Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.06.1950, Blaðsíða 160

Tímarit Máls og menningar - 01.06.1950, Blaðsíða 160
150 TÍMARIT MÁLS OG MENNINGAR sveina, við hönd sér og sýndi okkur til- veruna frá nýjum og æðri sjónarhól. Saga mannsandans, eins og próf. Ágúst sagði okkur hana, braut af hugsun okk- ar margan fjötur og beindi geisla þekk- ingar inn í það rökkur, sem við afdala- börn á hjara veraldar vorum borin í. Nú er Saga mannsandans að koma út á ný, stórum aukin og bætt. Eg drep stuttlega á tvö fyrstu bindin, sem þegar hafa birzt. 1. Forsaga manns og menningar. Þetta bindi er nýtt, rækilegur inn- gangur að verkinu öllu. Við gefum höfundi sjálfum orðið: „Það er nú tilgangur ritverks þessa, sem nú birtist hér í annarri, aukinni og breyttri útgáfu eftir því nær 40 ára bil, að gefa Islendingum ofurlítið sýn- ishorn af þessari vegferð mannsandans frá fyrstu tíð og fram til loka 19. aldar. Er þá eðlilegast að þræða sömu leið- irnar og hann sjálfur hefur farið, byrja á sögu trúarbragðanna frá elztu tíð, rekja síðan sögu heimspekinnar, en lýsa síðan að nokkru helztu sigurvinn- ingum vísindanna" (bls. 7). Bókin hefst á því, að þróunarkenn- ingunni er teflt fram gegn sköpunar- sögu biblíunnar. Síðan rekur höfundur þróunarsögu jarðar og jarðlífs, sam- kvæmt niðurstöðum jarðfræði og fom- leifafræði. Skjótar en varir hefur hann leitt okkur fram hjá hinum tröllauknu skriðdýmm, sem froskarnir (sælend- ingamir) gátu af sér (bls. 15), látið okkur undrast óttalaust hið „sverð- mynnta tigrisdýr-“ og bent okkur á hinn sameiginlega forföður apa og manna, „propliopithecus, sem uppi var á Egyptalandi fyrir fjörutíu til fimmtíu miljónum ára, en hann er mun líkari manni en nokkur af hinum núlifandi mannöpum“ (bls. 33). Eftir að lýst hefur verið þróun frummannsins, frá ármenninu (eoanthropus) til Kro- magnonmannsins, hins eiginlega homo sapiens, vizku gæddrar veru, snýr höf- undur sér að upphafi menningar, eins ög hún birtist í áhöldum, legstöðum og híbýlum frá þessu tímabili. Gefa minj- ar þessar allglögga hugmynd um það, sem greinir mann frá dýri: hæfni hans til þess að smíða verkfæri og hug- myndaflug hans, sem kemur fram í vaknandi listhneigð og trúarhugmynd- um. Allur síðari hluti bókarinnar fjallar um trúarlífið og þróun þess frá frum- stæðustu hugmyndum til helgisiða og ódauðleikatrúar nútímamanna. Er hún rakin allnákvæmlega í einstökum at- riðum. Nú verða trúarhugmyndir og trúrækni frummanna ekki raktar af fornleifum nema að óverulegu leyti. Höf. fylgir þekktu fordæmi, er hann notar trúarhugmyndir frumstæðra nú- lifandi þjóða sem heimild og dregur af þeim hliðstæðuályktanir um trú frummannsins. Hann bendir sjálfur (bls. 81) á vafann, sem jafnan fylgir slíkri aðferð. Sannleikurinn er sá, að við vitum ekki, hvort „svonefndar villi- þjóðir" hafa, eins og höf. segir, „staðn- að í þróun sinni og standa því á nokkurs konar andlegu steinaldar stigi“ (bls. 81). Vel mætti hugsa sér, að hér væri um yngri stofna og annan þróun- arhraða að ræða. En gerum ráð fyrir, að „villiþjóðimar" væru endanlega staðnaðar í þróun sinni; þá væri af rökfræðilegum ástæðum menningarstig þeirra ekki sambærilegt við menningu frammannsins, sem var í framför og sífelldri sköpun. Oft virðist svo sem
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.