Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.09.2011, Qupperneq 60

Prestastefnan 1909 fór fram eins og áformað var 2.-4. júlí og sóttu hana
32 prestar auk biskups.12 Mæting af „synódussvæðinu“ var nokkuð góð en
þó ekki almenn. Þaðan komu 22 prestar. Prestaköll á svæðinu voru þá 33
og nutu að staðaldri þjónustu 34 presta þar sem svokallaður „annar prestur“
starfaði í hjáverkum við Dómkirkjuna við hlið dómkirkjuprestsins.13 Auk
þess kunna einhverjir aðstoðarprestar að hafa verið þar starfandi en það
hefur ekki verið kannað sérstaklega. Boðunin til stefnunnar höfðaði hins
vegar í takmörkuðum mæli til annarra presta þótt fleiri langt að komnir
sæktu hana vissulega en aðrar prestastefnur á rannsóknartímabilinu.14 Af
hinum lengra komnu prestum komu fjórir úr fjarlægari hlutum hins forna
Skálholtsbiskupsdæmis. Þar á meðal voru Sigurður P. Sívertsen (1868-1938)
á Hofi í Vopnafirði og Böðvar Bjarnason (1872-1953) á Rafnseyri en þeir
voru báðir framsögumenn. Tveir komu úr Hólabiskupdæmi hinu forna,
Björnjónsson (1858-1924) á Miklabæ og Eyjólfur Kolbeins (1866-1912) á
Melstað. Þá voru og viðstaddir þrír vígðir menn úr Reykjavík er ekki gegndu
prestsembætti í þjóðkirkjunni sem aðalstarfi: Prestaskólakennararnir Haraldur
Níelsson (1868-1928) og Jón Helgason (1866-1942) sem var skrifari
stefnunnar, Magnús Helgason (1857-1940) forstöðumaður Kennaraskólans
í Reykjavík og Ólafur Ólafsson (1855-1937) fríkirkjuprestur. Voru fundir
haldnir í heyranda hljóði nema einn kvöldfundur sem fjallaði um föst
prestastefnumál og málefni er sérstaklega vörðuðu prestastéttina.1S Nokkuð
var um að fólk úr Reykjavík kæmi til Þingvalla af þessu tilefni.16 Var fund-
urinn talinn hinn glæsilegasti eða eins og tíðindamaður ísafoldar (líklega
Einar Hjörleifsson Kvaran (1859-1938) rithöfundur) sagði:
Samkoman var hin virðulegasta og merkilegasta. Málin voru rædd fjörlega
og kappsamlega, en jafnframt bróðurlega og frjálslyndislega. Skoðanir voru
12 ÞÍ. Bps. 1994-BA/l. Prestastefnan 1909: 143. Til samanburðar sóttu 17 prestar af svæðinu
frá Rangárvalla- til Borgarfjarðarprófastdæmis auk sr. Jóns Brandssonar (1875-1959) úr
Strandaprófastdæmi. prestastefnu 1908. Synodus 1908: 162.
13 Sveinn Níelsson 1950: 54-141.
14 Prestastefnan 1909: 145. Sjá Aldursröð 1908: 271-274. Það var þó skilningur sumra að hér væri
um allsherjarstefnu íslenskra presta að ræða. Bjarni Símonarson 1909: 161.
15 ÞÍ. Bps. 1994-BA/l. Prestastefnan 1909: 146. Óvenju mörg erindi voru flutt á prestastefnunni
1909 og má skipta þeim í þrjá flokka. Fjallaði einn um samband ríkis og kirkju, annar um
fræðslumál og sálgæslu en sá þriðji um guðfræðileg málefni. Er þar átt við fyrirlestur Jóns
Helgasonar lektors og síðar biskups um prestana og játningarridn og Haraldar Níelssonar
prestaskólakennara og síðar prófessors um kvöldmáltíðina undir fýrirsögninni „Hvað vitum vér
sannast um innsetningu kveldmáltíðarinnar?" Prestastefnan 1909: 146.
16 Prestastefnan á Þingvelli 1909: 166.
58