Læknablaðið - 15.10.2001, Qupperneq 10

FRÆÐIGREINAR / RITSTJÓRNARGREIN
fram í fjölmörgum erlendum rannsóknum eins og
Davíð og félagar benda á í grein sinni. Loks hníga öll
rök að því að við fylgjum alþjóðlegum ráðleggingum
um endurlífganir sem fullyrða má að hvfli á vandaðri
og gagnrýninni yfirvegun á tiltækum rannsóknar-
niðurstöðum á hverjum tíma. Alþjóðlegt samstarf í
þessum efnum hefur borið ríkulegan ávöxt.
Prátt fyrir það sem að ofan er sagt er mikið starf
óunnið bæði í hagnýtingu þeirrar tækni og þeirrar
þekkingar sem þegar eru fyrir hendi og í rannsóknum
á óleystum vandamálum. Frá því kallað er eftir hjálp,
sem að sjálfsögðu verður að gerast strax, þar til gefið
er rafstuð mega helst ekki líða meira en fimm mínút-
ur og inni á sjúkrahúsum hefur markið verið sett við
þrjár mínútur. Lífslíkur minnka um 10% við hverja
mínútu sem líður. Rafvendingartæki þurfa að vera
víðar og þau þurfa að vera ofureinföld í notkun.
Ýmsa hlekki þarf að treysta, til dæmis vakna spurn-
ingar um tækjabúnað og þjálfun á ýmsum heilbrigðis-
stofnunum þar sem tíðni hjartaáfalla er meiri en á
stöðum sem fjölfarnari eru. Algengustu mistök sem
gerð eru við endurlífgun snerta annars vegar forystu
eða leiðtogahlutverk á vettvangi og hins vegar tækni
í framkvæmd (9). Á sjúkrahúsum eru oft of margir á
staðnum (hik í forystu) en mistök við barkaþræðing-
ar eru algengust tæknilegra vandamála. Röng notkun
rafvendingartækja er einnig algeng, til dæmis að stillt
sé á samhæfingu við QRS-bylgjur (synchronization) í
sjúklingum sem eru með sleglatif og hafa því engar
QRS-bylgjur, eða önnur mistök eru gerð við stillingu
tækis.
í nýlegri alþjóðlegri yfirlýsingu er kallað eftir stór-
auknum grunnrannsóknum til að unnt sé að þróa
meðferðarmöguleika sem draga úr blóðþurrðaráhrif-
um í líkamanum í heild (whole body ischemia) en
einkum þó í heila (10). Of oft hafa sjúklingar heila-
skemmdir eftir endurlífgun sem tekist hefur vel að
öðru leyti. í ofangreindri yfirlýsingu er vakin á því at-
hygli að meiri og dýpri skilning vanti á grunnþáttum
frumusköddunar við blóðþurrð og endurflæði (re-
perfusion injury). Pví þarf meiri rannsóknir á ýmsum
sviðum grunnvísinda sem snerta mörg líffærakerfi
þótt hjarta, blóðrás og taugakerfi verði áfram ofar-
lega á blaði. Mikilvægum spurningum er ósvarað
varðandi möguleika á því að vernda frumur við blóð-
þurrð í líkamanum öllum og að koma starfsemi
þeirra aftur í gang. Við þurfum að skilja betur sam-
eindalíffræðilegar forsendur vefjadvala (hiberna-
tion), og þess hvernig blóðþurrð eða annað álag á
frumur býr þær undir annað og meira álag (precon-
ditioning) og svo má lengi telja. Glíman við slíkar
spurningar tekur okkur inn á svið boðkerfa í frum-
um, jónaganga og tjáningu gena við mismunandi að-
stæður. Óhætt er því að fullyrða að framfarir á sviði
endurlífgunar byggjast bæði á markvissri hagnýtingu
þeirrar þekkingar og tækni sem við búum þegar yfir,
sem felur ekki síst í sér fræðslu meðal heilbrigðis-
starfsmanna og almennings, og rannsóknum á mörg-
um sviðum hagnýtra fræða og grunnvísinda því enn
vantar okkur dýpri skilning á mörgum þáttum þessa
flókna viðfangsefnis.
Heimildir
1. Baskett PJF. The reuscitation greats. Peter J. Safer, the early
years 1924-1961, the birth of CPR. Resuscitation 2001; 50: 17-
22.
2. Kouwenhoven W, Jude JR, Knickerbocker GG. Closed-chest
cardiac massage. JAMA 1960; 173:1064-7.
3. Safar P, Brown TC, Holtey WH. Ventilation and circulation
with closed chest massage in man. JAMA 1961; 176: 574-6.
4. American Heart Association. Guidelines 2000 for cardiopul-
monary resuscitation and emergency cardiovascular care.
Circulation 2000; 102/Suppl: 11-1384.
5. Cummins RO, Ornato JP, Thies WH, Pepe PE. Improving
survival from sudden cardiac arrest: the “chain of survival”
concept: a statement for health professionals from the Ad-
vanced Cardiac Life Support Subcommittee and the Emer-
gency Cardiac Care Committee, American Heart Association.
Circulation 1991; 83:1832-47.
6. Sigurðsson G, Þorgeirsson G. Sérhæfð endurlífgun utan sjúkra-
húsa á Reykjavíkursvæðinu 1991-1996. Læknablaðið 2000; 86:
669-73.
7. Hallstrom A, Cobb L, Johnson E, Copass M. Cardiopulmo-
nary resuscitation by chest compression alone or with mouth-
to-mouth ventilation. N Engl J Med 2000; 342:1546-53.
8. Arnar DO, Gizurarson S, Baldursson J. Viðhorf íslendinga til
framkvæmdar endurlífgunar utan sjúkrahúss. Læknablaðið
2001; 87:777-80.
9. Eisenberg MS, Mengert TJ. Cardiac resuscitation. N Engl J
Med 2001; 344:1304-13.
10. Weil MH, Becker L, BudingerT, Kern K, Nichol G, Shechter I,
et al. International statement. Post resuscitative and initial
utility in life saving efforts (pulse). A workshop executive
summary. Resuscitation 2001; 50: 23-5.
774
Læknablaðið 2001/87