Ritröð Guðfræðistofnunar - 01.09.2011, Síða 100

lagi sýndi Sigurbjöm kjark að taka á umdeildu pólitísku máli á mjög
viðkvæmu og tvísýnu augnabliki. Hann taldi greinilega að guðfræðileg
gagnrýni væri bæði nauðsynleg og gagnleg og að guðfræðingar ættu að
taka þátt í þjóðmálaumræðunni. f öðru lagi þá skipti það máli hvernig
hann fór að því að gagnrýna. Gagnrýni hans er byggð á ítarlegum rann-
sóknum og röksemdarfærslan er því eftir því. Hann var búinn að kynna
sér vel skrif helstu hugmyndafræðinga nasismans og fylgdist mjög vel með
umræðunni og þróuninni í Þýskalandi. í þriðja lagi nýtti hann sér hefðina,
þ.e. hina lúthersku túlkun á kristindóminum, til að gagnrýna nasismann
sem er að einhverju en samt ekki að öllu leyti sprottin úr lúthersku og
rómversk-kaþólsku menningarumhverfi. Þ.e.a.s. hann beitir hugmyndum
kristindómsins til að sporna við árásum á kristindóminn. Það var nóg til í
andlegu vopnabúri kristindómsins til að verjast þessari ógn til að sýna hversu
mjög nasisminn var á skjön við mannskilning og guðfræði kristindómsins.
Sigurbjörn beitti þessum vopnum listavel.
Kirkja Krists í ríki Hitlers var fyrsta bók Sigurbjarnar en hún kom út
árið 1940 eða stuttu eftir að hann snéri heim úr námi. Sigurbjörn var
við nám í trúarbragðafræði í Uppsölum í Svíþjóð á árunum 1935-7 og
kynntist þar Þjóðverjum sem voru uppteknir af hugmyndafræði nasismans.
Hann sagði mér að hann ræddi við þá allnokkrum sinnum og kynntist því
persónulega hvernig nasisminn var að ná tökum á þýskum menntamönnum.
Sænskir kollegar hans höfðu ferðast til Þýskalands og komu til baka með
nýjustu greinar og bækur þaðan. Þegar Sigurbjörn fluttist til fslands árið
1937 og varð sóknarprestur í afskekktu prestakalli (Breiðabólsstað í vestur-
landsprófastdæmi) var hann þegar orðinn meðvitaður um hræringarnar í
vestur Evrópu. Meðfram fullu starfi sem sóknarprestur og sem fjögurra
barna faðir gaf hann út þessa bók 29 ára að aldri.
Þessi bók er einkar athyglisverð og mjög kjarkmikil. Hún var umdeild
hérna á íslandi og féll ekki í kramið hjá mörgum, ekki síst íslenskum sósíal-
istum enda var griðasáttmáli Hitlers og Stalíns enn í fullu gildi. Bókin kom
út í byrjun stríðs þegar staðan var frekar tvísýn. Þessi óvissa í heimsmálunum
kemur berlega fram í upphafsorðum bókarinnar:
Ver lifum á örlagatímum. Landamari eru fœrð til, valdahlutfóllum er
umbreytt, hið gamla andlit Vesturálfunnar er að breyta um svip, e.t.v. aðeins í
bili, e.t.v. svo, að pað verður aldrei samt efiirP
6 Sigurbjörn Einarsson, Kirkja Krísts í ríki Hitlers (Reykjavik: Víkingsútgáfan, 1940), bls. 5
98