegar
efasemdir um að það fái staðist, að
hafa gjaldið mishátt eftir eignar- og
rekstrarformi þeiiTa, sem fá úthlut-
að eða framseldar veiðiheimildir og
eftir því hvar afla er landað. Verður
að okkar áliti að tryggja byggðar-
hagsmuni með öðrum hætti,“ segir í
skýrslunni.
Þá segja þeir að það stæðist að
þeirra mati, án þess að til bóta-
skyldu stofnaðist gagnvart handhöf-
um veiðiheimilda „að afnema núver-
andi fiskveiðistjórnunarkerfi og
gefa veiðar frjálsar, ef þær aðstæð-
ur skapast í lífríki sjávar, að slíkt
teldist réttlætanlegt. Nytu þá allir,
sem réðu yfir fiskiskipum og veiðar-
færum, fyllsta jafnræðis til að
stunda fiskveiðar sem atvinnu. Hins
vegar er það álit okkar, að það fengi
ekki staðist eignarréttarákvæði
stjórnarskrárinnar að svipta þá,
sem fengið hafa úthlutað veiðiheim-
ildum á síðustu árum, heimildum
sínum fyrirvaralítið og bjóða þær
upp og úthluta til hæstbjóðenda
vegna þeirrar röskunai', sem slík
breyting gæti haft í för með sér á
hagsmunum þeirra sem fyrir eru,“
segir síðan.
Minna þeir á í framhaldinu að
fyi-ii-varinn í 3. málslið 1. gr. fisk-
veiðistjórnunarlaganna um að út-
hlutun myndi ekki eignaiTétt eða
óafturkallanlegt forræði einstakra
aðila yfir veiðiheimildunum, sé ekki
nánar skilgreindur hvorki í lögun-
um né í þeim leyfum sem stjórnvöld
hafi gefið út til veiðanna á grund-
velli laganna. Þannig sé ekki kveðið
á um nein tímamörk né heldur mælt
fyrir um aðferðir við að setja þess-
um réttindum takmörk um aftur-
köllun eða breytingar. Slíkt veiti þó
ekki löggjafanum frjálsar hendur
um framkvæmd slíkra breytinga. I
þeim efnum sé hann bundinn af al-
mennum mannréttindareglum,
þ.á.m. reglum sem lúti að vernd at-
vinnuréttinda.
tithluta má viðbótar-
heimildum til annarra
Þeir telja hins vegar að það stæð-
ist ákvæði stjórnarskrárinnar að
innkalla úthlutaðar veiðiheimildir í
áfóngum á lengra tímabili og endur-
úthluta þeim gegn gjaldi, eftir at-
vikum tímabundið, þar sem allir
ættu jafnan rétt til að bjóða í þær.
Byggi þeir þessa afstöðu sína á full-
veldisrétti ríkisins, almennum vald-
heimildum löggjafans, fyrirvaran-
um í 1. gr. fiskveiðistjórnunarlag-
anna og því hvernig mannréttinda-
reglum, þ.á.m. reglum um vernd at-
vinnuréttinda, sé framfylgt í ís-
lenskum rétti og á vettvangi Evr-
ópuréttar. Segja þeir erfitt að
leggja mat á það hversu mikið magn
megi taka og á hve löngum tíma, en
grundvallarsjónarmið hljóti að vera
að þeir sem fengið hafi úthlutað
veiðiheimildum í núverandi kerfi og
öðlast hafi á þeim grundvelli at-
vinnuréttindi fái sanngjarnan og
hæfilegan frest til þess að aðlaga
rekstur sinn breyttu laga- og
rekstrarumhverfi. Réttarörygginu
yrði stefnt í voða að þeirra áliti ef
innköllunin væri fyiii-varalaus eða
framkvæmd á svo skömmum tíma
að handhafar veiðiheimildanna
hefðu ekki ráðrúm til þess að aðlaga
rekstur fyrirtækja sinna breyttum
aðstæðum.
Loks kemur fram að lagaprófess-
oramir telja að minnka megi hlut-
deild þeirra í heildarafla sem fengið
hafí úthlutað veiðiheimildum á síð-
ustu árum, bótalaust með því að út-
hluta viðbótaraflaheimildum til ann-
arra eða bjóða þær upp. „Fáum við
ekki annað séð en að úthluta megi
viðbótarheimildum til annarra en
þeirra sem fyi'ir era, þótt við það
skerðist hlutdeild þeirra í þeim
heildarafla, sem þá verður til. Gildir
hér það, sem áður er nefnt, að þeir,
sem fá úthlutað heimildum í upphafí
geta ekki vænst þess, að allar við-
miðanii' haldist óbreyttar miðað við
það, sem í upphafi var ákveðið."
Fjarkennsla frá Akureyri efld
Hjúkrunar-
fræðinám í öllum
landshlutum?