Eimreiðin


Eimreiðin - 01.09.1911, Blaðsíða 31

Eimreiðin - 01.09.1911, Blaðsíða 31
i87 þar næst mætti pað vera dstæða fyrir oss, að lina pær kröfur pví meir, setn vér sæjum, að stjórninni og Dönum væri alvara ab hætta að ásæl- ast sjálfstæðisréttindi vor i eigin efnum, . . . Vér erum allflestir, ef ekki allir, samdóma um, að það, sem einna mestan skaða hefir gjört allri landstjórn hjá oss og allri framkvæmd £ stjórninni, er það, að landinu hefir verið stjórnað frá Kaupmannahöfh, en ekkert fullgilt at- kvæði verið að fá í landinu sjálfu. Pað er auðskiljanlegt, að þar af leiðir hin mesta spilling: málin verða dauflega undirbúin, og snerpu- laust rekin; enginn treystir þeim úrskurði eða dómi, sem í landinu fæst, heldur venst á að leita annarra, og þegar það ber við, að úr- skurðurinn í Danmörku fellur svo, sem menn sízt ætluðu, þá hvetur það menn til að leita sem oftast þesskonar úrskurða, í þeirri von, að hlutur manns kunni að kastast upp úr lukkupottinum, þó óvænlega þyki á horfast. . . . Ef vér hefðum stjórn á íslandi, sem hefði úr- skurðarvald, þá gæti þau frumvörp, sem alþing samþykti, orðið sam- sumars að lögum . . . þá yrði uppástungur alþingis teknar til úr- greiðslu jafnóðum. Enda meðan á alþingi stæði, þá vissi menn með fullkominni vissu, hvort stjórnin vildi fallast á uppástungur þingsins eða ekki . . . Pað er auðsætt, að frá vorri hlið væri mikið fyrir það gef- anda, að stjórn méð fullu úrskurðarvaldi væri í landinu sjálfu. . . . Eigi öll mál að fara til konungs úrskurðar, sem nú fara, eigi konungur að samþykkja öll frumvörp frá þinginu, áður en þau verði að lögum . . . . þá er ekki mikið unnið í bráð með breytingunni .... Pað er eftirtektar vert, að hin fylsta og aflmesta hugmynd um fyrirkomulag stjórnarinnar á íslandi er sú hin fyrsta, sem kom fram af hendi íslendinga á Þingvallafundinum 1850 ... Á Pingvallafundin- um var áskorað, að menn vildu haga sambandi Islands við Danmörku samkvæmt hinum forna sáttmála, sem gjörður var við Noregskonung, og haga stjórnarlögun landsins eftir því, að pví leyti sem samsvarar pörfum og ástandi vorra tíma. Þessa stjórnarlögun hugsa þeir sér á þann hátt, að jarl skyldi vera á Islandi, sem hefði myndugleika kon- ungs, þegar á þyrfti að halda, og er svo að skilja, sem pað skyldi vera á konungs valdi, hvort jarl pessi væri danskur maður eða islenzk- ur; þar með skyldi vera þrír ráðherrar á einum stað á landinu, og skyldu þeir allir vera íslendingar; enn fremur skyldi einn vera erinds- reki Islendinga í Danmörku, sem bæri mál þjóðarinnar fyrir konung og flytti aftur konungs erindi fyrir þjóðinni; en alþingi skyldi hafa löggjafarvald ásamt konungi. Pessar uppástungur hafa í sér hið full- komnasta fyrirkomulag á landstjórninni, og þær eru svo lagaðar, að ekki er öldungis nauðsynlegt, að framkvæma þær allar í einu, heldur má fylla þær upp smásaman, einungis að maður gjöri sér fullljósa þýð- ingu hvers atriðis og haldi fast við þann grundvöll, sem þetta fyrir- komulag byggist á, Það er aðalundirstaðan, að alþingi fái löggjafar- vald. Þar sem sagt er, að það skuli hafa löggjafarvald með kommgi, þá liggur næst að halda, að menn hafi hugsað sér, að konungur sjálf- ur skyldi staðfesta öll lög, eða að öll löggjafarmál skyldu ganga suður til Danmerkur; en þar sem aftur á móti er kveðið svo að orði, a& jarl skyldi hafa myndugleika konungs, þegar á þyrfti að halda, þá er þar af auðsætt, að vel gæti hann og fengið þann myndugleika, að
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80

x

Eimreiðin

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Eimreiðin
https://timarit.is/publication/229

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.