Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.06.2015, Blaðsíða 104

Tímarit Máls og menningar - 01.06.2015, Blaðsíða 104
J o h n F r e e m a n 104 TMM 2015 · 2 afkastanna. Á sex áratugum hefur hann einungis gefið út ellefu ljóða söfn, og geymir ekkert þeirra fleiri en tuttugu ljóð. Eintak af heildarsafninu liggur í seilingarfjarlægð á meðan við búum okkur undir samtalið, eins og leiðarbók yfir staðina sem Tran strömer hefur heimsótt í huga sér. Ég spyr hvort Tranströmer hafi tekið að líta á ljóðlistina sem eins konar vegvísi. „Já, já,“ tekur hann undir, með nánari útlistun Monicu: „Leið til þess að komast nær leyndar dóminum. Ég held að það sé góð myndlíking fyrir ljóðlistina.“ Umráðasvæði hans var ekki stórt yfirferðar, en það var þeim mun meira á dýptina. Megnið af starfsævi sinni vann hann sem sálfræðingur, fyrst á betrunarheimili fyrir unga drengi og síðar sem vinnusálfræðingur á vegum sænska ríkisins. Ljóðagerð Tranströmers er knúin ástríðu og gædd djúpum, sálfræðilegum krafti. Sömu tákn og fyrirboðar skjóta endurtekið upp kollinum: árstíðirnar og veðrabrigði þeirra, draumfarir og tvífarar, fortíðarsaga fjölskyldu hans. Að lesa ljóð Tranströmers er einna líkast því að ganga inn í lævi blandið innra rými sem búið er að gera sjónrænt, þrungið margvíslegum táknum, kennileitum og bendingum. Stundum beitir Tranströmer afstrakt mynd- máli, en bestu ljóð hans eru eins innileg og koss í myrkri. Hann nær að framkalla þessa nánd í gegnum skilningarvitin, og með því að þurrka smám saman út hið sjálflæga „ég“. Sem dæmi má nefna ljóðið „Morgunfuglar“, sem hefst á því að skáldið stígur upp í bíl sinn, umbreytist í lýsingu á háværum söng skjónna og lýkur á þessum mikilfenglegu ljóðlínum, sem gætu staðið sem leiðarvísir að höfundarverkinu öllu: Stórkostlegt að finna ljóð sitt vaxa og minnka jafnframt sjálfur. Það stækkar, kemur í minn stað. Það ýtir mér til hliðar. Það fleygir mér út úr hreiðrinu. Ljóðið er ort. (Tomas Tranströmer: Ljóð 1954–2004, þýð. Njörður P. Njarðvík, bls. 114) Að Muldoon og Heaney skuli handgengnir Tranströmer gefur vísbendingu um hvers vegna ljóð á borð við þetta er jafn sláandi, ef ekki róttækt, og raun ber vitni. Tranströmer hóf að yrkja fyrir alvöru eftir seinna stríð, og er nú á sínu 85. aldursári, við upphaf enn einnar styrjaldarinnar í Mið-Austur- löndum. Frá upphafi fólst áskorun hans í að finna nýtt tungumál til að tjá inni- leika og ábyrgð mannsins, rétt eins og Heaney og Muldoon gerðu í stjórn- málaróstum eigin samtíma. „Á árunum eftir seinni heimsstyrjöldina tóku mörg sænsk skáld að velta
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143

x

Tímarit Máls og menningar

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.