Morgunblaðið - 11.11.2001, Blaðsíða 32

32 SUNNUDAGUR 11. NÓVEMBER 2001 MORGUNBLAÐIÐ
7. nóvember 1971: „Samn-
ingar verkalýðsfélaganna
runnu út í októberbyrjun og
hafa viðræður um samn-
ingagerð nú staðið yfir um
nokkra hríð án þess að um
sjáanlegan árangur sé að
ræða. Almennt er það skoð-
un manna, að þessum samn-
ingaviðræðum miði mjög
hægt áfram og að samningar
séu ekki á næsta leiti. Þetta
stafar ekki af því, að slælega
hafi verið unnið af samn-
ingamönnunum sjálfum.
Þvert á móti hefur mikið
starf verið unnið í undir-
nefndum varðandi lengingu
orlofs, styttingu vinnutíma
o.fl. Um sum þessara atriða
eru vafalaust skiptar skoð-
anir, en hitt er ljóst, að mik-
ið undirbúningsstarf hefur
verið innt af höndum.“
. . . . . . . . . .
8. nóvember 1981: „Tilviljun
réð því ekki, að þingflokkur
framsóknarmanna efndi til
næturfundar í því skyni að
reyna að samræma sjón-
armið sín í kjölfar lands-
fundar Sjálfstæðisflokksins.
Tilviljun hefur ekki heldur
ráðið því, að flokksblað
framsóknarmanna, Tíminn,
gengur fram fyrir skjöldu
eftir landsfundinn í því
skyni að gera allar nið-
urstöður hans sem tor-
tryggilegastar og koma illu
af stað. Framsóknarmenn
eru nefnilega í mun meiri
tengslum við atvinnurekst-
urinn í landinu en alþýðu-
bandalagsmenn og Gunnar
Thoroddsen og stuðnings-
menn hans. Þeir sáu, að á
landsfundi sjálfstæðismanna
voru það andstæðingar rík-
isstjórnarinnar, sem bentu á
hinn raunverulega vanda, að
um land allt stendur at-
vinnulífið höllum fæti og
þörf er róttækra aðgerða.
Framsóknarmenn vita, að
fari illa fyrir ríkisstjórninni
vegna vitlausrar stefnu
hennar í efnahagsmálum,
sitja þeir uppi með skömm-
ina. Fram til þessa hafa
framsóknarmenn haldið fast
í höfundarréttinn á efna-
hagsstefnu ríkisstjórn-
arinnar og krafist þess, að
Alþýðubandalagið héldi
verkalýðshreyfingunni við
efnið og Gunnar Thoroddsen
reyndi að telja kjark í
stjórnarliða almennt með
glansmyndatali og Potemk-
in-tjöldum.“
. . . . . . . . . .
10. nóvember 1991: „Deilda-
skipting Alþingis var afnum-
in með breytingu á stjórn-
skipunarlögum lýðveldisins,
sem samþykkt var í lok
næstliðins kjörtímabils og
staðfest af nýju þingi síðast-
liðið vor. Þing það er nú sit-
ur, 115. löggjafarþingið,
starfar því í einni málstofu, í
fyrsta sinn frá því að Alþingi
var endurreist sem löggjaf-
arþing árið 1874.“
Fory s tugre inar Morgunb laðs ins
Hallgrímur B. Geirsson.
Styrmir Gunnarsson.
Framkvæmdastjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
FJÖLMENNINGARSAMFÉLAG
Með Morgunblaðinu í gærfylgdi sérstakt blað, semgefið er út af Félagsmála-
ráðuneyti, Reykjavíkurborg, Rauða
krossi Íslands, Samtökum atvinnu-
lífsins og Sambandi íslenzkra sveit-
arfélaga, þar sem fjallað var um hið
fjölmenningarlega samfélag, sem er
að verða til á Íslandi. Útgáfa þessa
blaðs er merkilegt framtak, sem
varpar skýru ljósi á þá fjölbreytni,
sem orðin er að þessu leyti í sam-
félagi okkar og er líkleg til þess að
opna augu fólks fyrir því jákvæða við
þá þróun.
Í ávarpssorðum í blaðinu segir
Davíð Oddsson, forsætisráðherra
m.a.: „... þjóð sem þekkir og leggur
rækt við sína sögu og menningu á
auðveldara með að taka á móti nýjum
hugmyndum og áhrifum. Fordómar
eiga greiða leið að þeim, sem geta
ekki sótt styrk í menningu sína. For-
dómar fella fyrst þá, sem treysta
ekki á eigin styrk. Það fer því saman
að vera stoltur af eigin uppruna og
jafnframt skilja að samfélag okkar
þrífst bezt, þegar þeir sem hingað
leita eru boðnir velkomnir og geta
fundið hér tækifæri til betra lífs.“
Í viðtali sem birtist í blaðinu við
Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur,
borgarstjóra, segir hún m.a.: „... hef-
ur borgin sett sér þau meginmark-
mið að unnið skuli gegn fordómum,
að stofnanir borgarinnar tryggi að
útlendingar geti nýtt sér þjónustu
þeirra til jafns við aðra, að börn af
erlendum uppruna geti nýtt sér
skólakerfið, að þekking og menntun
útlendinga nýtist bæði þeim og sam-
félaginu, að brugðizt sé við ef brotið
er á fólki vegna uppruna og að
Reykjavík nýti sér menningarlega
fjölbreytni samfélagsins.“
Páll Pétursson, félagsmálaráð-
herra, segir m.a. í samtali við blaðið:
„Fjölmenningarlegt samfélag
grundvallast á gagnkvæmri virð-
ingu, jafnræði, sveigjanleika og lýð-
ræði. Ef vel tekst til á það að vera öll-
um til góða, auka víðsýni, styrkja
menningu og auka umburðarlyndi
þjóðarinnar.“
Eins og sjá má af þessum tilvitn-
unum má fullyrða, að þverpólitísk
samstaða ríki á Íslandi um að auð-
velda þeim útlendingum, sem hér
vilja setjast að, þá aðlögun að breytt-
um aðstæðum jafnframt því að vinna
gegn fordómum á þessu sviði, sem al-
þekktir eru frá öðrum löndum og
barnalegt væri að halda að skjóti
ekki upp kollinum hér.
Ávinningur okkar Íslendinga af
því að hingað flytji fólk frá öðrum
löndum er mikill. Þetta er yfirleitt
dugnaðarfólk, sem hefur áunnið sér
virðingu hins íslenzka samfélags.
Það flytur með sér nýja lífshætti og
ný lífsviðhorf, sem auðga samfélag
okkar, sem verður fjölbreyttara fyrir
vikið. Þegar á heildina er litið er ekki
hægt að halda því fram með nokkrum
rökum, þegar hér er komið sögu, að
við höfum orðið fyrir neikvæðum
áhrifum vegna þess stóra hóps fólks
frá öðrum löndum, sem hefur setzt
að hér. Hins vegar blasir við hvað
mannlífið hefur orðið fjölbreyttara á
Íslandi fyrir tilverknað þess.
Þá fer ekki á milli mála, að þetta
erlenda fólk flytur með sér færni og
þekkingu, sem kemur okkur til góða.
Athyglisvert er t.d. að af rúmlega 80
hljóðfæraleikurum í Sinfóníuhljóm-
sveit Íslands eru um 20 útlendingar
og er það eitt dæmi af mörgum um
hve erlent fólk hefur nú og fyrr auðg-
að tónlistarlíf á Íslandi mjög, jafnvel
svo að úrslitum hefur ráðið. Hjá Ís-
lenzkri erfðagreiningur vinna um 80
hámenntaðir útlendingar og þarf
ekki að hafa mörg orð um framlag
þeirra til uppbyggingar nýrrar at-
vinnugreinar á Íslandi.
Við eigum að fagna þessari þróun,
sem mun styrkja samfélag okkar og
efla á nýrri öld. Við skulum heldur
ekki gleyma því, að okkur finnst
sjálfsagt að Íslendingar geti setzt að
í öðrum löndum, ef þeim býður svo
við að horfa. Í þessum efnum sem
öðrum hlýtur gagnkvæmni að ríkja.
Á
MEÐAN athyglin hefur
beinst að Afganistan í kjöl-
far hryðjuverkanna í
Bandaríkjunum 11. sept-
ember hefur minna borið á
Sádi-Arabíu. Undanfarna
daga hafa Sádi-Arabar þó
viðhaft óvenjuharða gagn-
rýni á Bandaríkjamenn, nú síðast á fimmtudag
þegar utanríkisráðherra landsins, Saud al-Fais-
al, veittist að stjórn George Bush fyrir að standa
ekki við gefin fyrirheit um að eiga frumkvæði að
nýjum friðarumleitunum milli Ísraela og Palest-
ínumanna. Ráðherrann ítrekaði þó að Sádar
styddu hernaðinn í Afganistan til að uppræta
Osama bin Laden og hryðjuverkahreyfingu
hans, al-Qaeda. Sádar hafa legið undir nokkru
ámæli á Vesturlöndum og hafa verið gagnrýndir
fyrir að vera tregir til þess að rétta hjálparhönd í
baráttunni gegn hryðjuverkum. Eru þeir þó í
lykilstöðu til að veita upplýsingar enda hefur
Sádi-Arabía löngum verið gróðrarstía fyrir
herskáa bókstafstrúarmenn sem eru tilbúnir að
leggja allt í sölurnar fyrir málstaðinn. Nægir þar
að benda á að bandaríska alríkislögreglan, FBI,
telur að 15 af þeim 19 mönnum, sem rændu far-
þegaþotunum fjórum 11. september, hafi verið
Sádar. Opinberlega hrósa Bandaríkjamenn Sád-
um fyrir að vera samstarfsfúsir og greiðviknir,
þótt margir hafi litið svo á að Bush hafi eink-
anlega verið að hugsa um Sádi-Arabíu þegar
hann sagði í gær, föstudag, að þolinmæðin í garð
þeirra þjóða sem lítið hefðu gert í átakinu gegn
hryðjuverkum annað en að votta samúð væri
brátt á þrotum. Bush gaf þar tóninn fyrir ávarp
sitt á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í dag,
laugardag, en þar hugðist hann tala á svipuðum
nótum þótt engin nöfn yrðu nefnd. En bak við
tjöldin gætir gremju í garð Sádi-Arabíu hjá
Bandaríkjamönnum. Sádar hafa svarað spurn-
ingum, en þeir hafa verið gagnrýndir fyrir að enn
hafi enginn, sem tengist hryðjuverkasamtökun-
um al-Qaeda, verið handtekinn og ekkert hafi
verið gert til að frysta eignir og fé þeirra Sádi-
Araba sem hafa látið fé af hendi rakna til hryðju-
verkasamtaka.
Þótt þessi gagnrýni hafi ekki farið hátt er
greinilegt að stjórnvöld landsins hefur sviðið
undan henni og undanfarnar vikur hefur borið á
tilraunum til þess að svara henni, þvert á hefðir
leyndarhyggju og launungar. Tekið var eftir því
að Turki prins, fyrrverandi yfirmaður leyniþjón-
ustu Sádi-Arabíu, veitti löng viðtöl í síðustu viku
og bæði Abdullah krónprins og prins Nayef inn-
anríkisráðherra hafa svarað gagnrýni eftir
hryðjuverkin í New York og Washington.
Nayef sagði í október að engin tengsl hefðu
fundist á milli reikninga í Sádi-Arabíu og al-
Qaeda, hryðjuverkasamtaka bin Ladens. Hann
sagði að hvað handtökur snerti hefðu Banda-
ríkjamenn ekki lagt fram sönnunargögn um aðild
Sáda að óhæfuverkunum í Bandaríkjunum.
Jamal al-Suwaidi, stjórnandi rannsóknarstofn-
unar í herfræði í Sameinuðu arabísku fursta-
dæmunum, telur að hér sé ekki um hugarfars-
breytingu að ræða í Sádi-Arabíu heldur
tímabundið ástand. „Ég tel að þetta séu viðbrögð
við hatursherferðinni gegn Sádi-Arabíu,“ sagði
al-Suwaidi í samtali við fréttastofuna AP. „Ef
herferðin heldur áfram munu þeir halda áfram
að bregðast við.“
Spillt stjórn
kaupir sér frið
Ein ástæðan fyrir því
að Sádar töldu að þeir
þyrftu að bregðast við
er grein, sem blaða-
maðurinn Seymour M. Hersh skrifaði í vikuritið
The New Yorker um miðjan október. Hersh
vakti fyrst athygli fyrir alvöru þegar hann
greindi fyrstur manna frá morðum bandarískra
hermanna á saklausum borgurum í þorpinu My
Lai í Víetnam-stríðinu og einnig vakti umtal bók
hans um John F. Kennedy, sem nefndist Skugga-
hliðar Camelot og kom út í lok síðasta áratugar.
Hersh greindi frá því í grein sinni að sérfræð-
ingar bandarísku öryggisstofnunarinnar, NSA,
hefðu hlerað samtöl konungsfjölskyldunnar í
Sádi-Arabíu allt frá árinu 1994 eða fyrr. Í þessum
samtölum kæmi fram að stöðugt meiri spilling
einkenndi stjórn landsins, sem væri ekki í nein-
um tengslum við trúarhópa í landinu og væri svo
óttaslegin vegna veikrar stöðu sinnar að hún
hefði til að kaupa sér frið veitt hundruð milljóna
dollara til bókstafstrúarhópa, sem hefðu það
markmið að bola henni frá völdum.
Hersh greindi frá því að samkvæmt niðurstöð-
um sérfræðinga hefðu peningar verið farnir að
streyma frá Sádi-Aröbum til stuðnings al-Qaeda
og öðrum öfgahópum í Afganistan, Líbanon,
Jemen, Mið-Asíu og um allt Persaflóasvæðið árið
1996. „’96 er lykilárið,“ sagði bandarískur leyni-
þjónustumaður við Hersh. „Bin Laden setti sig í
samband við alla illingjana í nokkurs konar stór-
bandalagi og varð fær um að grípa til aðgerða
sem voru stórar í sniðum.“ Maðurinn bætti við að
stjórn Sádi-Arabíu hefði „gengið til liðs við
myrkraöflin“.
Hersh er ekki fyrstur til að benda á að stjórn
Sádi-Arabíu sé völt í sessi. Það hefur verið ljóst
um nokkurt skeið. Sagt er að heilsu Fahds kon-
ungs hraki stöðugt. Hann var reyndar myndaður
með Donald Rumsfeld, varnarmálaráðherra
Bandaríkjanna, um það leyti, sem loftárásirnar á
Afganistan hófust, og aftur með Tony Blair, for-
sætisráðherra Bretlands, í upphafi þessa mán-
aðar. Hersh segir aftur á móti að Fahd konungur
hafi ekki getað sinnt störfum síðan hann fékk
hjartaáfall síðla árs 1995 og þetta viti bandarísk
yfirvöld. Hann hefur eftir ráðgjafa stjórnar Sádi-
Arabíu að konungurinn sé undir læknishendi all-
an sólarhringinn. Hann geti setið í stól og opnað
augun, en allajafna sé hann ófær um að bera
kennsl á jafnvel sína elstu vini. Honum sé hins
vegar haldið á valdastóli vegna harðvítugra
deilna innan fjölskyldunnar. Arftaki Fahds er
krónprinsinn Abdullah, sem er hálfbróðir hans.
Abdullah fer í raun með völd í landinu og deilan
snýst um peninga. Abdullah vill taka á spillingu í
Sádi-Arabíu og fær ekki mikinn hljómgrunn.
„Eina ástæðan fyrir því að lífinu er haldið í Fahd
er að Abdullah verður ekki kóngur á meðan,“
hefur Hersh eftir ónefndum ráðgjafa í Hvíta hús-
inu.
Jarðvegur fyrir
hryðjuverka-
menn
Sádi-Arabía er ríkasta
arabaríkið. Engu að
síður hefur ríkissjóð-
ur landsins verið rek-
inn með halla undan-
farinn áratug. Simon
Reeve rekur í bókinni Nýju sjakalarnir, sem kom
út 1999 og fjallar um Ramzi Yousef og bin Laden
og framtíð hryðjuverka, að margir efist um að
Abdullah, sem er 77 ára, geti stemmt stigu við
hnignuninni í Sádi-Arabíu og telji að breytingar
séu óumflýjanlegar. Aðrir segja að Abdullah sé
helsta von landsins. Honum hafi loks tekist að
rétta af hallann á ríkissjóði og hann hafi til að
bera þann aga og seiglu, sem Ibn Saud, faðir
hans, bjó yfir. Reeve segir að staðfestar tölur
liggi ekki fyrir, en vergar þjóðartekjur á mann
hafi á tímabilinu 1988 til 1998 hrapað úr 15 þús-
und dollurum á ári niður í fjögur þúsund dollara.
Atvinnuleysi og óánægja fari sívaxandi meðal al-
mennings. Tekjur af olíu hafi á níunda áratugn-
um verið rúmlega 140 milljarðar dollara á ári en
séu nú komnar niður í um 20 milljarða dollara á
ári. Áður hafi Sádi-Arabar getað ferðast til
smærri ríkja við Persaflóann til að skemmta sér
og versla. Nú neyðist þeir til að leita sér þar
vinnu og það jafnvel erfiðisvinnu, sem er fáheyrt.
Ástandið er þannig að ríkisstjórnin hefur gefið út
tilskipun um að minnst 80 af hundraði starfs-
manna hvers fyrirtækis þurfi að vera sádi-arab-
ískir ríkisborgarar. Þetta á að stemma stigu við
atvinnuleysi og auka stuðning við stjórnina. Í
Sádi-Arabíu er menntunarstig fremur hátt, en
við núverandi kringumstæður sér aðeins tak-
markaður hópur fram á að geta gert sér vonir um
góðar framtíðarhorfur. Í fyrirlestri sem Michael
T. Corgan, prófessor í stjórnmálafræði við Bost-
on-háskóla, flutti við Háskóla Íslands á fimmtu-
dag benti hann á að hryðjuverka- og bylting-
armenn spryttu einmitt úr jarðvegi lægri
millistéttar, sem hefði hlotið menntun en ætti sér
engar vonir um að hún nýttist til bættra lífskjara
og Sádi-Arabía væri skólabókardæmi um slíkt
ástand.
Markmið bin
Ladens að ná
völdum í Sádi-
Arabíu
Eitt helsta markmið
bin Ladens og skoð-
anabræðra hans er að
ná völdum í Sádi-Ar-
abíu. Harðlínumönn-
um hefur verið að
vaxa fiskur um hrygg
og hefur uppgangur þeirra meðal annars leitt til
þess að rykið hefur verið dustað af gömlu dóm-
inó-kenningunni, sem mjög átti upp á pallborðið í
kalda stríðinu og var meðal annars ein meginrök-
semdin fyrir þátttöku Bandaríkjamanna í Kór-
eustríðinu og Víetnamstríðinu. Samkvæmt kenn-
ingunni myndu Norður-Afríka og
Mið-Austurlönd fylgja í kjölfarið ef bókstafs-
trúarmenn næðu völdum í Egyptalandi.
Benazir Bhutto, fyrrverandi forsætisráðherra
Pakistans, lítur svo á að Pakistan sé efst á lista
íslamskra harðlínumanna, sem hún kallar íslam-
ista, yfir þau lönd sem þeir vilja ná á sitt vald og
segir að næst komi Sádi-Arabía og síðan Tyrk-
land. Aðrir segja að Egyptaland sé númer þrjú á
þessum ímyndaða lista. Bin Laden lítur svo á að