Samvinnan - 01.08.1968, Blaðsíða 23

NÝ SKREF: I. í samvinnu-
málum bænda.
Bændur fundu leið í sam-
vinnuhugsjóninni til úrlausn-
ar á margvíslegum vandamál-
um sínum um síðustu aldamót
og á fyrstu fjórum áratugum
þessarar aldar. Síðan hefur
verið kyrrstaða í þessum mál-
um. Kaupfélögin hafa verið
mikilvægustu stofnanir sveit-
anna frá aldamótum. Tóvinn-
an hvarf af heimilunum inn í
verksmiðjusali Gefjunar og
Álafoss. Eins fór með skógerð
og klæðagerð. Mjólkursamlög-
in losuðu þúsundir af heimil-
um landsins við gífurlegt starf
og erfiði húsmæðra og grið-
kvenna við mjólkurvinnsluna,
smjör-, skyr- og ostagerð.
Þannig hefur verkaskipting
hins iðnþróaða félagsskipulags
gjörbreytt aðstöðu hins forna
bændabýlis.
Nú má spyrja, hvort sam-
vinnuúrræðin geti ekki lengur
þjónað starfsþróun sveitanna.
Er ekki ennþá hægt að finna
störf og erfiði á sveitaheimil-
unum, sem samvinnan getur
létt af á svipaðan hátt og
mjclkursamlögin gerðu á sín-
um tíma?
Hér skal bent á nokkur at-
riði, þar sem ný skref í átt til
aukinnar samvinnu virðast
með hægu móti geta létt af
erfiðum störfum, stóraukið af-
köst, bætt hag bænda og stuðl-
að að lækkuðu búvöruverði
vegna þeirrar hagræðingar,
sem samvinnan og tæknin geta
komið á.
a. Samlagsfjós. Hversu mikið
getur einn maður nú heyj-
að yfir sumarið með skyldu-
liði sínu á góðu túni? Þetta
er mikilvæg spurning, því að
stærð bústofns þyrfti að
miðast við nýtingu lands-
ins og vinnuafköst manns-
ins og fjölskyldu hans yfir
sumarið. Ef álitið væri, að
bóndi með réttar vélasam-
stæður gæti í meðalárferði
framleitt sem einyrki (með
fjölskylduvinnu) um 2500
hestburði heys, þá hefur
hann heyfóður fyrir um það
bil 70 nautgripi til ársfóðr-
unar. Af þessum stofni geta
verið 55—60 mjólkandi kýr.
Góð stærð á samlagsfjós-
um með fullkominni vél-
tækni er fyrir ca. 1200
mjólkandi kýr. Tuttugu
bændur gætu þá átt slíkt
fjós með um 60 mjólkandi
kúm hver að meðaltali. Hver
bóndi hefur sína eigin fjós-
álmu og eigin hlöðu, sem er
staðsett út frá mjaltafjós-
inu í miðju. Menn geta
sjálfir ráðið fóðrun kúnna
og ræktun stofnsins. Kýrnar
eru allt árið í fjósinu, sem
væri lausgöngufjós (rekkju-
fjós) af sænskri gerð, og
heyfóðraðar á hverjum degi.
Útivist er ekki mikilvægt
atriði fyrir kýr; þó mætti
'hafa rúmgóðar réttir til
hreyfingar fyrir þær úti
sumar og vetur, ef menn
leggja áherzlu á það.
Mjalta- og hirðingarstörf
í slikum samvinnumjalta-
fjósum eru ekki nema brot
af því, sem á sveitaheim.il-
unum gerist. Algengt er er-
lendis í slíkum fjósum, að
100—120 mjólkandi kýr
komi á hvern starfsmann.
Samlagsfjós gætu verið
góð úrræði fyrir þá, sem
vilja ekki breyta um búsetu.
Þeir eiga sín heimili áfram
dreift í sveitunum, heyja
hver sitt tún og flytja heyið
Ibundið úr súgþurrkunar-
'hlöðum sínum í samlags-
fjósið. Heybinding og hey-
flutningar með nútíma-
tækni er lítið vandamál og
lítið erfiði.
b. Félagsbú. Önnur leið til
samstarfs um landbúnað er
að stofna til stórra félags-
búa, t. d. 20 manna. Starfs-
form búanna er óþarft að
ræða hér nánar, það eru
svo mörg slík form reynd
erlendis, og við íslendingar
höfum mikla reynslu í fé-
lags- og hlutaskiptarekstri
í sjávarútvegi. Aðalvanda-
málið, sem hér er um að
ræða, er það, hvort sveita-
fólk hafi nógu almennt
nægan samvinnuþroska til
að stofna til samstarfs um
búrekstur. Sérvizka, öfga-
kennd einstaklingshyggja
eða skapbrestir munu verða
örðugustu hindranir þess-
ara mála, en menntun og
þjálfun eiga að geta rutt
þeim hindrunum úr vegi að
miklu leyti. Að minnsta
kosti vilja bjartsýnismenn
á mannfólkið trúa því.
Tuttugu fjölskyldur, sem
hver býr út af fyrir sig í
sinni íbúð, í fjölbýlishúsi
eða aðskildum húsum eftir
trú manna á manneðlið,
myndu geta skipulagt
verkaskiptingu og haft á
einu búi að minnsta kosti
2000 nautgripi og þar af um
1600 mjólkandi kýr og ann-
að heyskap á sumrin á
landi, sem væri um 2000
hektarar. Þessir menn gætu
sinnt öðrum búskap með, t.
d. haft alifugla og svín, þvi
að svona stór hópur, sem
beitir fullkominni tækni og
skipulagi, getur náð geysi-
legum framleiðsluafköstum.
c. Fóðurbætisverksmiðjur. Sam-
vinnufélög bænda þurfa og
munu á næstu árum taka
mestalla fóðurbætisfram-
leiðsluna í sínar hendur og
framleiða fóðurblöndur úr
75—80% af innlendum fóð-
urtegundum. Slíkar fóður-
blöndur handa nautgripum
og sauðfé má gera úr ca.
55% grasmjöli, 20% af inn-
lendu fiskimjöli og feiti
(tólg og hert lýsi), 20% af
maísmjöli og 5% af fóður-
söltum. Með þessu móti
flytjast fóðurblöndunar-
stöðvarnar upp í sveitir, þar
sem meira en helmingur af
blöndunum verður gras-
mjöl, sem í sveitunum er
framleitt. Þetta nýja skref
í snmvinnu- og framleiðslu-
málum sveitanna er hið
mikilvæg-asta. Við myndum
spara 200—300 milljónir kr.
af gjaldeyri, og flytjum svo
þessa verðmætasköpun upp
í sveitir landsins.
Hvaðan á að taka fé í þetta?
má spyrja. Ég bendi enn á
sjóðinn, sem fer til bragðbætis
með kjötinu okkar, ca. 250 árs-
milljónir. Tíundi hluti þess-
arar upphæðar í nokkur ár
mundi lyfta Grettistaki í gras-
mjölsframleiðslumálum. Lengi
hefur það verið þannig í Sviss
og Hollandi, að engin fram-
kvæmd í sveitum er þar styrkt
meira en byggingar á gras-
mjölsverksmiðjum. Þær eiga þó
hvergi eins mikinn rétt á sér
og hér á landi, því landi þar
sem grasið er nærfellt eina
undirstaða landbúnaðar.
Kjarnfóður handa fénaði í
ár er það brauðkorn, sem ekki
var keypt til manneldis í fyrra.
Mjög er sennilegt, að næstu
áratugi verði nóg af slíku
kjarnfóðri á heimsmarkaðin-
um. Hins vegar mun einhvern
tíma á næstu öld koma að því
vegna væntanlegrar fjölgunar
mannkynsins, að þetta kjarn-
Tilraunareitir á Hvanneyri.
19