Morgunblaðið - 11.11.2001, Blaðsíða 23

miðaði hægt. Þá kom Steingrímur
Arason til sögunnar, íslenskur mað-
ur, roskinn og reyndur kennari sem
var í heimsókn í New York, og Stef
lagði verkið í hendur hans.
Ég lærði líka um þrjátíu íslensk
þjóðlög, sem ég hef alltaf verið hrifin
af, og þau reyndust mér harla vel eft-
ir að við komum til landsins. Íslend-
ingar hafa gaman af að syngja og
undruðust stórum þegar ég gat
sungið þriðja eða fjórða erindið sem
sumir þeirra kunnu ekki.
... en hún Evelyn hérna
er til í að skrifa bók!
Eftir fyrstu bók sína varð Evelyn
metsöluhöfundur. T.d. seldist bók henn-
ar um Alaska í yfir 100.000 eintökum.
Sú venja var í Stefansson-bóka-
safninu að hafa viðtöl við fólk af norð-
urslóðum þegar það kom til New
York; hraðritari skráði það sem rætt
var, en það var síðan umritað og
samhæft öðrum rannsóknargögnum
okkar. Auk þessa skrifaðist Stef á við
fjölda fólks sem bjó yfir sértækri
vitneskju um heimskautasvæðin.
Einn í þeim flokki var ungur lista-
maður, Fred Machetanz að nafni.
Hann átti frænda sem stundaði
verslun í þorpinu Unalakleet norður
í Alaska og dvaldist Fred oft hjá hon-
um tímunum saman. Fred hafði gefið
út tvær bráðskemmtilegar barna-
bækur um norðurslóðir hjá Charles
Scribner’s Sons og var að leggja
drög að þeirri þriðju um Alaska þeg-
ar hann var kallaður í sjóherinn til
virkrar herþjónustu í síðari heims-
styrjöld. Hann hafði tekið nokkrar
fegurstu myndir sem ég hafði
nokkru sinni séð af lífi inúka í Alaska.
Hann bað Stef að skrifa texta við
þær.
„Ég er of önnum kafinn vegna
stríðsins,“ sagði Stef, „en hún Eve-
lyn hérna er til í að skrifa bók. Hún
getur það.“ Þetta varð tilefni þess að
ég snæddi hádegisverð með Alice
Dalgliesh, útgáfustjóra Freds hjá
Scribner’s. Hún vissi að nafnið Stef-
ansson á bók um norðurslóðir myndi
vekja athygli og fullvissaði mig um
að ég gæti skrifað bók um Alaska ut-
an um myndir Freds er félli einkar
vel inn í bókaflokk sem þau voru að
gefa út. Ég sagði aftur og aftur: „Ég
veit ekki hvort ég get skrifað bók. Ég
hef aldrei skrifað bók.“
Nornaveiðar McCarthys
Vilhjálmur átti stærsta heimskauta-
bókasafn í Vesturheimi. Árið 1951 gaf
hann safnið Dartmouth-háskóla og
þau Evelyn fluttu til New Hampshire.
Evelyn hóf störf sem bókavörður, en
síðar varð hún háskólakennari. Brátt
eru bestu vinir þeirra stimplaðir að-
alnjósnarar Rússa í Bandaríkjunum.
Þess var heldur ekki langt að bíða að
ofsóknir McCarthys og óamerísku
nefndarinnar næðu til Stefansson-
hjónanna!
Louis Wyman var dómsmálaráð-
herra í New Hampshire 1954; hann
var framagjarn maður og McCarthy-
árin gáfu mörgum framagjörnum
stjórnmálamönnum færi á að sanna
sig. Hann tók nú að svipast um eftir
kommúnistum í New Hampshire.
Dag einn hringdi Wyman til Stefs í
Hanover og spurði hvort hann ætlaði
að vera samvinnuþýður. „Samvinnu-
þýður um hvað?“ spurði Stef. „Sam-
vinnuþýður við skrifstofu mína og
segja það sem þú veist um komm-
únista.“
Stef sagði að sér væri það sönn
ánægja. Stef var einn þeirra fyrirles-
ara sem færðust í aukana þegar grip-
ið var fram í fyrir þeim og vissi að
hann gæti snúið léttilega á Wyman í
hvaða yfirheyrslu sem væri. Hann
hafði reglulegt gaman af þessu.
Wyman spurði hann hvort það væri
rétt að hann væri prófessor í
Dartmouth. „Þá stöðu hef ég nú ekki
því miður,“ ansaði Stef sannleikan-
um samkvæmt. Þá sagði Wyman:
„Ég sé að þú ætlar að verða erfiður,“
og lagði á. Daginn eftir fór Stef í
pósthúsið til að sækja póst sinn, en
þar var þá fyrir stefnuvottur sem af-
henti honum stefnu. Stef sagði Just-
in Stanley frá þessu, er var lögmaður
og aðstoðarrektor í Dartmouth;
Stanley tók stefnuna alvarlegar en
Stef og lagði til að Dudley Orr,
stjórnarmaður í Dartmouth er bjó í
Concord, væri rétti maðurinn til að
fylgja honum til skrifstofu Wymans.
Stef kom á vettvang með Dudley á
tilsettum tíma og Wyman furðaði sig
á því að hann skyldi hafa í fylgd með
sér „besta manninn í Concord, í laga-
legu eða félagslegu tilliti“.
Wyman spurði hvort Stef þekkti
eitthvað til kommúnista. „Að sjálf-
sögðu geri ég það því að ég er gamall
nemandi úr Guðfræðiskólanum í
Harvard, þar líta þeir á Jesú sem
kommúnista og við vitum sitt af
hverju um Jesú.“ Þetta var nú ekki
það sem Wyman átti við. Vissi Stef
eitthvað um bandaríska kommún-
ista? Hann kvaðst hafa búið árum
saman með inúkum í Norður-Amer-
íku, þeir voru allir kommúnistar áður
fyrr en sumir voru nú orðnir býsna
kapítalískir í hugsun.
Dudley Orr tjáði Stef að Wyman
væri ekki á höttunum eftir honum,
hann væri á höttunum eftir mér. Þeir
litu á hann sem aldraðan kjána sem
hefði látið slóttuga konu hafa sig að
ginningarfífli. Meðan Stef hafði verið
frammi hafði Wyman sýnt Orr bréf
frá uppljóstrara en það hafði vakið
áhuga Wymans á Stefansson-hjón-
unum. Ég var sögð hafa verið hátt-
settur félagi í kommúnistaflokknum
áður en ég fór frá Ungverjalandi og
nú héldi ég uppi innrætingu á nem-
endum í Dartmouth og hefði Stef að
ginningarfífli en villti jafnframt
heimildir á mér sem kennari í rúss-
nesku. Orr hafði fullvissað Wyman
um að rússneskan mín sem ég hafði
lært í Middlebury væri býsna góð, en
ég kenndi hana ekki. Wyman vildi
samt hitta mig og fundartími var
boðaður viku seinna. Ég svaf ekki
ýkja mikið þessa viku.
Rósir & rómantík
Vilhjálmur lést árið 1962, en þá var
Evelyn 49 ára. Evelyn fékk vinnu í
Washington. 1964 er hún boðin til
kvöldverðar í New York og er borð-
herra hennar John U. Nef, þekktur pró-
fessor og listaverkasafnari. Á svip-
stundu hverfur einmanakenndin og
þriðja hjónabandið er á næsta leiti.
Það leið næstum yfir mig þegar ég
var komin heim og tók utan af öskj-
unni. Þarna voru hin dýrlegustu
smábrönugrös sem ég hafði nokkru
sinni séð, ekki bara eitt blóm til að
næla á kjól, heldur tugir blóma sem
nægðu í dýrlega blómaskreytingu.
Ég var orðlaus af gleði. Var þetta
einhver draumur sem hlaut að enda
þegar ég vaknaði?
Ég hafði tiltekna aðstöðu vegna
stjórnunarhlutverks míns í Brook-
ings Institution og því tók ég einka-
borðsal traustataki og bauð John
Nef í hádegisverð. Þar bað hann mín,
fimm dögum eftir fyrstu kynni okkar
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 11. NÓVEMBER 2001 23
Þakdúkar og
vatnsvarnarlög
Þakdúkar og
vatnsvarnarlög á:

þök

þaksvalir

steyptar

rennur

ný og gömul
hús
Góð
þjónusta og
fagleg
ábyrgð
undanfarin
20 ár
- unnið við öll veðurskilyrði
- sjá heimasíðu www.fagtun.is
FAGTÚN
Brautarholti 8 • sími 562 1370