Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.09.2011, Blaðsíða 76

hafa litið svo á að aðskilnaður mundi óhjákvæmilega verða og að sér sem
forystumanni þjóðkirkjunnar bæri að hafa skoðanir á honum og taka þátt
í að móta framkvæmdina. Enn á síðasta æviári sínu taldi hann aðskilnað
hafa jákvæðar hliðar og hvergi virðist hann hafa mælt gegn honum. Virðist
því mega líta svo á að Þórhallur hafi allt til æviloka litið svo á að fríkirkju-
fyrirkomulag væri það sem koma skyldi og að hann hafi viljað leggja sitt af
mörkum til að svo mætti verða með farsælu móti. Þórhallur fylgdi í þessu
efni róttækari stefnu en Hallgrímur Sveinsson forveri hans í embætti hafði
gert með fullum stuðningi prestastéttarinnar.
Á tveimur fyrstu biskupsárum sínum lagði Þórhallur Bjarnarson mikið
í samfundi presta er hann kallaði til almennra prestastefna á helstu sögu-
stöðum þjóðarinnar sunnanlands og norðan. I fyrra skiptið má raunar líta
svo á að hann hafi verið að bregðast við þrýstingi tveggja mikilla baráttu-
manna fyrir auknu sjálfstæði kirkjunnar. Markmiðum um almenna fundi
presta varð þó vart náð.
Tiltölulega róttæk stefna Þórhalls biskups kom fram í því að á presta-
stefnunni á Þingvöllum fékk aðskilnaður ríkis og kirkju rækilega umfjöllun
við hlið kirkjuþingsmálsins. Á stefnunni var aðskilnaðarmálið þó undir er
meirihluti fundarmanna lýsti stuðningi sínum við aukið sjálfstæði þjóð-
kirkjunnar í áframhaldandi sambandi við ríkisvaldið á grundvelli tillagna
meirihluta Kirkjumálanefndarinnar 1904—1906. Á prestastefnunni á Hólum
var þeirri stefnu fylgt eindregið eftir.
Prestafundirnir tveir tóku því íhaldssamari afstöðu en biskupinn. Hann
kvikaði þó ekki frá fyrri stefnu sinni en fylgdi samt samþykktum presta-
stefnanna einarðlega eftir við stjórnvöld.
í næstu grein í þessum flokki verður fjallað um áframhaldandi umfjöllun
prestastéttarinnar einkum á prestastefnum út rannsóknartímann sem nær
til 1916.
Útdráttur
Hér er á ferðinni þriðja greinin í flokki sem fjallar um baráttu fyrir sjálfstæðri þjóð-
kirkju á Islandi er nyti stjórnar kirkjuþings og fram fór í upphafi 20. aldar. I fyrstu
greininni var sýnt fram á hvernig stefna um frjálsa þjóðkirkju í áframhaldandi
tengslum við ríkisvaldið var mótuð af meirihluta milliþinganefndar er starfaði á
vegum Alþingis 1904-1906. I annarri greininni er sýnt fram á hvernig Þórhallur
Bjarnarson sem varð biskup 1908 fylgdi frá því fyrir aldamótin róttækari stefnu
og leit á aðskilnað ríkis og kirkju sem æskilegt markmið.
74