Morgunblaðið - 11.11.2001, Blaðsíða 8

FRÉTTIR
8 SUNNUDAGUR 11. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
Jafnréttisráðstefna – Það læra börn…
Snertir jafn-
rétti kynjanna
RÁÐSTEFNAN„Það læra börn ...jafnrétti í sam-
starfi foreldra við fæð-
ingu barns“ verður haldin
á vegum Jafnréttisstofu á
Grand Hótel Reykjavík á
morgun, mánudaginn 12.
nóvember. Fyrirrennarar
ráðstefnunar eru þrjú
málþing undir sömu for-
merkjum, það fyrsta á
Akureyri, það næsta á
Reyðarfirði og það þriðja
loks í Stykkishólmi. Katr-
ín Björg Ríkharðsdóttir,
sérfræðingur hjá Jafn-
réttisstofu, heldur utan
um ráðstefnuna og Morg-
unblaðið ræddi við hana í
vikunni.
Hvert er tilefni ráð-
stefnunnar?
„Tilefni ráðstefnunnar og
þriggja málþinga sem Jafnrétt-
isstofa hefur haldið í ár, er átak
til kynningar á lögum um fæð-
ingar- og foreldraorlof nr.95/
2000. En meðal þess sem mesta
athygli hefur vakið, bæði hér-
lendis og erlendis, er sjálfstæður
réttur feðra til töku fæðingaror-
lofs. Hér er á ferðinni mál sem
snertir jafnrétti kynjanna, jafnt
í einkalífi sem atvinnu. Til þess
að safna sem mestum upplýs-
ingum um áhrif laganna, álit á
þeim og notkunarmöguleika, og
til að miðla þeim möguleikum
sem þau bjóða upp á, höfum við
haldið þrjú málþing með sömu
yfirskrift og ráðstefnan „Það
læra börn ... jafnrétti í samstarfi
foreldra við fæðingu barns.“
Það hafa spurningar vaknað á
málþingum ykkar fyrr á árinu
og verður að sögn tekið á þeim.
Hverjar eru helstu spurningarn-
ar?
„Þátttakendur á málþingum
okkar um fæðingar- og foreldra-
orlofslögin hafa komið úr ýms-
um áttum og í umræðum hafa
því komið upp mörg sjónarhorn.
Meðal þess sem rætt hefur verið
eru spurningar heilsugæslu-
starfsfólks um hvernig best sé
að koma til móts við breyttar
kröfur foreldra um fræðslu sem
einnig beinir sjónum að feðrum
og hlutverki þeirra. Þá hafa
spurningar sem tengjast vinnu-
markaðnum verið sterkar, þ.e.
hverju breyta lögin um stöðu
kynjanna á vinnumarkaði, verða
t.d. karlmenn á „barneignar-
aldri“ álitnir jafnóstöðugt vinnu-
afl og konur á „barneignaraldri“
hafa verið álitnar? Hvaða áhrif
hefur þetta síðan á launamun
kynjanna?
Spurningar og vangaveltur
um áhrif laganna á börnin sjálf
hafa einnig komið upp og því
velt upp hvort tillit sé tekið til
þeirra. Í framhaldi af því hafa
vaknað spurningar um áhrif lag-
anna á mismunandi fjölskyldu-
gerðir og hvort betra sé fyrir
barn, m.t.t. laganna, að fæðast
inn í eina fjölskyldugerð en
aðra.
Langtímaáhrif
laganna á komandi
kynslóðir hafa einnig
verið rædd og það
hvort þau, með því
markmiði sínu að stuðla að
auknu jafnrétti foreldra við fæð-
ingu barns, leiði til meira jafn-
réttis hjá komandi kynslóðum
sem hafa haft slíkar fyrirmynd-
ir.
Spurningar um áhrifin á hag-
sæld þjóðarinnar hafa einnig
komið upp og spurt hefur verið
um áhrifin á þjóðarbúið. Spurn-
ingarnar snerta því ýmsa þætti
sem verða fyrir áhrifum af lög-
unum og það er ljóst að mörgum
þeirra verður ekki svarað nema
með góðri og víðtækri rann-
sókn.“
Þegar svo margar spurningar
vakna hlýtur maður að spyrja á
móti hvort það taki ekki mörg ár
að slípa lögin til að þau virki?
„Það hlýtur að vera eðlilegt
ferli, þegar um svo miklar breyt-
ingar er að ræða, að nokkur ár
þurfi til þess að sjá hvernig lög-
in virka í raun. Það er t.d. ekki
fyrr en í janúar 2003 sem feður
fá þriggja mánaða sjálfstæðan
rétt til fæðingarorlofs. Það þarf
því að fylgjast með áhrifum lag-
anna á fjölskyldur og samfélag
allan þennan tíma með rann-
sóknum, t.d. á því hvernig mæð-
ur og feður skipta á milli sín
fæðingarorlofsmánuðunum sem
hvort þeirra um sig getur tekið.“
Er eitthvað neikvætt í lög-
unum sem þarf að uppræta að
þínu mati?
„Ég held það sé enn of
snemmt að segja til um það. Við
þurfum að bíða enn um sinn og
sjá lögin virka í heild þegar þau
eru að fullu komin til fram-
kvæmda. En eins og ég nefndi
áðan þá þarf að fylgja þeim eftir
með rannsókn á áhrifum þeirra
á hina ýmsu þætti og í framhaldi
af því þarf að skoða hvort og þá
hverju þarf að breyta. Ég geri
ráð fyrir að þau sem koma til
með að standa að slíkri rann-
sókn muni koma með ábending-
ar þar um.“
Hvernig er ætlunin að fara
með niðurstöður ráðstefnunnar?
„Vonandi verða nið-
urstöður ráðstefnunn-
ar til þess að hvetja
yfirvöld heilbrigðis-
og félagsmála til að
standa fyrir rann-
sóknum á áhrifum laganna.
Einnig vonumst við til að starfs-
fólk heilsugæslustöðva, stjórn-
endur fyrirtækja og ekki síst
foreldrar verði meðvitaðri um
lögin, möguleika þeirra og áhrif
og finni leiðir til að vinna með
þeim. Svo treystum við því að
við sem að henni stöndum verð-
um einhverju nær um áhrifin á
jafnrétti kynjanna.“
Katrín Björg Ríkharðsdóttir

Katrín Björn Ríkharðsdóttir
er fædd í Reykjavík 20.ágúst
1976. Hún hefur BA-próf í sagn-
fræði frá Háskóla Íslands árið
1992. Lauk síðan uppeldis- og
kennslufræðiprófi frá Háskól-
anum á Akureyri árið 1996 og
starfar nú sem sérfræðingur á
Jafnréttisstofu. Maki hennar er
Örn Arnarson leikskólakennari
og eiga þau soninn Darra sem er
tíu ára gamall
Þarf að fylgjast
vel með áhrif-
um laganna
Uss, þú ættir nú ekki að gapa mikið, Grétar minn. Þú ert líka með staurfót og lepp, góði.
ARTHUR Morthens, forstöðumað-
ur þjónustusviðs Fræðslumiðstöðv-
ar Reykjavíkur, segir að fræðsluráð
Reykjavíkur hafi markað nýja
stefnu í sérkennslumálum sem
leggi áherslu á sveigjanleika og
rétt fatlaðra nemenda til að fá sér-
kennslu. Ennfremur sé í henni lögð
áherslu á að foreldrar eigi meiri
möguleika á að velja á milli al-
menns grunnskóla, sérdeilda og
sérskóla.
Eins og fram kom í Morgun-
blaðinu síðustu helgi hefur fjöl-
skylda búsett á Seltjarnarnesi höfð-
að mál fyrir Héraðsdómi
Reykjavíkur á hendur bæjarstjóra
Seltjarnarnesbæjar, formanni
skólanefndar Seltjarnarnesbæjar
og skólastjóra Valhúsaskóla.
Ástæðuna má rekja til eindreginna
óska foreldra um að dóttir þeirra,
sem er þroskaheft, stundi nám í
sínum heimaskóla Valhúsaskóla en
skólinn veitti henni ekki viðtöku, að
sögn foreldranna, vegna fötlunar-
innar. Í Morgunblaðinu var greint
frá því að foreldrar stúlkunnar hafi
frá upphafi viljað að hún lifði sem
eðlilegustu lífi þrátt fyrir fötlun
sína. Telja þau hana eiga rétt til
þess, sbr. m.a. jafnræðisreglu
stjórnarskrárinnar og grunnskóla-
lög.
Í grunnskólalögum segir að
sveitarfélögum sé skylt að halda
skóla fyrir öll börn og unglinga á
aldrinum 6 til 16 ára. „Í grunn-
skólalögunum tel ég einnig koma
skýrt fram að einungis forráða-
menn barns geti sótt um skólavist
fyrir það í sérskóla,“ er haft eftir
móður stúlkunnar í Morgunblaðinu
en þar er hún að vísa til 37. gr.
grunnskólalaga.
Spurður um þetta segir Arthur
m.a.: „Ef foreldrar vilja velja al-
menna grunnskólann fyrir börn sín
þá höfum við komið með ábend-
ingar um að við teljum skynsam-
legra fyrir barnið að velja sérskól-
ann. En ef foreldrar velja þrátt
fyrir það heimaskólann fyrir barnið
þá höfum við litið svo á að það sé
þeirra réttur skv. 37. gr. grunn-
skólalaga.“ Arthur leggur þannig
áherslu á að ábyrgðin sé foreldr-
anna og að það geti enginn annar
en foreldrarnir sótt um sérskóla
eða sérúrræði fyrir barnið.
Eigi kost á fleiri
en einu úrræði
Jóhanna Kristjánsdóttir sér-
kennsluráðgjafi er á sama máli.
Hún segir að sér finnist eðlilegt að
foreldrar eigi síðasta orðið um það
hvar barnið gangi í skóla. „Mér
finnst eðlilegt að foreldrar ráði en
jafnframt finnst mér að þeir eigi að
eiga kost á fleiri en einu úrræði,“
segir hún í samtali við Morgunblað-
ið.
Telur hún að það eigi alls ekki að
fækka úrræðum; sérskólar fyrir
fötluð börn sem og sérdeildir innan
hinna almennu skóla eigi áfram að
vera raunhæfur valkostur. „Mér
hefur alltaf fundist það eðlilegt að
foreldrar eigi að ráða en þá verður
að hjálpa grunnskólunum að bjóða
upp á vandaða þjónustu og byggja
upp kerfi sem getur tekið á móti
fötluðum börnum. Það getur kallað
á mikla faglega vinnu.“
Úrræðum varðandi skóla fyrir fötluð börn fækki ekki
Foreldrar eigi síðasta orðið