Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.09.2011, Blaðsíða 50

fram sem blessun áður en lagt er upp í ferðalag. Og þannig er sálmurinn
einmitt túlkaður af fjölmörgum ritskýrendum öðrum, sem trúarjátning og
ferðabæn í senn.
Umræðurnar kringum prestastefnu 1909
Víkjum þá aftur að umræðunum kringum prestastefnuna 1909. Minnumst
þess jafnframt að prestastefnan sú var haldin í skugga mikilla deilna á
trúmálasviðinu.
Þannig er athyglisvert að umræðurnar hér á landi um trúarjátningar og
kenningarfrelsi presta hófust vegna deilna sem áttu sér stað í Vesturheimi,
meðal brottfluttra íslendinga þar. Snertu deilurnar vestra meinta aðför
að frjálslyndum skoðunum sr. Friðriks J. Bergmann (1858-1918), eins
kunnasta kennimannsins meðal Vestur-Islendinga.20 Andstæðingar hans
voru sagðir vilja rígbinda alla kennimenn kirkjunnar við trúarjátningarnar.
í Vesturheimi var annar og ekki síður skörulegur kennimaður, sr. Jón
Bjarnason (1845-1914), fremstur í flokki þeirra sem vörð vildu standa um
trúarjátningarnar.
Haraldur Níelsson og Jón Helgason ganrýna játningaritin
Deilur þessar urðu til þess að Haraldur Níelsson tók (1868-1928) sér fyrir
hendur að athuga hvernig trúarjátningarnar eru til orðnar.21 Það gerði hann
árið 1908, sama árið og út kom ný og umdeild biblíuþýðing, sem hann átti
stærstan hlut í.
Niðurstaða Haralds var sú að trúarjátningarnar séu „til orðnar sem
vitnisburður eða yfirlýsing frá kirkjunni (eða einstökum kirkjudeildum) um
það, hverju hún trúi og hvað hún kenni“.22 Hann bætir því við að það sé
raunar mjög mismunandi, hve hátt undir höfði kirkjudeildirnar gera þeim.
En ríkiskirkjunni hafi hætt við að gera játningarritin að lögbók.
Haraldur neitar ásökunum um að hann og skoðanabræður hans ætlist til
þess að kirkjan eða kirkjufélagið „sé með öllu stefnulaust, hafi í andlegum
efnum alls ekkert markmið og í því tilliti standa því á sama um allt“.23
Psalms, s. 261.
20 Nýja og áhugaverð umfjöllun um Friðrik J. Bergmann er að finna í grein Sigurjóns A. Eyjólfssonar
í Ritröð Guðfrœðistofhunar 1, 2011, s. 76-96.
21 Haraldur Níelsson, 1908: Trúarjátningarnar og kenningafrelsi presta. Skirnir 82, s. 211-236. Sjá
líka umfjöllun í bók Péturs Péturssonar 2011, Trúmaður á tímamótum, s. 169-174.
22 Haraldur Níelsson 1908, s. 220.
23 Haraldur Níelsson 1908, s. 229.
48
J