Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.09.2011, Síða 21

en þar var hann kjörinn forseti 1851. I öðru lagi átti forsetatitillinn við
störf hans sem forseti Alþingis 1849-1853, 1857 og 1867-1877, síðast
forseti sameinaðs þings eftir að deildaskipting Alþingis var tekin upp með
stjórnarskránni 1874. Séra Matthías Jochumsson, ritstjóri Þjóðólfs notar
titilinn í víðtækari merkingu eða um Jón sem forystumann íslendinga. í
þeirri merkingu festist titillinn við nafn hans. Hann er Jón forseti. Spurning
er hvað muni gerast ef maður að nafni Jón verður einhverju sinni kjörinn
forseti Islands. Þyrfti sá Jón ekki að skipta um nafn líkt og sá þarf að gera
sem kjörinn er páfi?
Skoðanir og viðhorf Jóns Sigurðssonar voru angi af þeirri þjóðernis-
hyggju (nationalisma) sem mjög var ríkjandi stjórnmálaviðhorf meðal
Evrópubúa á 19. öld og lengi síðan. Þjóðernishyggja Jóns Sigurðssonar
lýsti sér m.a. í þeim viðhorfum sem hann birti í greininni „Um alþing
á íslandi“ frá 1841. Þar leiðir hann rök að því að íslandi hafi þá vegnað
best þegar landsmenn réðu sínum eigin málum en allt hafi farið úrskeiðis
þegar landið laut stjórn framandi þjóðar. Skýringin var ekki sú að sú þjóð
væri vond og ætlaði Islendingum illt heldur hitt að ráðamennirnir þekktu
ei sem skyldi landsins þarfir og vissu því ekki hvað landsmenn vanhagaði
um. „[...] það er stjórnarlögunin og stjórnaraðferðin, sem hefir skapað oss
eins og þær skapa hverja þjóð. [...] stjórn landsins hefir um langan aldur
verið í annarra höndum, sem ekki hafa farið að landsins þörfum og ekki
vitað hvað því hagaði.“2 Og rök sín styður hann einnig með skírskotun til
reynslu annarra þjóða. „Veraldarsagan ber ljóst vitni þess, að hverri þjóð
hefir þá vegnað best, þegar hún hefir sjálf hugsað um stjórn sína, og sem
flestir kraftar hafa verið á hræringu.“3
Frelsi þjóðar er m.ö.o. samsvarandi frelsi einstaklings. Einstaklingi líður
best þegar hann er sjálfráður, frjáls til orða og athafna, en sé hann ánauðugur
og undir annan settur stendur það í vegi fyrir athafnaþrá hans. Eins er það
með þjóð. Ef hún er öðrum háð getur hún ekki starfað og unnið samkvæmt
þeim kröftum sem í henni búa. Því verður hún að vinna að því að verða
sjálfráð um eigin hagi og vinna út frá því að þroska sínum.
Jón Sigurðsson hvatti þjóð sína til vitundar um réttindi sín og fyrir
hvatningu hans urðu hugtökin þjóðleg endurreisn og þjóðlegur metnaður
eins konar kjörorð sem íslendingar fylktu sér um á ofanverðri 19. öld.
2 Vilhjálmur Þ. Gíslason 1944, s. 47-48.
3 Vilhjálmur Þ. Gíslason 1944, s. 47.
19