Peningamál - 01.05.2010, Blaðsíða 17

ÞRÓUN OG HORFUR
Í EFNAHAGS- OG PENINGAMÁLUM
P
E
N
I
N
G
A
M
Á
L

2
0
1
0
•
2
17
þegar lönd lenda í gjaldeyris- og greiðslujafnaðarkreppu. Alþjóða-
samfélagið hefur því ekki gert athugasemdir við þau höft sem sett
voru á fjármagnshreyfingar á Íslandi og framkvæmd þeirra hefur
verið samþykkt af stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það er hins vegar
ljóst að erfitt verður að viðhalda svo viðamiklum gjaldeyrishöftum
án þess að þau teljist brot á þessum alþjóðlegu sáttmálum þegar frá
líður og gjaldeyris- og greiðslujafnaðarkreppan er að baki.
Einhvers konar gjaldeyrishöft þekkjast víða
Eins viðamikil höft á fjármagnshreyfingar og sett voru á hér á landi
í kjölfar kreppunnar þekkjast ekki víða, a.m.k. ekki meðal þróaðra
ríkja. Þau þekkjast hins vegar meðal ýmissa nýmarkaðsríkja, t.d. Kína
og Indlands sem lengi hafa haft víðtækar takmarkanir á gjaldeyris-
viðskipti og fjármagnshreyfingar.
Einhvers konar takmarkanir á fjármagnshreyfingar þekkjast
hins vegar víða, jafnvel á meðal þróaðra iðnríkja, eins og sjá má í
töflu 1. Meðal iðnríkja er yfirleitt um að ræða einhvers konar höft
á beina erlenda fjárfestingu. Höft á innflæði fjármagns eru jafn-
an notuð til að reyna að stemma stigu við óhóflegu innflæði sem
orsakast af jákvæðum vaxtamun við útlönd, eins og t.d. nýleg dæmi
í Brasilíu og Tævan og áður í Chíle á tíunda áratug síðustu aldar, Taíl-
andi (2006-2008) og Kólumbíu (2007-2008) sýna. Í þessum löndum
hafa höft byggst á markaðslausnum, þ.e. skatt á gjaldeyrisviðskipti
(Brasilía) eða vaxtalausa bindiskyldu (Chíle, Taíland og Kólumbía).2
Gjaldeyris höft á útflæði eru hins vegar gjarnan notuð til að koma í
veg fyrir fjármagnsflótta. Dæmi um slíkt fyrirkomulag í kjölfar fjár-
málakreppa undangengna áratugi eru t.d. Spánn árið 1992, Rúm-
enía árið 1996 og Rússland og Malasía árið 1998.3
2. Í því tilfelli eru erlendir fjárfestar skyldaðir til að leggja hluta innflæðisins (í innlendri eða
erlendri mynt) á reikning í seðlabankanum til ákveðins tíma án vaxta. Þetta fyrirkomulag
virkar eins og skattur á gjaldeyrisinnflæði þar sem skatthlutfallið ræðst af því hversu
lengi fjármagnið er inni í landinu. Eftir því sem fjárfest er til lengri tíma, því lægra verður
skatthlutfallið í raun.
3. Sjá t.d. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn (2010), Global Financial Stability Report, apríl 2010,
N. Magud og C. M. Reinhart (2006), „Capital controls: An evaluation“, NBER Working
Paper Series, nr. 11973, og Ariyoshi, A., K. Habermeier, B. Laurens, I. Ötker-Robe, J. I.
Canales-Kriljenko og A. Kirilenko, (2000), „Capital controls: Country experiences with
their use and liberalization“, IMF Occasional Paper nr. 190.

Takmarkanir á Takmarkanir á Takmarkanir á
Lönd fjármagnshreyfingu útflæði innflæði
Nýmarkaðsríki 45 47 42
Þróuð ríki 15 19 10
OECD-ríki 20 24 14
Öll aðildarríki Alþjóðagjaldeyrissjóðsins 39 42 36
Ísland2 75 74 82
1. Einfalt meðaltal fjármagnshreyfinga sem lúta takmörkunum sem hlutfall af heildarfjármagnshreyfingum. 2. Tekur ekki tillit til
afnáms hafta á innflæði frá því í nóvember 2009.
Heimild: Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn (2009), Annual Report on Exchange Arrange ments and Exchange Restrictions.
Tafla 1 Fjármagnshöft í aðildarríkjum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins 20081